ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT



ĐINH HẠNH NGA

ẢNH HƯỞNG CỦA
NHO GIÁO ĐẾN CÁC QUY ĐỊNH PHÁP
LUẬT VIỆT NAM VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VỢ VÀ
CHỒNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC

luận văn thạc sỹ luật học Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: pgs.ts. Hà thị mai hiên
Hà nội, 2007

MỤC LỤC Trang
Mở đầu
1
Chương 1
Khái quát chung về Nho giáo và ảnh hưởng của Nho giáo
đến các quy định pháp luật Việt Nam về mối quan hệ
giữa vợ và chồng
6

1.1
Khái quát chung về Nho giáo và quan niệm của Nho giáo về
mối quan hệ giữa vợ và chồng

Pháp luật Việt Nam thời kỳ Pháp thuộc (1858 – 1945)
34

2.2
ảnh hưởng của Nho giáo đến các quy định pháp luật Việt
Nam về mối quan hệ giữa vợ và chồng giai đoạn sau Cách
mạng Tháng 8 năm 1945
45

2.2.1
Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1954
45

2.2.2
Giai đoạn từ năm 1955 đến năm 1975
49

2.2.3
Giai đoạn từ năm 1976 đến nay
60
Chương 3
Thực trạng về mối quan hệ giữa vợ và chồng – Tiếp thu
79 các giá trị tiến bộ của Nho giáo trong xu hướng hoàn
thiện pháp luật – Hướng tới củng cố mối quan hệ giữa vợ
và chồng, xây dựng gia đình văn hoá mới trong điều kiện
hiện nay


tưởng thống trị của người Việt Nam. Nho giáo được coi như một công cụ tư
tưởng hữu ích trong việc cai trị, xây dựng hệ thống các lễ giáo, các quy tắc
đạo đức cũng như xây dựng hệ thống hành chính, quản lý xã hội và đào tạo
con người một cách công phu về kiến thức, về cách ứng xử xã hội, về phẩm
chất của kẻ làm quan
Đi suốt hành trình lịch sử của thời kỳ hiện đại, từ thuở ban đầu đấu
tranh giành độc lập cho đến cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945 và hai cuộc
kháng chiến gian khổ giành độc lập ở miền Bắc năm 1954 và thống nhất đất
nước năm 1975, việc nhìn nhận vai trò của tư tưởng Nho giáo, với tính chất là
di sản tư tưởng của dân tộc, trong việc xây dựng hệ thống chuẩn mực đạo đức
xã hội, lễ giáo trong cộng đồng dân cư cũng như trong việc xây dựng và ban
hành các văn bản pháp luật mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn phát triển của đất nước
luôn là một vấn đề được lặp đi lặp lại và gây tranh cãi. 2
Hiện nay, nếp sống văn hoá của chế độ mới vẫn chưa được định hình
trong gia đình và ngoài xã hội. Nhiều tiêu chuẩn tối thiểu của đạo đức chưa
được khẳng định và tuân thủ. Thái độ và hành vi đối xử với cha mẹ, vợ chồng,
con cái, anh chị em đang diễn ra một cách tuỳ tiện, ít nhiều mất đi tính thiêng
liêng và tình nghĩa. Cử chỉ lễ phép, sự đúng mực trong giao tiếp hàng ngày
giữa con người trong xã hội không còn được tôn trọng Chính những điều
này đã gây ra không ít sự luyến tiếc về những giá trị truyền thống tốt đẹp xa
xưa, khi những chuẩn mực mà Nho giáo xây dựng được tôn thờ trong xã hội.
Thiết nghĩ, trên con đường phát triển và hướng tới một xã hội nhân bản,
sự đóng góp và ảnh hưởng của Nho giáo là điều không thể phủ nhận, nhất là
khi Nho giáo đã gắn bó với xã hội dân cư Việt Nam từ xa xưa. Qua mỗi thời
kỳ phát triển của xã hội, dù ít dù nhiều nhưng bóng dáng của Nho giáo luôn
tồn tại và không hề mất đi.
Do đó, Nho giáo là một vấn đề lớn và phức tạp cần được nghiên cứu

Nho giáo về mối quan hệ giữa vợ và chồng.
 Nội dung sự ảnh hưởng của Nho giáo đến các quy định pháp luật
Việt Nam về mối quan hệ giữa vợ và chồng.
 Đánh giá các quy định của pháp luật hôn nhân và gia đình hiện hành
về mối quan hệ giữa vợ và chồng dưới góc độ ảnh hưởng của các
quan niệm Nho giáo.
5. Phương pháp nghiên cứu của luận văn 4
Khóa luận được trình bày trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin
(chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, phép biện chứng) và
tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng và Nhà
nước về hệ tư tưởng, tôn giáo, các giá trị truyền thống, con người
Nội dung của luận văn được nêu và phân tích dựa trên cơ sở các tư liệu
lịch sử, các giá trị văn hoá truyền thống được lưu truyền trong dân gian, các
văn bản pháp luật cổ và hiện đại, các báo cáo tổng kết và thực tiễn áp dụng
pháp luật.
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể như:
phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê, phương
pháp tổng hợp
6. Ý nghĩa và điểm mới của luận văn
Qua quá trình nghiên cứu, luận văn đã:
 Phân tích một cách toàn diện và có hệ thống sự du nhập của các
quan niệm Nho giáo vào Việt Nam cũng như cơ sở và nội dung sự
ảnh hưởng của Nho giáo đến các quan hệ pháp luật về mối quan hệ
giữa vợ và chồng.
 Đánh giá các quy định của pháp luật hôn nhân và gia đình hiện hành
về mối quan hệ giữa vợ và chồng dưới góc độ ảnh hưởng các quan
niệm Nho giáo.

CHƢƠNG 1

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NHO GIÁO
VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA NHO GIÁO ĐẾN CÁC QUY ĐỊNH CỦA
PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VỢ VÀ CHỒNG

1.1. Khái quát chung về Nho giáo và quan niệm của Nho giáo về mối quan
hệ giữa vợ và chồng
1.1.1. Khái quát chung về Nho giáo
Với vị trí địa lý là một quốc gia nằm giữa hai nền văn hoá lớn là Ấn Độ
và Trung Quốc, Việt Nam quy tụ rất nhiều tôn giáo được du nhập từ nhiều
vùng lãnh thổ trên thế giới. Có thể kể đến: Bàlamôn giáo, Ấn giáo, Phật giáo
truyền từ Ấn Độ, Nho giáo, Đạo giáo truyền từ Trung Quốc, Công giáo truyền
từ phương Tây, Tin lành truyền từ Bắc Mỹ Bên cạnh đó, ngay trong lòng xã
hội Việt Nam cũng sản sinh ra một số tôn giáo khác như Cao Đài, Phật giáo
Hoà Hảo
Tuy nhiên, là một quốc gia đa tôn giáo nhưng có thể thấy rằng Nho giáo
là một trong những nền tảng quan trọng hình thành nên tư tưởng của xã hội
Việt Nam.
Nho giáo hình thành trong lòng xã hội Trung Quốc, được phát triển và
truyền bá rộng rãi không chỉ trong vùng lãnh thổ này mà còn được du nhập
đến rất nhiều các quốc gia Châu Á khác, trong đó có Việt Nam. Cơ sở của
Nho giáo được hình thành từ thời Tây Chu, đặc biệt với sự đóng góp của Chu
Công Đán, còn gọi là Chu Công. Đến thời Xuân Thu, khi xã hội loạn lạc thì
Khổng Tử (sinh năm 551 trước công nguyên) đã phát triển tư tưởng của Chu 7
Công. Ông đã hệ thống hoá và tích cực truyền bá các tư tưởng Nho giáo đó.
Chính vì thế, có thể nói Khổng Tử chính là người sáng lập ra Nho giáo.