Trường THCS-Bắc Lệnh-TP.Lào Cai
PHẦN THỨ NHẤT
I. Lý do chọn đề tài.
Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) ở trường THCS thì
định hướng đổi mới PPDH đã được thống nhất theo tư tưởng: Tính cực hoá hoạt
động của học sinh, dưới sự hướng dẫn, tổ chức thực hiện của giáo viên. Học sinh
tự giác, chủ động tìm tòi, phát hiện kiến thức và có ý thức vận dụng sáng tạo
những kiến thức, kỹ năng thu nhận được vào thực tế.
Tuy nhiên, qua ba năm thực hiện thay sách ở các khối 6,7,8 thì không ít giáo
viên đã giảng dạy chưa thật đúng theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học
quay về PPDH cũ: Giáo viên làm việc là chính, học sinh thụ động nắm tri thức.
Việc thực hiện phương pháp dạy học mới chỉ mang tính hình thức. Vì vậy, gây
ảnh hưởng rất lớn tới chất lượng học tập của học sinh, không phát huy được tính
sáng tạo của các em.
Vì lý do trên, tôi đã chọn đề tài này, trải qua thực nghiệm dạy môn Địa lý ở
cả ba năm thay sách các khối lớp 6,7,8 và 9.
II. Mục đích nghiên cứu.
- Giúp cho các bạn đồng nghiệp và học sinh hiểu rõ hơn cơ sở lý luận và
PPDH theo hướng tích cực hoá.
- Giúp cho học sinh có thêm phương pháp học môn Địa lý có kết quả, đó là
tự học, tự nghiên cứu, học đi đôi với hành.
- Giúp cho học sinh có phương pháp học tập, nghiên cứu để học các môn
khoa học khác.
- Tạo hứng thú học tập cho học sinh, khắc phục lối “học chay, dạy chay”
trước kia.
- Giúp cho giáo viên có cách nhìn đúng đắn về việc đổi mới phương pháp
dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động của thầy và trò.
III. Đối tượng và thời gian nghiên cứu.
1. Đối tượng nghiên cứu:
Giáo Viên : Nguyễn Thanh Thuỷ-Tổ: Sinh-Hoá-Địa
1

chất là cách tổ chức hoạt động của giáo viên trong việc chỉ đạo tổ chức các hoạt
động nhận thức, nhằm giúp học sinh chủ động đạt được các mục tiêu của việc dạy
và học.
Để đạt được các mục tiêu trên, đòi hỏi giáo viên phải chú trọng nhiều trong
công tác soạn, giảng, trên cơ sở giáo viên nắm vững các PPDH đặc trưng của bộ
môn Địa lý: quan sát, tìm tòi, phân tích, so sánh Phối hợp đồng bộ các PPDH,
đồng thời nắm vững các mục tiêu đổi mới PPDH: Dạy theo hướng tích cực, nêu
vấn đề, lấy học sinh làm trung tâm. Tổ chức các hoạt động nhận thức của học sinh
dưới hình thức : hoạt động cá nhân, hợp tác nhóm nhỏ, lớn nhằm phát huy cao
độ tính tích cực, sáng tạo của học sinh.
Chương II
KẾT QUẢ ĐIỀU TRA, KHẢO SÁT THỰC TIỄN
Qua thăm lớp, dự giờ, khảo sát chất lượng đầu năm của bộ môn Địa lý khối
lớp 9. Tôi nhận thấy thực trạng dạy và học Địa lý ở bốn lớp 9 :
1. Học sinh: Còn nhiều em chưa chăm học môn Địa lý, coi đó là môn phụ nên
giành ít rất thời gian đầu tư cho môn học.
- Chưa có phương pháp học tập đúng, các kỹ năng bản đồ, kỹ năng phân
tích các mối quan hệ nhân quả, kỹ năng vẽ biểu đồ rất yếu.
- Học sinh chưa gắn với thực hành.
- Thụ động nắm kiến thức.
2. Giáo viên:
- Còn dạy theo phương pháp cũ nhiều: ít tổ chức các hoạt động nhận thức cho học
sinh, chưa đầu tư nhiều vào lĩnh vực soạn, giảng, làm thêm đồ dùng dạy học.
- Giáo viên làm việc trên lớp là chủ yếu, học sinh thụ động nắm kiến thức.
- Kết quả đầu năm khối 9:
+ Giỏi : 2,0%
+ Khá: 25%
+ Trung bình : 68%
+ Yếu : 5,0%
Giáo Viên : Nguyễn Thanh Thuỷ-Tổ: Sinh-Hoá-Địa

tìm ra kiến thức mới.
Giáo Viên : Nguyễn Thanh Thuỷ-Tổ: Sinh-Hoá-Địa
4
Trường THCS-Bắc Lệnh-TP.Lào Cai
II. Phương pháp cụ thể
1. Yêu cầu đối với giáo viên:
Phải xác định được mục tiêu của PPDH tích cực là thầy giữ vai trò chủ đạo tổ
chức các hoạt động nhận thức, trò chủ động tiếp thu kiến thức từ phương diện học
tập dưới sự hướng dẫn của giáo viên.
- Có phương pháp cụ thể cho từng kiểu bài lên lớp.
- Tích cực làm thêm các đồ dùng hỗ trợ cho việc dạy và học đạt kết quả tốt
nhất: lược đồ, biểu đồ, tranh, ảnh, bảng phụ
- Qua việc nêu vấn đề nhận thức, tạo động cơ, hứng thú cho học sinh, giáo
viên biến ý đồ dạy học của mình thành nhiệm vụ học tập tự nguyện, tự giác của
học trò, chuyển giao cho trò những tình huống để trò hoạt động và thích nghi.
- Điều khiển quá trình học tập của học sinh trên cơ sở thực hiện một hệ
thống mệnh lệnh, chỉ dẫn, gợi mở đánh giá(khen – chê kịp thời).
Xác nhận các kiến thức riêng lẻ của học sinh thành tri thức khoa học – xã hội,
hướng dẫn vận dụng và ghi nhớ.
2. Yêu cầu đối với học sinh:
- Xác định được nhiệm vụ của mình là chủ động hoạt động nhận thức dưới
sự điều khiển của giáo viên.
- Nêu ra những câu hỏi, những vấn đề nảy sinh trong qua trình hoạt động
nhận thức.
- Hoạt động cá nhân hay hợp tác nhóm nhỏ để tự mình tìm ra tri thức.
- Từng bước nâng cao các kỹ năng học tập bộ môn: đọc bản đồ, lược đồ,
phân tích biểu đồ, bảng số liệu, tìm và giải thích được các mối quan hệ nhân - quả.
- Học bài và làm bài tập dựa vào các kênh hình, kênh chủ sách giáo khoa.
- Chuẩn bị bài trước khi đến lớp để chủ động quá trình nhận thức của
mình.

- Hạn chế tối đa việc giáo viên diễn giảng, phân tích, cho học sinh ghi
và ghi.
- Ngoài những phương tiện dạy học tối thiểu: bản đồ, lược đồ Giáo viên
cần làm thêm các bảng phụ để trống, giáo viên hướng dẫn học sinh tự tìm ra kiến
thức từ các phương tiện Địa lý, rồi tự ghi nhận xét của mình vào bảng phụ. Với
Giáo Viên : Nguyễn Thanh Thuỷ-Tổ: Sinh-Hoá-Địa
6
Trường THCS-Bắc Lệnh-TP.Lào Cai
cách học này giúp các em hệ thống được kiến thức, vừa rèn luyện kỹ năng đọc bản
đồ, lược đồ, rèn kỹ năng phân tích, so sánh, kỹ năng ghi bảng, tự trình bày một vấn
đề Địa lý.
Ví dụ: Bài 1:
Cộng đồng các dân tộc Việt nam
Hoạt động 2: Phân bố các dân tộc
a. Dân tộc Việt
b. Các dân tộc ít người.
- Học sinh quan sát bản đồ phân bố dân cư dân tộc Việt Nam.
? Em có nhận xét gì về sự phân bố các dân tộcViệt Nam?
- Phân bố chủ yếu ở miền núi và trung du.
- Học sinh nghiên cứu mục 2(5) cho biết:
1) Các dân tộc ít người ở Việt Nam phân bố theo những đặc điểm gì?
2) Ở mỗi khu vực bao gồm những dân tộc nào cùng chung sống?
- Học sinh hoạt động nhóm 4 -> thời gian 3 phút.
 Học sinh thảo luận nhóm -> giáo viên kẻ bảng phụ để trống.
 Các nhóm cử 2 đại diện báo cáo -> xác định trên bản đồ sự phân bố dân tộc
(một em), một em khác ghi nội dung vào bảng phụ.
- Các nhóm khác nhận xét, bổ sung.
- Nhóm 1: Báo cáo câu 1: - Các dân tộc Việt Nam phân bố theo
khu vực và theo độ cao.
- Nhóm 2: Khu vực trung du miền núi Bắc Bộ gồm những dân tộc cùng sống?

b. Bài thực hành.
Để giờ học đạt kết quả tốt thì ngay sau bài học. Trước giáo viên yêu cầu học
sinh chuẩn bị đầy đủ dụng cụ học tập cần, ôn lại những phần kiến thức có liên quan
đến phần thực hành.
- Tuy chương trình Địa lý lớp 9 số bài thực hành : 11 bài. Nội dung các bài
đều khác nhau song cùng có chung một đặc điểm.
- Rèn luyện, củng cố các kỹ năng về cách vẽ biểu đồ, kỹ năng xử lí số liệu,
phân tích, nhận xét biểu đồ và củng cố những kiến thức vừa học.
- Rèn luyện, củng cố kỹ năng đọc bản đồ, kỹ năng học từ bản đồ, giải thích
các mối quan hệ địa lí: Giữa tự nhiên- kinh tế, giữa dân cư, xã hôi- kinh tế.
Giáo Viên : Nguyễn Thanh Thuỷ-Tổ: Sinh-Hoá-Địa
8
Trường THCS-Bắc Lệnh-TP.Lào Cai
- Rèn luyện, phân tích, so sánh, đánh giá tiềm năng phát triển kinh tế của
từng vùng lãnh thổ.
Vì vậy, tuỳ từng nội dung bài học khác nhau mà giáo viên có từng phương
pháp dạy học cho phù hợp, nhằm phát huy cao nhất tính tích cực, sáng tạo của học
sinh.
Vào bài mới, giáo viên đưa ra nội dung bài thực hành, các yêu cầu cụ thể,
hướng dẫn học sinh làm việc, từng nội dung, có thể hoạt động cá nhân hay theo
nhóm.
Ví dụ : Với bài 10: Thực hành về biểu đồ
Bài tập 2: Học sinh vẽ biểu đồ theo bảng số liệu bảng 10.2, tại bảng 10.2 các số
liệu tuyệt đối đều được tính sẵn ra số liệu tương đối (%) -> Tuy nhiên để học sinh
có thể vẽ được các biểu đồ đường khác theo số liệu tuyệt đối -> Nên giáo viên
hướng dẫn học sinh cách xử lý số liệu từ tuyệt đối ra số liệu tương đối (%) -> Cho
học sinh hoạt động theo nhóm, mỗi nhóm xử lý một nội dung: 4 nhóm -> các nhóm
cử đại diện báo cáo ghi kết quả vào bảng phụ do giáo viên chuẩn bị sẵn.
+ Vẽ: Bằng phương pháp vấn đáp giáo viên hướng dẫn học sinh vẽ được trục tung,
trục hoành, chia tỷ lệ % (2 em lập 2 biểu đồ)
Hoạt động 3: c) Trên hình 18.1 Hãy xác định:
- Vị trí vùng mỏ Quảng Ninh.
- Nhà máy nhiệt điện Uông Bí.
- Cảng xuất khẩu than Quảng Ninh.
Đây mới là phần giáo viên yêu cầu học sinh nhờ các ký hiệu trên bản đồ:
Đường danh giới giữa các tỉnh, các điểm: Nhà máy, cảng
Bằng hệ thống câu hỏi nêu vấn đề, gợi mở, giáo viên hướng dẫn học sinh
phương pháp tự học, tự hoàn thiện nội dung bài thực hành.
Học sinh phấn khởi, tự tin vào bản thân, thi đua nhau học tập.
c. Dạng bài ôn tập.
Đây là dạng bài khó, nhằm hệ thống, củng cố lại toàn bộ phần kiến thức đã
học qua từng chương.
Củng cố các kỹ năng bản đồ, vẽ biểu đồ, giải thích các mối quan hệ Địa lý.
Bồi dưỡng khả năng hệ thống hoá các phần kiến thức đã học. Với dạng bài này phù
hợp nhất là hướng dẫn học sinh lập sơ đồ ôn tập.
Ví dụ: tiết 17
ÔN TẬP GIỮA HỌC KỲ I
Giáo Viên : Nguyễn Thanh Thuỷ-Tổ: Sinh-Hoá-Địa
10
Phần I: ĐỊA LÍ DÂN CƯ
Trng THCS-Bc Lnh-TP.Lo Cai
CC DN TC
VIT NAM
S DN- S TNG
DN S
PHN B DN C
LAO ễNG- VIC
LM

PHN TH BA
Giỏo Viờn : Nguyn Thanh Thu-T: Sinh-Hoỏ-a
11
Phn II : A L KINH T
S PHT TRIN KINH T VIT NAM
CC NGNH KINH T VIT NAM
Trường THCS-Bắc Lệnh-TP.Lào Cai
Kết luận
Qua 3 năm thực nghiệm dạy học bằng phương pháp tích cực theo hướng đổi
mới ở bộ môn Địa lí tại cả 4 khối lớp 6,7,8 và 9. Nhất là ở khối lớp 9, tôi và các
bạn đồng nghiệp đều nhận thấy kết quả học tập của học sinh được nâng cao rõ rệt,
học sinh rất hứng thú học tập, thể hiện ở việc học bài, chuẩn bị bài ở nhà, tìm hiểu
bài trên lớp, lớp học rất sôi nổi, các em thi đua nhau học tập. Đặc biệt là đã xây
dựng cho các em phương pháp học tập bộ môn Địa lí theo hướng tích cực hoá các
hoạt động nhận thức của học sinh.
Với phương pháp này đã thay đổi hẳn phương pháp dạy học của giáo viên.
Cả thầy và trò đều phát huy tính năng động, sáng tạo của mình. Thầy chủ động lên
kế hoạch cho trò hoạt động. Trò chủ động tìm hiểu, nắm vững tri thức.
• Một số đề xuất.
Để dạy học Địa lí theo đúng phương pháp tích cực hoá. Chúng tôi rất mong
các ban, ngànhn có liên quan cung cấp đủ cho các trường THCS các phương
tiện dạy học cần thiết phục vụ cho việc dạy và học môn Địa lí 9.
Ví dụ : - Tranh ảnh minh hoạ.
- Bút viết giấy to, bảng phụ.
- Sách tham khảo.
Trên đây là một số phương pháp dạy môn Địa lí theo hướng tích cực hoá
hoạt động nhận thức cuả học sinh mà bản thân tôi tự rút ra qua thực tế giảng
dạy. Tôi biết là còn rất nhiều thiếu xót, rất mong các bạn đồng nghiệp góp ý, bổ
sung.
Lào Cai, Ngày 17 tháng 11 năm 2005