TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 9(70).2013
1
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG DẠY
HỌC NGOẠI KHÓA MÔN ĐỊA LÍ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
SOME EDUCATIONAL METHODS ABOUT CLIMATE CHANGE IN TEACHING
EXTRACURRICULA ACTIVITIES – THE SUBJECT OF GEOGRAPHY IN HIGH SCHOOL
Trần Xuân Tiếp
Trường THPT Võ Trường Toản, xã Xuân Tây, huyện Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai
Email: [email protected]
TÓM TẮT
Giáo dục là giải pháp quan trọng nhất trong quá trình thay đổi nhận thức, hành vi, thái độ của học sinh đối
với biến đổi khí hậu toàn cầu. Mục đích giáo dục về biến đổi khí hậu là giúp học sinh có được những hiểu biết và
nhận thức về biến đổi khí hậu; có ý thức trách nhiệm cao và có các hành động cụ thể, sáng tạo để cải thiện môi
trường, ứng phó với biến đổi khí hậu.Trong phạm vi bài báo này chúng tôi tập trung vào nghiên cứu một số
phương pháp giáo dục biến đổi khí hậu trong dạy họcngoại khóa môn Địa lí Trung học phổ thông. Cách thức sử
dụng các phương pháp giáo dục biến đổi khí hậu trong dạy họcngoại khóa môn Địa lí, với mục tiêu giúp học sinh
thoát khỏi sự gò bó, áp đặt của chương trình cũng như thời gian của các tiết học trên lớp; học sinh có điều kiện
để phát huy được tính tích cực, sáng tạo và chủ động trong quá trình tiếp cận và tìm hiểu về biến đổi khí hậu.
Từ khóa:phương pháp;giáo dục; biến đổi khí hậu; hoạt động ngoại khóa; môn Địa lí.
ABSTRACT
Education is the most important measures in the process of changing perceptions, behaviors and attitudes
of students towards global climate change. The purpose of education about climate change ishelping students to
acquire knowledge and awareness of climate change, with high sense of responsibility, specific actions, and
creativity to improve the environment in dealing with climate change. This article focuses on a study of
educational methods about climate change in the organization of geography extracurricular activity in high school.
With the method ofeducating climate changein geography extracurricular in high school and the purposeof helping
students free from restraint, the program as well as periods of time in the classroom, students are givenfavorable
conditions to express positively, creatively and actively in the approach and learningof climate change.
Key words:methods; education; climate change;extracurricular activities;subjects Geography

1. Đặt vấn đề

của các hoạt động ngoại khóa (HĐNK) môn Địa
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ ……………….
2
lí, giúp học sinh thoát khỏi sự gò bó, áp đặt của
chương trình cũng như thời gian của các tiết học
trên lớp. Học sinh có điều kiện trải nghiệm ứng
dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn, rèn
luyện kỹ năng sống; giáo dục thái độ, hành vi
cho học sinh qua qua tổ chức các HĐNK.
Tuy nhiên, việc giáo dục về BĐKH trong
dạy học môn Địa lí ở các trường THPT hiện nay
chưa thực sự hiệu quả, do nhiều nguyên nhân
như: chưa có hình thức và phương pháp giáo dục
phù hợp; thiếu phương tiện hỗ trợ, nhiều giáo
viên chưa quan tâm… dẫn đến hiệu quả giáo dục
về BĐKH chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu
của thực tiễn.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Biến đổi khí hậu và giáo dục về biến đổi
khí hậu
2.1.1. Khái niệm biến đổi khí hậu
BĐKHlà sựthay
đổicủahệthốngkhíhậugồmkhíquyển,thủyquyển,si
nhquyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai
bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong
một giai đoạn nhất định được tính bằng thập kỉ
hay hàng triệu năm. Sựbiến đổi có thể là thay đổi
thời tiết bình quân hay thay đổi sự phân bố các
sự kiện thời tiết quanh mức trung bình. Sự
BĐKH có thểgiới hạn trong một vùng nhất định

- Về mặtthái độ: Học sinh nhận thức được
sự cần thiết giáo dục BĐKH, có thái độ đúng
đắn, hành động tích cực, khả năng ứng phó với
BĐKH vì sự phát triển bền vững.
2.2. Hoạt động ngoại khóa môn Địa lí
2.2.1. Khái niệm HĐNK môn Địa lí
Ngoại khóa là hình thức tổ chức dạy học
ngoài lớp, không quy định bắt buộc trong
chương trình, là hoạt động dựa trên sự tự nguyện
tham gia của một số hay số đông học sinh có
hứng thú, yêu thích bộ môn và ham muốn tìm
tòi, sáng tạo các nội dung học tập địa lí, dưới sự
hướng dẫn của giáo viên [3].
2.2.2. Tầm quan trọng của các ngoại khóa trong
dạy học Địa lý
- HĐNK có nội dung, chủ đề quan trọng
hỗ trợ cho nội dung học chính khóa.
- HĐNK có ý nghĩa làm sâu, phong phú
toàn diện tri thức địa lí mà học sinh đã học.
- HĐNK môn Địa lí kích thích được lòng
say mê học tập của học sinh đối với bộ môn.
- HĐNK địa lí có tác dụng tạo tinh thần
tập thể, cộng đồng, tinh thần lao động, tinh thần
tương thân, tương ái,
- HĐNK có tác dụng lớn đối với việc giáo
dục học sinh như: giáo dục cá tính, phẩm chất, ý
thức, năng lực, sở trường của học sinh.
- HĐNK trong địa lí có tác dụng tạo cơ sở
để nhà trường thực hiện tốt việc giáo dục gắn
liền với đời sống xã hội cho học sinh như:

và trình bày báo cáo trước các bạn và Thầy cô.
Sử dụng phương pháp này học sinh được đặt
mình vào vị trí của người phải có những hành
động thích hợp trong việc ứng phó với BĐKH;
tuyên truyền, giải thích lôi cuốn mọi người quan
tâm đến vấn đề BĐKH toàn cầu.
- Tổ chức cho học sinh viết báo cáo về
BĐKH trong dạy học ngoại khóa môn Địa lí
giáo viên có thể hướng dẫn học sinh thực hiện
theo các bước sau:
Bước 1. Xác định chủ đề báo cáo
Chủ đề báo cáo về BĐKH rất đa dạng do
giáo viên gợi ý hoặc do học sinh tự chọn.
Bước 2. Xây dựng đề cương và thu thập,
xử lí thông tin cho bài báo cáo
- Học sinh tự xây dựng đề cương bài báo
cáo
- Học sinh thu thập thông tin từ nhiều
nguồn như: Sách, báo các chương trình phát
thanh truyền hình, các báo cáo của các tổ chức
quốc tế, các bài viết về BĐKH, nguồn thông tin
từ trên mạng Internet …
- Học sinh cách xử lí thông tin tư liệu
trước khi tiến hành viết báo cáo.
Bước 3. Học sinh viết và trình bày báo cáo
- Bài báo cáo có thể trình bày dưới các
dạng khác nhau như: Một bài viết, một bộ sưu
tập hình ảnh về BĐKH được sắp xếp theo hệ
thống kèm lời thuyết minh…
- Bài báo cáo về BĐKH của học sinh cần

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ ……………….
4
Bước 1. Xác định vấn đề khảo sát, điều
tra; đưa ra các giả thuyết về BĐKH
Các vấn đề khảo sát, điều tra có thể do học
sinh đặt ra trong quá trình quan sát, tìm hiểu về
BĐKH hoặc có thể do giáo viên đề xuất dưới
dạng bài tập, câu hỏi nhiệm vụ HĐNK; trên cơ
sở đó giả thuyết được đưa ra.
Bước 2. Tổ chức hoạt động khảo sát điều
tra
- Tổ chức cho học sinh khảo sát, điều tra
theo cá nhân hoặc theo nhóm tùy theo nội dung
và phạm vi vấn đề đã xác định.
- Học sinh tiến hành thu thập tư liệu, dữ
liệu, dữ kiện thích hợp về BĐKH bằng các hình
thức như: phỏng vấn trực tiếp, bằng phiếu; thu
thập tư liệu, tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, bảng số
liệu thống kê…
Bước 3. Kết luận, đề xuất giải pháp, kiến
nghị
Học sinh đối chiếu với giả thuyết và rút ra
kết luận, khái quát hóa vấn đề về BĐKH học
sinh đã tiến hành khảo sát, điều tra; đề xuất giải
pháp, kiến nghị các biện pháp ứng phó với vấn
đề BĐKH.
Bước 4. Báo cáo kết quả khảo sát, điều tra,
đánh giá kết quả hoạt động
- Kết quả khảo sát, điều tra về BĐKH học
sinh có thể trình bày dưới nhiều hình thức khác

đề“Diễn biến và ảnh hưởng của BĐKH đối với
nước ta”, giáo viên có thể chuẩn bị một số video
clip về các cơn bảo, lũ quét ở các tỉnh miền
Trung; tình trạng khô hạn ở các địa phương; hiện
tượng nước biển dâng, triều cường ảnh hưởng
đến đời sống người dân Tổ chức cho các thành
viên tham gia buổi sinh hoạt xem và thảo luận về
hậu quả của BĐKH và các biện pháp ứng phó
với BĐKH ở nước ta.
- Học sinh sử dụng máy ảnh, máy quay
video để thu thập tư liệu BĐKH của địa phương.
- Hướng dẫn học sinh thu thập thông tin,
tư liệu tìm hiểu về BĐKH trên mạng internet.
- Đưa nội dung giáo dục về BĐKH vào
Website của các trường phổ thông. Hiện nay,
việc tìm kiếm, trao đổi thông tin giữa nhà trường
và học sinh thông qua Website của nhà trường
rất thuận tiện. Học sinh có thể vào Website của
nhà trường để xem điểm,xem thông tin, trao đổi
qua diễn đàn tư vấn hướng nghiệp, tư vấn tuyển
sinh, tìm kiếm tư liệu học tập; qua đó học sinh
cũng có thể tìm hiểu về BĐKH qua Website của
nhà trường.
2.3.4. Phương pháp dự án
Dạy học theo dự án là một phương pháp
dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Phương
pháp này giúp học sinh phát triển kiến thức và
các kĩ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ
học tập mang tính mở, khuyến khích học sinh
tìm tòi, hiện thực hoá những kiến thức đã học

thức, kĩ năng, thái độ, kết quả cần đạt.
- Học sinh lập kế hoạch dự án cụ thể một
số nội dung sau: Mục tiêu, nội dung cơ bản của
dự án; phân công nhiệm vụ cho từng cá nhân,
thời gian thực hiện dự án…báo cáo giáo viên
phụ trách kế hoạch thực hiện dự án và chỉnh sửa
kế hoạch khi có yêu cầu.
Bước 3. Triển khai dự án
Học sinh thực hiện công việc theo kế
hoạch đã đề ra; trong một khoảng thời gian quy
định. Học sinh tự phân công nhiệm vụ thu thập,
nghiên cứu tài liệu, tìm kiếm và xử lý thông tin
về BĐKH; trong quá trình này thông tin mới
được tạo ra và sản phẩm dự án dần hoàn thiện.
Bước 4. Trình bày và đánh giá kết quả dự
án
Kết quả dự án có thể được trình bày trong
một số hình thức HĐNK môn Địa lí như: Trong
các buổi sinh hoạt câu lạc bộ địa lí với chủ đề về
BĐKH; trình bày trên bảng tin địa lí, triển lãm
địa lí về BĐKH. Ngoài ra, kết quả dự án học
sinh thực hiện có thể được giới thiệu trong các
buổi sinh hoạt dưới cờ, trên website của nhà
trường.
Giáo viên và học sinh cùng đánh giá kết
quả dự án đạt được; rút ra kết luận và định
hướng cho các dự án tiếp theo.
3. Hiệu quả của một số phương pháp giáo dục
BĐKH trong dạy học HĐNK môn Địa lí.
Để đánh giá hiệu quả và sở thích của học


9

6.6

28

20.6

S
ử dụng
các
TBKT

123

90.45

3.7

8

5.9
Dự án 109 80.1

7 5.2 20 14.7


10 83.3

2 16.7

0 0
Khảo
sát đi
ều
tra

9

75

3

35

0

0
Sử d
ụng
các
TBKT

12

100



TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Nguyễn Đức Ngữ (chủ biên), Biến đổi khí hậu, NXB Khoa học và kĩ thuật, 2008.
[2] Nguyễn Thị Thanh Vân, Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu toàn cầu qua môn địa lí trunghọc
phổ thông,Trường ĐH Đồng Tháp, 2012.
[3] Nguyễn Đức Vũ, Phạm Thị Sen, Đổi mới phương pháp dạy học địa lí ở trường phổ thông, NXB
Giáo dục, 2004.
(BBT nhận bài: 12/07/2013, phản biện xong: 31/07/2013)