af.fù/^
V
V
BO
GIAO
DUC VA DAO TAO
DAI HOC
QUÓC GIÀ HA
NOI
TRirÒNG
DAI HOC
KHOA
HOC
TlT NHIÈN
^ìlguL^eMv Qfki
<l)àn.
Q'kài
nNH HiroNG
cun
DICN
CHRM
LCN
NGirdNG cnM Ginc onu
VR
MOT SO
ff)nc
DICAA CÙn HUV6T CHflM CLTU
Chuyén
ngành : Sinh
ly
hoc

(ngitdng càm
giàc dau) sau dien chàm
NDn
NgUdng dau (ngUdng
càm
giàc dau) sau khi ngùng dien
chàm
It
Cudng do thòng dien qua huyet
chàm cùfu
truóe dien
chàm
Is
Cudng do thong dien qua huyet
chàm
cùu sau dien
chàm
In Cuòng
do thong dien qua huyet
chàm
cùu sau khi
ngùng dien
chàm
Tt
Nhiet do da tai vùng huyet chàm cùu trUóc dien chàm
Ts Nliiet
do da tai vùng huyet chàm cùu sau dien chàm
i
Tn
Nhiet do da tai vùng huyet chàm cùu sau khi ngùng

chat
cùa huyet chàm cùu 8
1.3.
Càm
giàc dau va càc
ed ché'kiém
soàt dau
15
1.4. Mot so'
thuyé't
ve
ed
che' tàc dung cùa chàm
tè 21
1.5. Tình hình nghién cùu dien chàm d Viet nam 23
Chiio^ng
2 : Dòi
tiic/ng va phiidng
phàp nghién cùu 27
2.1.
Dol
tUdng nghién cùu 27
2.2.
PhUdng
phàp nghién cùu 28
Chi^ofng
3: Ké't qua nghién cùu 43
3.1 Su thay dòi ngUdng dau duói tàc dung cùa
dien chàm trén chuot 43
3.2. Su thay doi ngUdng dau dUói tàc dung cùa

cành
trong 99
4.5 Ve
bié'n
doi
nlùet
do tai huyet 100
Ket luan 103
Tài
liéu
tham
khào
104
MO
DAU
Tu làu
nghién cùu
ve
dau
va
chong dau
dà
thu hùt
duoc
sU
quan tàm cùa nhiéu nhà khoa hoc (Vogralik.
M.V,
1959 ;
J.Bossy,
1978;

ngoài
nuóc
cho thày dién chàm càc huyet chàm cùu co tàc dung diéu tri cùng
nhu co tàc dung giàm dau rò trén càc dong vat thi nghiem, trén
nguòi bình thuòng
va
trén benh nhàn. Nhùng nghién cùu
ve
tàc
dung cùa chàm cùu trén nguòi phàn
lón
là dua trén càm giàc chù
quan cùa nguòi duoc chàm
va
su quan sàt làm sàng cùa càc thày
thuoc. Viéc
ludng
hoà càc dau hieu khàch quan
ve
tàc dung cùa chàm
dien
con
chua dudc nghién cùu day dù. Do do
de
góp phàn dành già
khàch quan tàc dung dièu tri, hieu
qua
giàm dau cùa dién
chàm
trén

phàu thuat.
CHUONG
1
TÒNG QUAN TÀI LIEU
l.l.QUAN NIEM CÙA Y HOC
CO TRUYÈN VE
HE THÒNG
KINH
LAC
1.1.1. Khài
niem
ve càc huyet
"Huyet là noi thàn khi boat dong vào ra". khi cùa tang phù,
kinh lac muon thàu ra ngoài
ed
thè phai di qua huyet [15, 16, 36, 61,
62,
75]. Huyet duoc phàn bo khàp mat ngoài
ed
thè.
Nò co
quan he
chat che
vói
kinh mach, tang phù
va co lién
quan vói nhiéu chùc
nàng sinh ly cùa
ed
thè. Huyet cùng là cùa

co
12 huyet thuoc 12 duòng kinh chinh.
Huyet nguyèn thuòng nàm a co chàn, co tay,
co
tàc dung chùa càc
chùng hu hay thuc cùa tang phù thuoc kinh mach cùa nò, dóng thòi
con
co thè giùp vào viéc chàn doàn benh tàt cùa tang phù.
* Huyet lac :
co
15 huyet lac trong
dò
14 huyet nàm trén 12
kinh chinh
va
2 mach Nhàm,
Dóc,
1 huyet dai lac thuoc
ve
kinh ty
Huyet lac duoc su dung dièu tri benh càc
ed
quan lién quan vói
kinh chinh
va
lién quan biéu ly.
*
Huyet du
ò lung co
12 huyet (Phé du, Dai tràng du, Vi du, Ty

màc
benh thuòng xuàt hièn nhùng phàn ùng bàt
thuòng ò vùng huyet mo. Nguòi ta dua vào càc phàn ùng bàt thuòng
nay
de
chàn doàn benh
va
dùng huyet mo de diéu chinh àm dUdng
qua vUdng cùa tang phù.
* Huyet ngù du co 60 huyet nàm trén 16 duòng kinh àm
va
6
kinh
dUdng.
5 huyet ò
tu
khuyu tay
va
dàu
gòi
tra xuòng dàu chi,
Càc huyet ngù du duoc phàn bò
tu
dàu ngón tay, ngón chàn lén
dén khuyu tay, dàu gòi theo thù tu :
Tinh
- Huynh - Du - Kinh - Hdp.
Nguòi ta
su
dung càc huyet Ngù du de chùa nhùng chùng benh

tuy, gàn,
mach. Tàm huyet boi này nàm trén càc kinh chinh
va
mach nhàm.
* Huyet giao boi cùa tàm mach :
co
8 huyet giao boi
de
thòng
thuang
vói 8 mach khàc (Cóng
tón,
Noi quan, Hau khè, Thàn mach,
Làm khàp, Ngoai quan, Liet khuyèt, Chiéu bài). Chùng nàm
a
tay,
chàn
va
dudc dùng
de
chùa benh cùa 8 mach.
* Huyet hdp nàm ò noi càc duòng kinh
(tu
hai tra
lèn)
gap
nhau. Co khoàng 90 huyet bop nàm trén 12 duòng kinh chinh
va
2
mach Nhàm, Doc. Huyet bop

co
dinh
va
chi tón tai khi
co benh càp,
nò
chi xuàt hien
ò
nhùng chó dau. Nguòi ta chàm vào
•>
_
huyet A thi
de
chùa chùng dau nhùc tai chó.
2.1.2.
Ve càc dudng kinh
Nguòi xua qua thuc tè chùa benh, quan sàt
ti
mi nhùng biéu
hièn sinh ly, benh ly dà quy nap dudc mot he thòng càc duòng doc,
ngang, khàc nhau
gpi
là he kinh lac.
Kinh lac là noi tuàn hoàn cùa khi huyét di nuòi dudng toàn
thàn
de
duy
tri
boat dong bình thuòng cua ca
thè.

3 kinh àm a chàn (Thài duang
bang
quang,
Thiéu duang
dàm,
Duang minh vi, Thài àm ty, Thiéu àm thàn, Quyét
àm can).
Mòi kinh chinh déu
co
mot vùng phàn bò nhàt dinh
ò
mat
ngoài cùa thàn thè hén quan vói mot tang hay mot phù nhàt dinh,
co
quan he biéu ly vói phù hoàc tang tuang ùng.
Duòng tuàn hoàn cùa 12 kinh chinh
va
hai mach
Dòc,
Nhàm
dièn ra nhu sau :
- Ba kinh àm a tay di
tu
tang ra bàn tay.
- Ba kinh duang a tay di
tu
bàn tay lén dàu.
- Ba kinh duang ò chàn di
tu
dàu xuóng bàn chàn

Tàm
bào+-^
Mach nhàm
Ho trèn dòn
-*—
Ron
+-
Phé •Thài
àm
Tav
Dai
trucme^
Ducme
minh«-
Màt Mài
I
Vi
•Tv
^
-•
Duang minh-,
ChàÀ
- Thài àm^<
(Nguc) (Nguc)
••
Thiéu
àm •
Thàn
-•Tàm
-•Thiéu àm.

ve
càu tao giài phàu
va
tó chùc cùa vùng huyét là
viéc làm nhàm tìm ra ca
so
vat
chat
cùa kinh huyét. Dóng thòi cùng
nhàm giài thich càc ca
che
tàc dung cùa he kinh lac. Tuy
co
nhiéu
nhà chàm cùu
à
nhiéu nuóc dà nghién cùu cóng phu, song
co
thè nói,
tói nay nhiéu vàn
de con
chua sàng tò.
Bang
phuang phàp dòi chiéu càc duòng di cùa càc kinh mach
vói giài phàu thàn kinh
va
mach màu, mot
so
tàc già cho ràng duòng
di cùa càc kinh mach

thàn kinh ca da. Duòng di cùa kinh Tàm bào tu
huyét Thién tuyén tra xuòng gàn nhu do thàn kinh giùa phàn bò.
Duòng di cùa kinh tàm gàn giòng su phàn bó cùa nhành truóc vai
cùa dàm rói thàn kinh nàch
va
day thàn kinh da cành tay trong.
Huyét Liet khuyèt tuang ùng vói noi phàn nhành ò nóng cùa
day
thàn kinh quay [75, 104, 105, 143].
Nghién cùu
ve
giài phàu trèn 324 huyét càc tàc già thày 323
huyet
co
thàn kinh phàn bò, trong dò 304 huyét
co
quan he vói thàn
kinh nòng
ò
ngoài da, 155 huyét
co
quan he vói thàn kinh
ò
sàu, 137
huyét
co
quan he vói cà thàn kinh nòng
va
thàn kinh sàu. Quan sàt
trén kinh hièn vi tai vùng huyét thày

tièm vào huyét ròi
quan sàt bang càc chup nhàp nhày nhàn thày
ò
duòng kinh
co
do tàp
trung
chat
phòng xa cao han a
ben
canh (bào cào tai Vien y hoc dàn
toc
Ha
nói) .
Bossy.J (1973) dùng dòng vi phòng xa tièm vào huyét cùa thò,
thày
co
hièn tuang càc huyét cùng kinh
co
do phòng xa tàp trung cao
han càc huyét ò kinh khàc [143, 144].
1.2.2. Hoat tinh dien
ò
da vùng huyet
Nhùng biéu hièn
ve
dién ò da vùng huyét là vàn
de
duac nhiéu
nhà chàm cùu trén thè giói quan tàm.

tien quan sàt. Nò cùng là phuang tièn dàu tién
de
phàt hien dac tinh
dién hoc cùa
ò
da vùng
huyét.
Dien thè sinh vat da
ò
vùng huyet
Trèn bé mat cua da ca thè nguòi
co
nhiéu diém
co
dién thè cao
han nhùng diém xung quanh chùng. Trong dò
co
nhiéu dièm dién thè
trùng vói vùng huyét chàm cùu [75, 77, 95, 143].
Nguòi ta cùng nhàn thày trén mat da cùa tràu, ngua, chó, thò,
chupt,
khi cùng
co
nhùng dièm
ma
dién thè sinh vàt cao han bàn
vùng xung quanh.
So lugng va
su phàn bó càc dièm
co

so
khàc
nhau phu thuoc vào trang thài sinh ly cùa da
day.
Lue
no khàc
lue
dói,
khi tièt dich nhièu khàc khi tièt dich it
va
khi khóng tièt dich.
Dien the cùa huyét
Bang
quang du cùng bièn dói song song
vai
trang
thài cùa
bang
quang [77, 95].
Do dién thè ò càc huyét cùa 2 kinh Ty, Vi
va
càc huyét Ty
du.
Vi du nguòi ta cùng thày dién thè khi àn no cao han khi dói.
Theo dòi dién
thè
cùa huyét trong nhùng trang thài tàm ly
va
tình càm khàc nhau cùng thày
co

ma tu
truòng, dién truòng cùa
trai
dàt ành huòng
tói con nguòi.
Dién thè cua huyet
lue
ca thè màc benh
va
khi khòi benh
co
su khàc biét r5 rét [75,95].
Càc nhà nghién cùu cùng dà chùng minh phong bè huyét bang
Novocain hoàc càt dùt
day
thàn kinh di tòi càc huyét Vi du
va Bang
quang du
thi
dién thè cùa càc huyét này khòng bién dèi theo vói càc
bién dói sinh ly a da
day va bang
quang [75]. Néu tièm Adrenahn
t
f
,
cho khi
de gay
tang huyét àp
thi

tu va
ion tu do trong sinh
vàt).Dac
thù
à lue
chup ành
(Iniusin )
va
bàn chat hoà hoc cùa càc san vat cùa da cùng nhu càc
khi
co
trong dién truòng (Arthur-Kantrovitz) duòi tàc
dung cùa mot dièn truòng manh do dòng cao tàn dà
gay
nèn su phàt
xa dien
tu
[77] làm xuàt hien mot dang dac biét cùa su phòng dién
cao tàn qua sinh vàt.
Nguòi ta nhàn thày trong ành chup theo ky thuat Kirlian
co
nhiéu diém phàt quang khàc hàn vùng chung quanh phù hgp vói vi
tri cùa huyét chàm cùu
va
dà
che
tao nhùng mày chuyén dung
de
nghién cùu hieu ùng Kirlian trén vùng huyét chàm cùu.
Nguòi tadùng phuang phàp kièm tra su phòng dién cao tàn

mot dàc trung rièng, nò bièn dói tuy theo càc nhàn
tò làm bién dòi dac tinh dien hoc cùa bè mat ca thè.
Càc cóng trình nghién cùu hieu ùng Kirlian truóc
va
sau diéu
tri chàm cùu thày
co
su khàc nhau rò rét trèn ành chup khi benh
va
khi
lành.
Dièn trò da
va
cuòng
do
dong dién qua da vùng huyet
Viéc nghién cùu dien tra da
va
lugng thong dien qua da dugc
dua trén ca
so
dàt lén da mot dién àp ròi do cuòng do dòng dién
phòng qua ca thè hoàc do dién tra cùa da.
Dién tra da
va
cuòng do dòng dién qua da cùa huyét là hai yéu
tó dà dugc
su
dung
de

làn
can khòng
co
su chènh
léch
nhu
ò
ca thè song [77].
12
Nyboyet
va
cóng sU
(1973,
1975) cho biét cuòng dò
ldòng-
dién
qua da cùa dòng vàt thi nghiem cùng
co
nhùng vùng dién tra thàp
va
lugng thòng dién cao nhu
ò
nguòi [150, 151].
Su
càm
ùng
vói
nhiet do cùa huyét tình
Akabane Nhàt bàn [75, 96] ngàu nhièn nhàn thày huyét Tinh
à

ben
lành. Su chènh
lèch
nay thè hien rò nhàt a huyét Tình (huyét ò càc dàu ngón tay ,
ngón chàn)
va co
thè
su
dung phuang phàp do càm giàc
ve
nhiet do
giùa hai
ben
phài
trai de
tìm ra duòng kinh
co
benh.
Tàc
già
cùng thày néu chàm vào càc huyet trén duòng kinh
co
benh nhàt là chàm vào huyét Du cùa kinh bi benh nàm trén kinh
Bang
quang
thi
su chènh lèch
ve
nhiet do giùa hai
ben co

1.3.1. Khài niem ve càm giàc dau.
Dau là mot càm giàc dàc biét, là thuoc tinh chung cho tàt cà
càc Cd thè dóng vàt. Dau bào hieu su tón thuang
va
su rói
loan
tai chó
-• •» f
co
tinh chat de dpa toàn bo ca thè
va
g%<y
ra trang thài lo làng, sg bài.
Dau gay ra phàn ùng tu ve (chay tròn, tàn còng)
va
càc phàn
Ùng thuoc chùc nàng thuc vàt nhu thay dòi nhip tim,
ho
hap, huyét
àp,
co mach, tièt mò bòi v.v
0 nguòi càm giàc dau là mot trang thài y thùc dugc (Head,
1910),
nèn ngoài nhùng biéu hien trén
con
quan sàt dugc nhùng biéu
hien thuoc hành vi tàp tinh khi bi dau. Do dò dau dugc xem là yéu tó
quan trong trong hành vi cùa con nguòi
[8^1,].
Barcroft (1937) coi dau nhu mot tinh

bo mày trung
Udng va
ngoai vi rièng. Ngugc lai
Goldscheider cho ràng khóng
co
thu càm thè dau dàc hièu. Dau là
14
két
qua
cùa
qua
trình còng huòng trung uang
nò
xuàt hien khi kich
thich manh vào càc thu cam thè
co ò
da. Mòi già thiét trén déu
co
mat dùng dàn
va
thiéu sót cùa nò. Do dò Melzack
va
Wall [127, 128,
129] khi
de
xuàt già thuyét mai
ve
dau dà chon
loc
mot

De
hình dung tinh
chat
phùc tap, nhièu thành phàn cùa càm
giàc dau Charpentier (1972) dà néu
nhành
cóng thùc :
P = Che +
Ve^
+
Mot + Psy [ 22]
a day P - dau , Che - yéu tò hoà hoc, Veg - phàn xa thuc vàt,
IMot
- dòng
lue
càm xùc , Psy - yéu tó tàm ly .
Theo còng thùc này
co
thè thày trong càm giàc dau
co
su tham
già
cùa càc
chat
hoà hoc co trong ca thè, vi du
bradykinin,
chat
P,
co
su thay dèi chùc nàng cùa nhiéu ca quan, vi du

làu nguòi ta dà biét tàc dung giàm dau cùa càc
chat
loai
opium, song mài dén nàm 1973 mói phàt hien dugc càc thu thè
opiat trong he thàn kinh trung uang. Chùng
co
a tan cùng càc rè sau
va
càc naron trung gian trong tuy
song,
trong nhàn tè bào khòng
lo
(nucleus gigantocellularis)
va
càc nhàn cùa dòi thi. Chùng cùng
co
f f
\
1
trong
chat
xàm trung tàm canh thàt, trong duói dói thi, trong thè
luói
thàn nào
va
trong nhàn raphé vói so lugng it han. Trén ca sd
phàt hien càc thu thè này nguòi ta mai hièu dugc tàc dung ngàn chàn
càm giàc dau cùa càc chat loai morphin
va
di sàu nghién cùu càc

day con
tìm thày dinorphin -
chat co
tàc
dung chóng dau manh gap 2000 làn morphin.
Encephahn co
hai loai :
Methionin-và
leucin-encephahn.
Chùng déu là dàn xuàt cùa beta - hpotropin. Càc
chat
này
de
bi phàn
huy bai carboxydaza
va
càc enzym
khàcEncephahn co
nhiéu trong
liém den, nhàn duói,
beo
nhat.
16
He thóng gòm càc càu trùc ké trén dugc xem là he thòng Opiat
kièm tra càm giàc dau
vi
chùng tièt ra
Endorphine
Encephalin. Hai
chat

dau. Hieu ùng giàm dau khi kich thich
chat
xàm trung tàm canh
thàt cùng nhàn thày ò mèo, khi
va
nguòi [22].
Tàc dung giàm dau cùa he
chat
xàm trung tàm canh thàt
va
nhàn raphé dugc giài thich
bang
ca
che
naron
va
ùc
che
tién xinap.
Càc xung dòng phàt ra
tu
he thóng này khi nò dugc boat hóa (bòi càc
xung
tu
he thóng nhan càm giàc dau truyèn dén)
co
tàc dung ùc
che
dién thè tu phàt
va

'<IIWTÀh!''^'IJ!»;.:^;V;[!^^
^
17
He thong duói doi thi
Hypothalamus dugc xem là he thòng kièm tra càm giàc dau vi
no tièt ra càc
chat
nói tièt
va
hình thành càm xùc dòng
lue.
Kich
thich dòng dién vào nhàn quanh thàt (n.paraventricularis)
va
nhàn
giùa lung (n.dorsomedialis), cùng nhu vùng truóc duói dòi thi gay ùc
che
càc phàn ùng
tra Idi
lai kich thich gay dau ò càc naron lòp IV - VI
thuoc sùng sau tuy song. Hieu
qua
này dugc thóng qua duòng lién he
tu
duói dèi thi qua thè luói thàn nào xuòng tuy song [84, 133, 134,
135,
136].
He thóng càc càu trùc khàc cua nào
ho
Càc càu trùc thuoc he thóng này góm nhàn duòi, nhàn dò,

tàc
dung ngàn chàn càc xung dòng thàn kinh truyèn càm giàc dau
ò
mùc
tuysóng[80,
85,87, 88].
He thòng kiem tra càm giàc dau ò mùc vò nào
Nhièu su kien quan sàt trén làm sàng
va
nhiéu còng trình
nghién cùu trong nhùng nàm gàn
day
cho thày càc vùng vò nào, dàc
biét là vùng
Sn,
vùng dinh
va
vùng
tran
tham
già
tich cUc vào viéc
tiép nhàn, dành già
va
kièm tra càm giàc dau. Kich thich vùng càm
giàc soma a nguòi trong thòi gian phàu thuat nào
gay
ra di càm, dòi
khi
con

chat
opiat
noi sinh dugc tièt ra vói hàm lugng khà cao [22, 81, 86, 87].
Viéc kich thich truc tiép vào càc càu trùc vò nào, vi du vào noi
xuàt phàt bó thàp
co
thè ùc
che
dién thè dàp ùng cùa càc naron
lóp
I
IV
va
V tai sùng sau tuy song
va
thu hep kich thuóc truòng thu càm
cùa chùng dòi vói càc
Idch
thich gay dau, cùng nói lèn vai trò diéu
tiét càm giàc dau
tu
phia vò nào. Hieu
qua
tuang tu cùng quan sàt
dugc khi kich thich vùng vàn dóng vò nào
va
ho màt.
Nhu vày, càc vùng vò nào chinh là ndi dièu bién bòi càm giàc
dau. Chùng thuc hien chùc nàng phàn tich sd bó thóng tin truyèn
vào

ùc
che
truóc xinap
va
mot
so
noi
ò
nào bó do ùc
che
sau
xinap tàng phàn cUc (hyperpolarization) màng sau xinap
,
19
\^
k,
Mpt
sé thuyét
ve
ca che tàc dung cùa chàm
té.
Tu
nhièu nàm nay càc nhà khoa hoc cà dóng
va
tày y dà di sàu
tìm hièu
vi
sao chàm té lai
co
tàc dung giàm dau

va
Wall P.D.
hoàc thuyét "hai cùa" cùa Chang Hsiang Tung .
Ben
canh dò
con co
thuyét "Phàn xa tuy" cùa Man P.L
va
thuyét "Hai cùa
co
dièu khièn" cùa Man P.L
va
Chen C.H [124, 125].
Ve ca che tàc dung cùa chàm té qua con duòng the dìcb.
Cd
che
tàc dung cùa chàm tè qua con dUdng thè dich dà dugc
thóng bào trong càc cóng trình nghién cùu cùa nhiéu tàc già nhu:
Pomeranz B.
[131];
Mayer D.J.
[126];
Takeshige C.H
[133];
v.v Càc
tàc già này cho ràng yéu tó
thè
dich giù vai trò quan trong trong
ed
che giàm dau cua chàm té. Càc yéu tó thè dich xuàt hien do càc xung

107, 108, 120, 154].
Nhièu tàc già nhu Mayer D.J.
[126],
Pomeranz
[131],
Pham
Thi Xuàn Vàn [73] cho biét
chat
dòi
lap
dac hieu cùa morphin là
naloxon làm màt tàc dung giàm dau cùa chàm té.
Gàn
day
ngUdi ta
con
thày ràng chàm tè khóng chi làm giàm
dau do tàng lugng endorphin trong dich nào tuy,
ma con
làm tàng cà
nòng do serotonin. Mayer D.J
[121],
Takeshige C.H. [41, 117, 121,
122,
133, 138, 139] dà tìm thày mot lugng lón chat gióng morphin
trong dich nào tuy cùa chugt cóng. Chat này
gay
dugc trang thài
giàm dau gióng nhu do dién chàm. Dem dich nào tuy cùa chuot dà
dugc giàm dau do dién chàm truyèn cho chuot bình thuòng cùng