SKKN nm 2011 GV: Nguyn Th Hnh - THPT Chuyờn tnh Lo Cai
tạo chất văn cho bi văn nghị luận xã hội
A. t vn :
Lí do chọn đề ti:
1.1.
Thực trạng việc học sinh viết kiểu bài nghị luận về một vấn đề xã hội

thiếu chất văn.

- Nghị luận về một vấn đề xã hội đã từng đợc đề cập đến trong chơng trình cải
cách giáo dục song cha đợc chú trọng, thời lợng dành cho phần học này chỉ
có 2 tiết, giáo viên trực tiếp giảng dạy cũng cha chú ý hớng dẫn học sinh kỹ
năng làm kiểu bài này. Nay chơng trình của Bộ giáo dục và đào tạo có đặc biệt
chú trọng rèn luyện cho học sinh kỹ năng nghị luận về một vấn đề xã hội trong
suốt cả chơng trình: THCS, THPT. Đặc biệt đa nội dung này vào các kì thi
chọn học sinh giỏi cấp Quốc gia, tuyển sinh vào các trờng đại học, cao đẳng và
tốt nghiệp THPT. Vì vậy tiếp cận với vấn đề này giáo viên còn có nhiều lúng
túng, vớng mắc.
- Thực tế hiện nay học sinh viết nghị luận xã hội khô khan, thiếu chất văn. Bài
viết không sinh động, ý còn nghèo nàn, lập luận thiếu lo gic chặt chẽ. Bài viết
không thực sự có hiệu quả, thuyết phục đợc ngời đọc.
1.2. ý nghĩa thực tiễn
: Giáo viên hớng dẫn học sinh viết văn nghị luận xã hội
có chất văn.
2. Mục đích nghiên cứu: Trong b mụn Ng vn, ngoi vic hng dn hc
sinh tip nhn kin thc, ngi giỏo viờn vn cũn cú trỏch nhim giỳp hc sinh bit
cỏch to lp vn bn qua nhng tit lm vn. Trong cỏc loi vn bn m hc sinh
cn bit to lp thỡ vn bn ngh lun (gm c ngh lun vn hc v ngh lun xó
hi) l loi vn bn rt quan trng vỡ nú giỳp hc sinh rốn luyn v phỏt trin t
duy lụ-gớc, th hin trỡnh kin thc v cỏc k nng lm vn. ng thi, õy cng
l loi vn bn m ngi ra trong cỏc kỡ thi quan trng yờu cu hc sinh thc

sinh sôi trên s hình thành, tn ti ca chính ý tng - mà ý tng ca ngi vit
phi là ý tng đc đnh hình tht rõ ràng bng các lun đim xác đáng, có c s
khoa hc cng nh thc tin.
2. Bài vn ngh lun xã hi:
Ngh lun xã hi là th vn hng ti phân tích, bàn bc v các vn đ xã
hi (mi quan h con ngi trong xã hi, nhng đòii hi ca cuc sng cng nh
yêu cu ca con ngi, thc trng xã hi và các hin tng đi sng ) Mc đích
cui cùng ca nó là là th hin chính kin, quan nim ca ngi vit v vn đ đt
ra đng thi to ra nhng tác đng tích cc đn con ngi và nhng mi quan h
gia ngi vi ngi trong xã hi.
Yêu cu đi vi bài vn ngh lun xã hi trc ht cng là đm bo k nng
ngh lun nói chung (tp trung hng ti lun đ đ bài vit không tn mn, có ý
thc trin khai thành nhng lun đim cht ch, nht quán, tìm đc nhng dn
chng xác đáng, giàu sc thuyt phc). Bên cnh đó, bài vn ngh lun xã hi cng
cn đm bo v kin thc mang màu sc chính tr-xã hi ( nhng hiu bit v chính
tr - pháp lut, nhng kin thc nn tng v truyn thng lch s, vn hóa, đo đc,
tâm lý-xã hi…, nhng tin tc thi s cp nht…); đm bo mc đích, t tng:
phi vì con ngi, vì s tin b chung ca toàn xã hi. Tuy nhiên, ngay c khi
nhng yêu cu này đã đt đc ri thì bài vn cng cha th to đc sc lôi cun,
hp dn đ có th va thuyt phc v trí tu va lay đng tâm hn tình cm ca
ngi đc, ngi nghe. Mt bài vn dù bàn lun v đi tng gì, bng phng
pháp ngh lun nào cng cn có cht vn nh mt th hng sc đc trng to sc
hp dn cho d v ca t tng, tình cm, nhn thc đc th hin trong đó.
3. Cht vn trong bài vn ngh lun xã hi:
Trc ht, mt bài vn ngh lun xã hi đc xem là có cht vn khi bên
cnh h thng ý mch lc, sc so, ngi vit còn th hin lòng nhit tình trong
cách th hin chính kin, quan nim ca cá nhân mình v vn đ đa ra bàn lun.
Lòng nhit tình y trc ht đc bc l  thái đ nghiêm túc xem xét vn đ mt
cách thu đáo đ có th đi đn cùng trong ct ngha, lí gii và đánh giá. ng thi,
khi có lòng nhit tình, ngi vit bao gi cng th hin mt thái đ, lp trng rõ

vã d di vi cu con trai Paco ca mình. Ngày hôm sau ông phát hin ging ca
Paco trng không - cu bé đã b nhà đi. Vt qua cm giác n nn, hi hn v
nhng điu đã xy đn, Jorge nhìn li mình và nhn ra rng, vi ông, cu con trai
quan trng hn tt c. Vi mong mun bt đu li, Jorge đn mt ca hiu ni
ting  trung tâm th trn và dán mt tm giy có dòng ch: "Paco, con hãy tr v
nhà. B yêu con. Hãy gp b  đây vào sáng mai con nhé!". Sáng hôm sau, khi
Jorge đn ca hiu, thì không ch có mt, mà đn by cu bé cùng có tên Paco b
nhà ra đi đã đng đi  đy
c mu chuyn trên, anh (ch) có suy ngh gì?
 s 4. Nhà bác hc Ác-si-mét tng nói: "Hãy cho tôi mt đim ta, tôi s
nâng bng c trái đt lên".
Nu đc chn ba đim ta cho cuc đi mình, anh (ch) s chn nhng
đim ta nào?
SKKN nm 2011 GV: Nguyn Th Hnh - THPT Chuyên tnh Lào Cai
 s 5. Trong b sách "Ht ging tâm hn" ca NXB tng hp TP H Chí
Minh nm 2008 có mu chuyn sau:
Hai ngi bn cùng đi qua sa mc. Trong chuyn đi, gia hai ngi có xy
ra mt cuc tranh lun và mt ngi ni nóng không kim ch đc mình đã nng
li mit th ngi kia. Cm thy b xúc phm, anh không nói gì, ch vit lên cát:
"Hôm nay, ngi bn tt nht ca tôi đã làm khác đi nhng gì tôi ngh". H đi
tip, tìm thy mt c đo và quyt đnh đi bi. Ngi b mit th lúc nãy bây gi
đui sc và chìm dn xung. Ngi bn kia tìm cách cu anh. Thoát khi vng ly,
anh ly mt ming kim loi khc lên đá: "Hôm nay, ngi bn tt nht ca tôi đã
cu sng tôi". Ngi bn kia hi: "Ti sao khi tôi xúc phm anh, anh vit lên cát,
còn bây gi anh li khc lên đá?"
Anh (ch) hãy lý gii điu mà ngi bn kia thc mc.
 s 6. Suy ngh ca anh (ch) v vn đ đt ra trong câu nói sau: "Ch có
tinh thn đc lp và t trng mi có th nâng chúng ta lên trên nhng nh nhen ca
cuc sng và nhng bão táp ca s phn" (A.Puskin)
 s 7.Bàn v phng thc giáo dc con ngi, Kakura khng đnh: "Con

 s 1:  bài yêu cu hc sinh bàn lun v thành công và tht bi. ây là
dng đ giao thoa gia hai dng ngh lun v mt t tng - đo lý và ngh lun v
mt hin tng đi sng. Vì vy, hc sinh cn linh hot kt hp cách lp và trin
khai ý ca c hai dng đ này. Cn làm rõ khái nim thành công, tht bi; c s
dn ti thành công, tht bi; cách ng x thng thy trc thành công, tht bi
ca ngi trong và ngoài cuc; đ xut cách ng x nên có vi thành công và tht
bi ca bn thân cng nh ca ngi khác.
 s 2:  bài yêu cu trình bày suy ngh v mt li tâm s ca ngh s
ng Thái Sn - mt ngi đã gt hái nhiu thành công trên con đng âm nhc.
Trong câu nói này, ngi đc va thy mt tâm s, nhn nh ca ngi ngh s li
va thy mt vn đ t tng - đo lí đc đt ra: ng x và nhân cách ca nhng
ngi thc s thành công vi nhng đóng góp cho cuc sng. T vn đ đc đt
ra, mi ngi s rút ra đc bài hc cho mình trong cuc sng cng nh trong ng
x.
Vi đ bài này, hc sinh nên x lí theo bn bc: ct ngha - lý gii - đánh
giá - liên h, m rng đ va th hin đc nhn thc v vn đ va th hin
nhng cm nhn v nó trong chính thc t cuc sng ca bn thân.
 s 3:  bài yêu cu hc sinh bày t suy ngh v vn đ đc đt ra t
mu chuyn đc trích dn.  thc hin đc yêu cu đ, hc sinh trc ht cn
xác đnh chính xác vn đ đt ra bng vic đc k vn bn đc dn, tìm nhng
thông tin quan trng trong đó. Có ba thông tin đc bit quan trng, không th b
qua đ nhn din vn đ: suy ngh ca ngi cha "vi ông, cu con trai quan trng
hn tt c", li ngi cha nhn nh ti cu con trai "Paco, con hãy tr v nhà. B
yêu con. Hãy gp b  đây vào sáng mai con nhé" và hiu qu ca li nhn đó -
không ch có mt mà ti by cu bé có tên Paco b nhà ra đi đã dng đi  đy. T
vic xác đnh chính xác vn đ đt ra, cn có s lý gii thích hp và liên h m
rng đ bài vit tr nên thuyt phc.
 s 4:  bài thuc dng đ ngh lun v mt t tng, đo lí. Vn đ cn
ngh lun đã đc bc l khá rõ trong đ bài: đim ta trong cuc đi mi ngi.
 thc hin yêu cu ca đ bài, hc sinh cn gii ngha khái nim "đim ta" và

ca nhà mình" và khng đnh li sng hoà nhp, gn bó vi cng đng, vi môi
trng xã hi xung quanh mình.  thc hin yêu cu đ, hc sinh cn bt đu t
vic ct ngha nhng hình nh, nhng cách din đt đc bit trong đon trích đ
xác đnh chính xác vn đ cùng các khía cnh ca nó. T đó, hc sinh cn lý gii
đc vì sao con ngi không nên sng ích k, vì sao cn hoà nhp vi cng đng,
cuc sng vt ra ngoài phm vi cá nhân có ý ngha nh th nào Khi lý gii thu
đáo nhng vn đ này, hc sinh s có đ c s đ đánh giá và đ xut ý kin riêng.
 s 9:  bài yêu cu bàn v vn đ đc đt ra trong đon vn ca tác gi
Nguyn Quang Thiu: vai trò ca lao đng trong sáng to.  thc hin yêu cu
đ, hc sinh cn chú ý ti tng quan gia hai h thng hình nh: con chim và con
gà bé bng, ti nghip và vô dng, dòng sông và vng nc khô cn dn và bin
mt, con tàu và vt bit ni trên mt nc và s chìm dn theo thi gian. Gia hai
h thng y có nhng t ch hot đng lao đng nh bay, chy, ra khi - nhng
hot đng đ con chim, dòng sông, con tàu đc là chính nó và tr nên có giá tr.
T đó, hc sinh s xác đnh đc n ý ca tác gi trong đon vn nh mt c s
hình thành ý tng cho bài vit.
1. 2. Xác đnh thái đ:
 có th bc l mt thái đ đúng đi vi vn đ đt ra, ngoài vic nhn din
chính xác và sâu sc bn cht vn đ, cn có nhng hiu bit nht đnh v chun
mc đo đc và các chun đánh giá chung ca xã hi. Trên c s hiu bit chung
SKKN nm 2011 GV: Nguyn Th Hnh - THPT Chuyên tnh Lào Cai
y, ngi vit cn xem xét vn đ đ có nhng đánh giá chính xác v tính cht ca
nó: tích cc hay tiêu cc, đúng hay sai, phin din hay toàn din S đánh giá này
rt quan trng vì nó là c s đ ngi vit bc l thái đ ca mình: khen hay chê,
đng tình hay phn đi, khâm phc n trng hay bt bình phn n Chng hn, vi
vn đ thành công và tht bi  đ s 1, thái đ cn có là thái đ khách quan đ
xem xét các mt, các biu hin ca vn đ và tha thit mong mun mi ngi nên
có thái đ đúng vi thành công và tht bi ca mình cng nh ca ngi khác. Vi
vn đ cách ng x  đ bài s 2, thái đ cn có là trân trng cách nhìn, cách ngh
ca mt ngi ngh s ni ting đã đt nhiu thành công trên con đng âm nhc

là mt chui bt công, không có s trng pht đích đáng cho k có ti và không
hn lúc nào cng có phn thng xng đáng cho ngi có công.
SKKN nm 2011 GV: Nguyn Th Hnh - THPT Chuyên tnh Lào Cai
Nhân vt Nhu hay chính là ting nói ca nhà vn Nam Cao tht lên rng:
“Ti sao  đi li có nhiu s bt công đn th?” Câu hi này dng nh chính là
mt li khng đnh, nó không phi là mt, hai mà là “nhiu”. Tính t này khng
đnh đi là nhng ngày tháng trin miên, vô tn và nhng nghch lí ngang trái
cng dn dn thâm nhp, n sâu vào cuc sng con ngi. Câu nói cha dng li
 đó, nó đc ni tip bng nhng câu hi rt bc xúc: “Ti sao  hin không
phi bao gi cng gp lành? Ti sao nhng k hay nhn hay nhng thì thng
thng li chng đc ai nhng mình?”. Suy ngh này không phi t nhiên Nhu
ngh ra, không phi là thoáng chc mà nó đã n sâu vào tim thc, qua quá trình
dn dn tip xúc, đi din vi cuc sng xáo trn thng ngày mà Nhu mi nhn
ra đc s bt công gia hai lung t tng tt – xu. Thc ra cuc đi cng
không đen ti nh ta tng, cm t “không phi bao gi” th hin điu đó.  hin
cng có lúc gp đc điu tt đp, chuyn may mn nhng đi là ni đ con ngi
bon chen, giành git ca nhau. Nhng ngi hin thì c nhn nhc, chu đng,
phi chng h ngh mình đi tt vi ngi khác thì cng s nhn li s đi x
tng t? Hay ch mong có vy, nhng l ngi xu xa, vô nhân tính càng  th,
“đc đng chân lân đng đu” mà hà hip, bt nt h, coi h là nhng cái gai
trong mt, là ngn c đ tha h chà đp, đè nén, mun loi h ra khi th gii này.
Dòng suy ngh ca Nhu tip din, nhân vt này ngh ti nhng ác ma gây ra bao
ti li cho nhng ngi hin lành: “Còn nhng k thành công thì hu ht li là
nhng ngi rt tham lam, chng bit nhn nhng ai, nhiu khi li xo trá, lc
la và tàn nhn, nht là tàn nhn?”. Nhng “k thành công” ch nhng loi ngi
giàu có, hoc cao sang, có quyn cao chc trng. áng l đây chính là nhng con
ngi đáng đc xã hi tôn vinh, trân trng, sùng bái vì s gii giang ca h. Có
my ai bit rng đng sau s hào quang chói lòa y cha đng nhng bn cht
“tham lam”, “chng bit chu nhng ai”. ây đúng hn là loi ngi b i, dm
đp lên quyn li ca ngi khác đ giành đc li riêng, làm giàu cá nhân.

cha thc s đc sung sng thm chí h toàn nhn phi nhiu điu bt hnh vì
tính khiêm nhng, nhn nhn đã ngm sâu vào bn cht ca h khin h không
th đ dng khí và sc mnh đng lên đu tranh vi nhng mu mô, tính toán ca
bao k cng quyn, bo ác nhm giành ly công lí, l phi. ây là ý tri, cng là
l  đi. Vì vy, mi ngi trong chúng ta hãy hc tp, phn đu, rèn luyn đo
đc đ tr thành nhng ngi tt, bo v công lí và chng li nhng âm mu xu
xa, khin cuc sng ngày càng tt đp hn.
( Bài làm ca em Tng Bích Ngc)
Trong bài vn trên, em Ngc đã th hin mt thái đ rt rõ ràng: gay gt lên
án cái xu, cái ác và nhng tiêu cc trong xã hi - điu này to cho bài vit mt
"khu khí" mnh m, rt d thuyt phc ngi khác. Tuy nhiên, sai lm ca em li
là quá cc đoan khi nhìn nhn xã hi: em ch nhìn thy cái xu mà không thy cái
tt, ch thy mt trái mà không có cái nhìn toàn din v các hin tng trong xã
hi. Cha k ti vic là em còn nhn thc khá lch lc v chính tr nên đã đa ra
không ít li quy kt nng n vi mt thái đ bi quan. Mt bài vit mà ngi vit có
thái đ thiu thin chí và bi quan có th s đc tán thng bi nhng k thin cn
và nông ni ch không th to ra hiu ng tt trong xã hi, càng không th có sc
hp dn trên tinh thn nhân vn và tinh thn vì s tin b chung ca toàn xã hi.
2. Xây dng đ cng (dàn ý):
Có th có ngi cho rng dàn ý thì có liên quan gì ti "cht vn". Tuy nhiên,
điu tng không my liên quan y li liên quan mt thit: bi dù li vn có bóng
by hoc cha chan cm xúc mà ý t không rõ ràng hoc ri, thiu thì sc hp dn
s gim đáng k.
 xây dng mt dàn ý hp lý, cn bt đu t yêu cu và cách trin khai ý 
tng dng bài c th. Trong nhà trng ph thông, ngh lun xã hi có ba dng
chính nh sau:
2.1. Ngh lun v mt t tng-đo lí
i vi hc sinh trong nhà trng ph thông, do tâm lý, la tui, tm nhn
thc nên nhng vn đ đt ra đ bàn lun không phi là nhng vn đ quá phc
tp, ln lao mà ch là nhng khía cnh đo đc, t tng, tình cm gn lin vi

lòng đ gió cun đi” đ trên c s đó xác đnh chính xác ni dung thông đip đc
gi gm trong câu nói.
Có nhng đ bài, khâu gii thích có th làm rt gn gàng, đn gin, nht là
khi trong yêu cu, nhn đnh không có nhng khái nim phc tp, khó hiu
hay nhng hình nh có kh nng khi gi nhng t tng sâu xa. Th nhng li có
nhng đ bài, khâu gii thích cn làm rt công phu. Chng hn vi quan nim ca
Viên Mai “Làm ngi không th không phân bit gia nhu mì và nhu nhc, gia
cng ci và cng bo,gia tit kim và keo kit, gia trung hu và kh kho,gia
sáng sut và cay nghit, gia t trng và t đi, gia khiêm tn và hèn h. My cái
đó hình nh ging nhau mà thc khác nhau”, có rt nhiu các mnh đ cn gii
thích nh “làm ngi” phân bit “cng bo và cng ci”, “nhu mì và nhu nhc”,
“keo kit và tit kim”,“t trng và t đi", “trung hu và kh kho” “khiêm tn và
hèn h”, “sáng sut và cay nghit” Bi vì nu không gii thích tn tng tn
SKKN nm 2011 GV: Nguyn Th Hnh - THPT Chuyên tnh Lào Cai
nhng mnh đ y s không xác đnh ni ý ngha, phm vi ngha trong quan đim
ca Viên Mai.
Bc 2: Lí gii
Bn cht ca thao tác này là ging gii cái ngha lý ca vn đ
đc đt ra đ làm sáng t bn cht vn đ cùng vi các khía cnh, các mi
quan h ca nó.
 làm đc vic này, chúng ta cn tách vn đ thành các khía cnh nh đ
xem xét nghiên cu. Cách đn gin nht là đt ra các câu hi đ kho sát, tìm hiu.
Mun đt ra đc nhng câu hi tht s cn thit cho vic gii quyt yêu cu đ,
cn làm tht tt khâu gii thích đ xác đnh chính xác vn đ mà đ bài đt ra cùng
vi các khía cnh, phng din ca nó. Ch khi y mi có th xác đnh đc nhng
gì cn lí gii cho vn đ tr nên sáng t rõ ràng.
Chng hn vi vn đ nhn thc đt ra trong quan nim ca J. Houston “
Chúng ta s nm đc 10% nhng gì đc đc, 15% nhng gì nghe thy và 80%
nhng gì t tri nghim” thì sau khi gii thích đ xác đnh rng chúng ta ch nm
đc phn nh nhng gì mình đc đc, nghe thy và s nm đc phn ln

cng nh trong tình cm, t tng đ t mình bi đp, nâng cao kinh nghim sng,
kinh nghim ng x trong đi sng.
Ngoài ra, tùy theo yêu cu và tính cht c th ca tng đ bài mà hc sinh có
th b sung thêm phn liên h- m rng. Phn này nên có trong nhng đ bài đ
cp đn nhng vn đ gn lin hoc gn gi vi đi sng ca la tui hc sinh. Ví
d: phng pháp hc tp, tích ly kin thc, quan h bn bè, cách sng và cách
ng x… nhng đ bài nh th, vic liên h- m rng cng chng t mc đ hiu
và kh nng cm nhn vn đ ca hc sinh.
2.2. Ngh lun v mt hin tng đi sng
Khác vi dng đ bàn v mt t tng đo lí, dng đ này thng nêu lên
mt hin tng có tht trong đi sng. ó có th là mt hin tng tích cc, nhng
cng có th là mt hin tng tiêu cc trong x• hi, hoc mt hin tng có c hai
mt tích cc ln tiêu cc Nh th đòi hi ngi vit bng nhn thc ca bn thân
phi th hin đc ch kin ca mình, bng phân tích và lp lun đ ca ngi và
biu dng cái đp, cái tt, cái thin ( chân, thin, m) và lên án, vch trn cái xu,
cái ác, cái phi nhân Tt nhin nhng hin tng đi sng nêu trong các đ vn
dng này va phi gn gi vi tui tr hc đng va có ý ngha ln lao đi vi c
cng đng dân tc và th gii.
 luyn tp vit các bài vn ngh lun v mt hin tng đi sng, trc
ht cn bit nhn din hin tng y(s vic, con ngi): các biu hin, các dng
tn ti, thm chí cn c nhng s liu c th. Thc hin thao tác này đòi hi hc
sinh mt s hiu bit và quan tâm đn các vn đ đang tn ti trong đi sng xã hi
hin nay. Ngha là không phi đi ti lúc nhn đ bài mi tìm hiu mà các em nên
có s chun b t trc bng vic chú ý nghe thi s hàng ngày, cp nht thông tin
v các vn đ trong nc cng nh quc t. Tt nhiên không phi hin tng nào
cng đc đt ra trong các đ NLXH mà phi là nhng gì có ý ngha sâu sc, to
nh hng rng-và thng là nh hng xu đn đi sng cng đng và cuc sng
ca chính la tui hc sinh : ô nhim môi trng, an toàn giao thông, các cn bnh
xã hi nh HIV/ AIDS, các t nn nh nghin ma túy, mi dâm, các thói quen xu
nh ham mê internet, hút thuc lá, quay cóp bài trong gi kim tra… Tt nhiên,

không ch làm hao tn v sc lc, tin ca, nh hng xu đn s phát trin nhân
cách cá nhân mà còn to mm mng cho nhng bt n trong xã hi. Còn khi tìm
gii pháp, ta cn xem li phn nguyên nhân vì chính nó là gi ý tt nht. Chng
hn mt trong nhng nguyên nhân ca nn bo hành ph n là nhn thc v bình
đng gii thì mt trong nhng gii pháp khc phc tình trng này là tuyên truyn
giáo dc đ nâng cao nhn thc và ý thc v bình đng gii cho cng đng,nguyên
nhân ca tai nn giao thông là do ngi tham gia giao thông cha có ý thc trách
nhim, cha nm vng lut pháp và cha chú ý đy đ đn s an toàn thì mt trong
nhng gii pháp có th thc hin là tuyên truyn, giáo dc v an toàn giao thông,
xây dng ch tài x pht đi vi nhng trng hp vi phm an toàn giao thông…
V c bn, bài ngh lun v hin tng đi sng cn là s bc l vn hiu
bit và lp trng, thái đ ca ngi vit v hin tng đc nêu. Vì vy, bên cnh
vic nm vng các bc c bn trong quá trình làm bài, ngi vit còn cn th
hin ting nói cá nhân và quan đim đánh giá tht rõ ràng, sc so, bài vit mi có
sc thuyt phc.
2.3. Ngh lun v vn đ xã hi đt ra trong tác phm vn hc
ây là dng đ tng hp, đòi hi hc sinh kin thc v c hai mng vn hc
và đi sng, cng đòi hi c k nng phân tích vn hc và k nng phân tích, đánh
giá các vn đ xã hi. Ngha là có th kim tra đc ngi vit v c kin thc vn
hc và kin thc đi sng.  thng xut phát t mt vn đ xã hi giàu ý ngha
có trong mt tác phm vn hc nào đó đ yêu cu HS bàn bc rng ra v vn đ xã
hi đó. Vn đ xã hi đc bàn bc có th rút ra t mt tác phm vn hc đã hc
trong chng trình nhng cng có th ngi vit phi rút ra t mt câu chuyn
cha đc hc ( thng là mt câu chuyn ngn gn, giàu ý ngha- truyn mini).
Hãy đc các đ vn sau đây:
SKKN nm 2011 GV: Nguyn Th Hnh - THPT Chuyên tnh Lào Cai
 làm dng bài này, ngi vit trc ht phi phân tích tác phm theo
hng làm rõ vn đ xã hi cùng vi các khía cnh, các phng din biu hin ca
nó. Chng hn, trong sách giáo khoa lp 11 nâng cao có đ bài sau : T bài th
“Tin s giy” ca nhà th Nguyn Khuyn, anh (ch) hãy vit bài vn bàn v danh

tng xng gia danh và thc cng nh tác hi ca mi quan h khp khing gia
chúng. Bc tip theo, cn phân tích thc t quan h gia danh và thc trong đi
sng xã hi hin nay  các mt thc trng, nguyên nhân,kt qu và hu qu ca
mi quan h này. Cui cùng, ngi vit nên có mt phn nêu kinh nghim, bài hc
nhân sinh mà mình nhn thc đc, đúc rút ra t toàn b quá trình tìm hiu vn đ.
Vi vn đ danh và thc thì bài hc rút ra là không nên chy theo nhng th danh
ting hão song cng không nên th , coi thng cái danh, cn tu b cho cái thc
đ cái danh đáng đc tôn trng.
SKKN nm 2011 GV: Nguyn Th Hnh - THPT Chuyên tnh Lào Cai
Cn lu ý là dng bài này rt d ln vi bài ngh lun vn hc vì buc phi
có khâu phân tích tác phm đ xác đnh vn đ cn ngh lun.  tránh nhm ln,
cn xác đnh và phân bit rõ s khác bit v mc đích và cách thc tin hành. Mc
đích ca NLVH là bàn bc, phân tích đ đánh giá cht lng v ni dung-ngh
thut ca vn bn tác phm, còn mc đích ca NLXH là phân tích, đánh giá đ đa
ra ý kin v vn đ xã hi đc đt ra  vn bn tác phm đó. Vì th khi làm bài
NLVH, cn ct ngha, bình giá cái hay, v đp ca các yu t ca vn bn nh
ngôn ng , hình tng v c hai phng din ni dung ý ngha và đc sc ngh
thut còn khi làm bài NLXH li ch cn chú ý đn mt ni dung. Hn na, vi
NLVH, vic phân tích vn bn là mc đích còn trong NLXH nó li ch là phng
tin, là thao tác đu tiên khi đu cho c mt quá trình sau đó.
Trên c s hiu bit chung v cách làm bài, hc sinh cn vn dng đ lp
dàn ý cho nhng đ bài c th. Dàn ý càng rõ ràng, mch lc, bài vit càng d
trin khai và có sc thuyt phc cao. Chng hn, vi đ s 3 (đã dn), có th xây
dng mt dàn ý nh sau:
a. M bài:
- Cuc sng vi nhiu áp lc có th khin con ngi luôn sng trong trng
thái cng thng - trng thái khin con ngi rt khó kim ch bn thân, khó điu
chnh và kim soát hành vi, li nói. Trong trng thái nh th, xung đt, mâu thun
có th n ra bt c lúc nào làm tn thng, thm chí phá v nhng mi quan h tt
đp.

+ Khi yêu thng tht lòng, con ngi s vt qua nhng vng mc, tháo
g đc nhng mâu thun, xung đt đ xác đnh điu quan trng, cn thit phi gìn
gi và vun đp.
+ Tình yêu thng khin con ngi rng m tm lòng đ có th khoan dung,
tha th cho nhng sai lm.
+ Tình yêu thng là điu kin tiên quyt cho c hi hàn gn, bù đp sau
nhng tn thng đ v trong các quan h tình cm.
- Ý ngha ca tình yêu thng đi vi ngi nhn tình yêu thng:
+ Là đim ta cho s bình yên và to cm giác v s bình yên trong tâm
hn.
+ Là nim hnh phúc mà ai cng mong có đc trong đi.
+ Có kh nng lay đng, vy gi vô cùng mnh m.
b.3. Rút ra bài hc:
- Thái đ nóng ny, gin d s làm rn nt, đ v tình cm gia con ngi
vi nhau. Nu không th tránh đc vic nóng ny, mt bình tnh thì khi cn nóng
gin qua đi, cn bit hàn gn li nhng mi quan h bng tình cm chân thành và
cng cn bit cách đ th hin nhng tình cm chân thành y.
- Trao gi yêu thng s đc đáp li bng yêu thng. Bi vy, cn đi x
vi ngi khác - không ch là nhng ngi thân trong gia đình - bng tình yêu
thng và nuôi dng cho tình yêu thng y luôn tn ti và ny n trong lòng
mình.
c. Kt lun:
- Liên h: "Tình thng là hnh phúc ca con ngi", "Ni lnh nht không
phi là Bc cc mà là ni không có tình yêu thng"- tình yêu thng luôn là th
tình cm quý giá và đc đ cao trong cuc sng ca con ngi.
- Bên cnh vic hiu đúng và có thái đ đúng vi tình yêu thng và đi
tng mà nó hng ti, con ngi cn bit điu chnh bn thân, x lý tt các mi
quan h đ tránh mi tn thng không cn thit và to môi trng lý tng cho
tình yêu thng có th tn ti và phát trin.
3. T chc đim nhìn và s dng li vn:

vng, s t hào ca m gi gm qua giai điu êm đm. Tuy nhiên, không đn
thun ch là tình yêu mà n sâu trong tình yêu y là nhng bài hc v cuc đi. Li
hát ru cng là li rn dy con v cách sng, cách yêu thng:
Con cò mày đi n đêm
u phi cành mm ln c xung ao
Ông i ông vt tôi nao
Tôi có lòng nào ông hãy xáo mng
Có xáo thì xáo nc trong
Ch xáo nc đc đau lòng cò con
Li ru ca m qua bài ca dao trên đây không ch biu hin tình cm ca m
dành cho con khi mun cht trong s trong sch đ cò con khi đau lòng vì phi
chu ting oan xu, nhc nhã mà còn là li rn ca m vi con: cht trong còn hn
sng đc".
Mt bài vn nu ch toàn phát biu cm xúc, suy ngh s mang nng màu sc
cm tính, còn nu ch phân tích, đánh giá khách quan s tr nên khô khan. S kt
hp ch quan và khách quan, cm xúc và t duy luôn là điu cn thit trong bài
vn ngh lun. Khi t chc đc mt cách hp lý đim nhìn, li vn s có đc cái
"khu khí", cái "ging" riêng không th ln.
SKKN nm 2011 GV: Nguyn Th Hnh - THPT Chuyên tnh Lào Cai
3.2. S dng li vn:
Li vn trong bt kì trng hp nào cng cn phi hng ti nhng chun
mc v t tng và thm m. Ngha là bên cnh vic th hin nhng nhn thc
đúng, quan nim đúng, đánh giá đúng thì còn phi hay, phi đp trong cách din
đt na. Mun vy, ngoài vic vit nhng câu vn đúng ng pháp, ngi vit cn
hc cách s dng các phng tin và bin pháp din đt có tính ngh thut:
Khi cn tng sc thuyt phc cho nhng phán đoán, nhn xét, li câu trùng
đip t ra rt có hiu qu:
- Mt dân tc đã gan góc chng ách nô l ca Pháp hn 80 nm nay, mt
dân tc đã gan góc đng v phe đng minh chng phát xít my nm nay, dân tc
đó phi đc t do! Dân tc đó phi đc đc lp!

- Mt sai lm na ca Ngc là đã quá vi vàng khi quy kt xã hi ca th k
21 hôm nay. Liu rng xã hi mà chúng ta đang sng có đen ti đn th không?
SKKN nm 2011 GV: Nguyn Th Hnh - THPT Chuyên tnh Lào Cai
Liu tt c nhng vn minh, tòa án, pháp lut có phi ch là cái v bc, và đng
sau đy là nhng bàn tay đen ti, lc la, “đi trng thay đen”, nhng hành vi
ht sc bo ngc, tàn nhn? Nu thc s nh vy, liu rng xã hi ca chúng ta
có th tin b và phát trin tng đi n đnh nh hin nay? Bn hãy chú ý ti tin
tc hàng ngày xem: nhng phiên tòa xét x nghiêm khc nhng hành vi vi phm
pháp lut ca không ch ngi dân thng chng t cho điu gì? Nhng phong
trào nhân đo thu hút s tham gia ca đông đo các tng lp nhân dân vì đâu mà
có? Dù có th là hi mun, nhng có không ít ngi b oan sai đã đc minh oan -
đó là do đâu? Không ít các nhà báo chp nhn ri ro, nguy him đ điu tra nhng
v vic tiêu cc, dùng sc mnh ca công lun đ đu tranh loi b cái xu cái ác
là vì điu gì? Vì danh chng? Hay là vì li? Nhng chin s công an, lc lng an
ninh vt v ngày đêm trong công tác tun tra, điu tra, phá án là vì điu gì nu
không phi là đ đm bo s công bng và trt t ca xã hi? Ngha là, cha nói
ti nhn thc chính tr, mà ngay c nhn thc đi sng ca bn cng có rt nhiu
vn đ cn xemxét.
(Trích bài làm ca hc sinh)
- Tài nng là điu đáng quý, thành tích là điu đáng ghi nhn, nhng nng
lc ca bn thân ta làm sao so sánh ni vi nhng thiên tài li lc, nhng điu ta
bit đã là gì so vi b hc mênh mông, chút thành tích ta đt đc liu có làm nên
nn vn minh nhân loi…?
(Trích bài làm ca hc sinh)
Khi cn biu hin thái đ, cm xúc, ngoài cách din đt trc tip bng
nhng t ng, câu vn biu cm, vic s dng cách nói hình nh cng là mt la
chn thông minh:
- Không phi lúc nào cng bao bc, che ch cho con, ngi m yêu con còn
nm bàn tay đa con đn đng đi rng ln. Ging nh chim m dy chú chim
non tp bay. C mãi mang mi v nuôi nng nó, nó s không th trng thành thc

Ngi cn gì? Con ngi này tr li: Ta cn đc lao đng trong sáng to"
(Nhng câu hi không lãng mn- NguyÔn Quang ThiÒu - Viet Nam Net -
Thø 5, ngµy 7 th¸ng 1 n¨m 2010).
Trình bày suy ngh ca anh (ch) v vn đ đc đt ra trong đon vn trên.
1. Hng dn hình thành ý tng:
1. 1. Câu hi hng dn:
- on vn trong đ bài đt ra vn đ gì? Vn đ y bao gm nhng khía
cnh nào?
- Quan đim ca anh (ch) v vn đ đó?
- Hng gii quyt vn đ ca anh (ch)?
- Mc đích anh (ch) đt ra khi gii quyt vn đ là gì?
1. 2. Gi ý tr li:
- Vn đ đt ra  đây là vai trò ca lao đng trong sáng to - tc là lao đng
vi mt tinh thn t do đ có th phát huy ti đa kh nng sáng to ca bn thân
ngi lao đng. Vn đ này bao gm c bn cht ca lao đng và môi trng đ
lao đng thc s là mt hot đng sáng to.
- ây là vn đ có ý ngha thc tin rt ln trong xã hi hin nay, cn đc
quan tâm bi c cng đng và bn thân tng cá nhân.
- Cn ct ngha đon vn đ xác đnh chính xác vn đ, lý gii c s tn ti
và đánh giá phm vi ý nha ca nó. T đó liên h bn thân và xã hi hin ti đ đ
xut ý kin.
- Mc đích quan trng nht là th hin nhn thc và chính kin ca mình v
vn đ.
2. Hng dn xác đnh thái đ:
2.1. Câu hi hng dn:
- Anh (ch) thy vn đ này có thc s có ích vi mình không? Vì sao?
- Cách nêu vn đ ca tác gi đon vn có gi cho anh ch cm nhn gì v
thái đ ca tác gi vi vn đ?
- Thái đ ca anh ch vi vn đ và cách nêu vn đ?
2.2. Gi ý tr li:

s to nên giá tr và ý ngha tn ti ca con ngi.
- Lý gii c s ca quan nim:
+ Vai trò ca lao đng: là nhân t kích thích ch yu đ thúc đy quá trình
phát trin ca con ngi, làm cho con ngi tr thành ngi. Vì qua lao đng và
trong lao đng con ngi có nhu cu v giao tip, v mi liên h vi nhau đ to
thành xã hi. Vì lao đng đáp ng nhu cu ngày càng cao ca con ngi, cng làm
phát trin ti đa nhng kh nng ca con ngi khin con ngi ngày càng phát
trin và hoàn thin, ngày càng mang tính ngi và ngày càng khác xa vi con vt.
+ Vai trò ca s sáng to: "sáng to" là to ra nhng giá tr mi c v vt
cht và tinh thn, là tìm ra cái mi , cách gii quyt mi không ph thuc, gò bó
vào cái c.  có th sáng to, con ngi cn trí tu, cn nng đng và mt môi
trng t do đ khám phá, th nghim và rút ra kinh nghim, cng c nng lc và
cng hin nhng đóng góp tht s có giá tr.  sáng to, con ngi cn nhn thc
đúng và đc đánh giá đúng v nng lc, s trng và đc đng  v trí thích hp
SKKN nm 2011 GV: Nguyn Th Hnh - THPT Chuyên tnh Lào Cai
vi nng lc, s trng y. Khi đó, nhng kh nng ca con ngi s đc bc l
ti đa, nhng giá tr đc to ra cng  mc ti u. ó là khi con ngi khng
đnh tt nht giá tr tn ti ca bn thân và đóng góp nhiu nht cho xã hi.
+ Lao đng trong sáng to không ch giúp con ngi to ra nhng giá tr mi
cho mình và cho xã hi mà còn kích thích to s phát trin ca óc t duy, kh nng
phán đoán, hoàn thin và phát trin k nng lao đng cho con ngi.
- ánh giá:
+ V ni dung quan nim: rt thit thc và có liên quan ti ý ngha tn ti
ca cá nhân trong xã hi. Nó có ý ngha nh mt gi m v cách sng ca cá nhân
cng nh chin lc chung ca toàn xã hi.
+ V cch trnh bày vn đ: hp dn bi cách nói hình nh, bi nhng tng
quan th v ca nhng s vt, hin tng trong đi sng.
-  xut ý kin
+ Trách nhim ca xã hi: cn to ra mt môi trng t do cho hot đng lao
đng sáng to, cn to điu kin v v trí cng nh nhng đãi ng xng đáng vi

nhng suy ngh cá nhân, ch quan.
5. Hng dn s dng li vn:
5.1. Phn ct ngha: đ đm bo tính khoa hc, khách quan, phn này ch
nên trình bày ngn gn. iu ct yu nht là đm bo s rõ ràng, chính xác đ nêu
bt đc vn đ.
5.2. Phn lý gii: đ to s kt hp hp lý gia màu sc ch quan và tính
cht khách quan to tính thuyt phc và sc biu cm cho phn lý gii, cn xem xét
c th tính cht ca ý cn trình bày. Tuy nhiên, cn tránh li thuyt minh khô khan,
nêu lý l mt cách quá lý trí. Nu có th, nên chuyn ti lý l bng hình thc câu
biu cm và cách din đt giàu hình nh đ li vn có sc gi cm và hp dn hn.
5.3. Phn đánh giá: vìtrong phn này bao gm c đánh giá v ni dung và
hình thc th hin ca ý kin nên ngi vit có th kt hp nhn xét khách quan v
ý ngha t tng và nêu cm nhn v nhng hình nh đc s dng.
5.4. Phn đ xut ý kin: cn th hin nhit tình, tâm huyt trong li l,
ging vn đ tng sc thuyt phc cho ý kin ca mình.
6. Bài vn hoàn chnh:
Bài 1. Nhà vn Nam Cao tng trn tr vi kip "sng mòn", vi kip "đi
tha" ca ngi trí thc nghèo nhng nm trc cách mng vì ông cho rng con
ngi cn đc sng có ý ngha - tc là cn đc phát huy tn đ nhng nng lc
và phm cht đ khng đnh giá tr ca tn ti bn thân. Cùng mt ý tng này, nhà
th Nguyn Quang Thiu li có "Nhng câu hi không lãng mn": ""Ta hi mt
con chim: Ngi cn gì? Chim tr li: Ta cn bay. Mt con chim đc n kê béo
trong lng s tr thành con gà bé bng ti nghip và vô dng. Ta hi mt dòng
sông: Ngi cn gì? Sông tr li: Ta cn chy. Mt dòng sông không chy s tr
thành vng nc khô cn dn ri bin mt. Ta hi mt con tàu: Ngi cn gì? Con
tàu tr li: Ta cn đc ra khi. Mt con tàu không ra khi ch là vt bit ni trên
mt nc và s chìm dn theo thi gian. Ta hi mt con ngi: Ngi cn gì? Con
ngi này tr li: Ta cn đc lao đng trong sáng to"
Không phi ngu nhiên khi t "cn" đc lp đi lp li trong nhng câu tr
li. Có l, tác gi mun nhn mnh cái nhu cu không th không đáp ng, cái đòi

nht cho mi bài hát, ta s phi nghe mt đip khúc t nht; nu ngi giáo viên
ch dùng mt phng pháp duy nht cho mi bài hc, mi đi tng hc, may lm
cng ch vài hc sinh  li tip tc nghe, s còn li nu không la ó phn đi thì
cng s lng lng b v Còn khi có tinh thn sáng to, ngi lao đng dù làm
vic trong lnh vc sn xut vt cht hay lao đng tinh thn cng s to ra đc
du n riêng cho giá tr lao đng và thu hút s quan tâm ca c cng đng. Tuy
nhiên, đ có th sáng to, con ngi cn trí tu, cn nng đng và mt môi trng
t do đ khám phá, th nghim và rút ra kinh nghim, cng c nng lc và cng
hin nhng đóng góp tht s có giá tr.  sáng to, con ngi cn nhn thc đúng
và đc đánh giá đúng v nng lc, s trng và đc đng  v trí thích hp vi
nng lc, s trng y. Khi đó, nhng kh nng ca con ngi s đc bc l ti
đa, nhng giá tr đc to ra cng  mc ti u. ó là khi con ngi khng đnh
tt nht giá tr tn ti ca bn thân và đóng góp nhiu nht cho xã hi. Hn th
na, lao đng trong sáng to không ch giúp con ngi to ra nhng giá tr mi cho
mình và cho xã hi mà còn kích thích to s phát trin ca óc t duy, kh nng
phán đoán, hoàn thin và phát trin k nng lao đng cho con ngi. Thiu tinh
thn và ý thc sáng to, ta s tr nên trì tr, cùn mòn. Ta nh cái li cày nm
mt ch s han r dn và không còn kh nng lt nhng đng cày trên tha rung.
Ta nh cây sáo trúc mc dn trong góc t. Ta nh cây c cm trong tay k vng
v ch vang lên nhng ting bt bông
Sáng to thuc v kh nng ca mi cá nhân. Tuy nhiên, đ kh nng y có
th ny n tt nht li rt cn mt v trí thích hp, mt s đãi ng xng đáng và
nht là mt môi trng có s t do và s tôn trng ti đa. V đim này, tm nhìn
và tm lòng ca ngi lãnh đo là vn đ rt đáng đc quan tâm. Trng Phi hu
dng vô mu, Quan Công trng ngha vi c đi th ca mình, Gia Cát Khng
SKKN nm 2011 GV: Nguyn Th Hnh - THPT Chuyên tnh Lào Cai
Minh kì tài mu lc có th cùng hi t di mt ngn c chính là bi có cái tâm
và cái tm ca Lu B. Hãy th cho Trng Phi bày mu tính k, Gia Cát Khng
Minh vác bát xà mâu, cm đoán Quan Công thc hin li sng trng ngha ca
mình Khi y, có l c đt tri s đo ln và lòng ngi s ri lon, chng s

Nu không, nó ch là vt bit ni trên mt nc và s chìm dn theo thi gian. iu
y có ngha nó s không th đn vi nhng min đt mi,  nguyên mt ch, c nát
và ri li b lãng quên. Vy là con chim cn bay, dòng sông cn chy, con tàu cn
ra khi. Khi có đc điu nó cn là khi nó không mt đi nhng điu vn có đ t
khng đnh giá tr sng ca chính mình. Cng ging nh vy, con ngi cn lao
đng trong sáng to. Lao đng trong sáng to chính là cách con ngi đc là
mình, sng t do, sng có ích trong mi khong thi gian ca cuc đi mình.
Trong trit hc, lao đng là s to ra ca ci vt cht mt cách có mc đích.
Nhng đi vi nhu cu c th ca con ngi, lao đng có ý ngha nhiu hn th.