A/ PHẦN MỞ ĐẦU
I/ Lý do chọn đề tài
1. Lý luận
Môi trường là nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với sự tồn tại và phát triển của các
sinh vật trên Trái Đất. Đó là nền tảng cho sự sống còn và phát triển của nhân loại, là nhân tố
đảm bảo cho sức khỏe và chất lượng cuộc sống của con người. Hiện nay, môi trường đang ở
trong tình trạng báo động về mức độ ô nhiễm và suy thoái bởi rất nhiều nguyên nhân mà chủ
yếu là do hoạt động của con người và tai biến thiên nhiên. Do vậy, vấn đề bảo vệ môi trường
(BVMT) trở nên cấp bách và cần thiết hơn bao giờ hết.
Trong một số hình thức BVMT thì giáo dục môi trường (GDMT) được xem là một
trong những phương pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất . Thông qua giáo dục, từng người và
cộng đồng được trang bị kiến thức về môi trường, ý thức BVMT, năng lực phát hiện và xử lí
các vấn đề môi trường. Việc GDMT ở trường phổ thông có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi
vì, đây là nơi đào tạo những người trẻ, những chủ nhân tương lai của đất nước, những người
sẽ nắm trong tay quyền làm chủ thiên nhiên, quyết định việc khai thác, sử dụng và bảo vệ tài
nguyên thiên nhiên, môi trường. Nếu học sinh (HS) được giáo dục đầy đủ để có thể nhận
thức đúng đắn về các vấn đề môi trường thì các em sẽ là lực lượng đóng góp rất lớn trong
việc BVMT.
2. Thực tiễn
Ở nước ta, việc GDMT chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng trong các trường phổ
thông. Trong chương trình phổ thông, GDMT chưa được đưa thành môn học riêng biệt mà
nó được thực hiện theo một phương pháp tích hợp, lồng ghép vào các môn học khác. Trong
đó, môn Địa lí được xác định là môn học có nhiều khả năng GDMT cho học sinh. Để
GDMT qua môn Địa lí đạt được hiệu quả cao, người giáo viên (GV) cần được trang bị
những phương pháp GDMT hiện đại, tiên tiến và phù hợp với lứa tuổi học sinh phổ thông.
Do vậy, hướng nghiên cứu GDMT thông qua dạy học môn Địa lí lớp 8 là hướng nghiên cứu
có ý nghĩa thiết thực.
II/ Mục đích và phương pháp nghiên cứu
1. Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu về phương pháp dạy học tích cực để nâng cao chất lượng giáo dục BVMT
cho HS, giúp HS nhận thức được ý nghĩa, tầm quan trọng của các vấn đề môi trường như

giáo dục BVMT cho HS theo phương pháp dạy học tích cực.
III/ Giới hạn của đề tài
1. Đối tượng nghiên cứu
1.1 Mục tiêu chung về GDMT trong môn Địa lí cấp THCS
GDMT qua môn Địa lí ở trường THCS phải đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện cả
về nhận thức, kĩ năng, thái độ:
- Về kiến thức:
HS cần biết:
+ Trái Đất và các thành phần tự nhiên của Trái Đất, đó chính là môi trường
sống và tồn tại của con người; vấn đề khai thác, sử dụng và bảo vệ các thành phần
của tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên.
+ Mối quan hệ giữa cư dân (bùng nổ dân số, đô thị hóa, hoạt động sản xuất của
con người) và môi trường.
+ Một số vấn đề cơ bản về môi trường cần phải quan tâm trong từng môi
trường địa lí.
+ Một số vấn đề khai thác, sử dụng và BVMT trong quá trình phát triển kinh tế
ở từng châu lục.
+ Các vấn đề môi trường đặt ra ở Việt Nam nói chung, ở các vùng và các địa
phương trên cả nước nói riêng (hiện trạng khai thác, sử dụng và bảo vệ tài nguyên
thiên nhiên, BVMT).
- Về kĩ năng:
+ Có kĩ năng phát hiện các vấn đề về môi trường và nguyên nhân của nó.
+ Có biện pháp, hành động tích cực góp phần giải quyết các vấn đề của môi
trường, BVMT.
- Về thái độ, hành vi
HS cần:
+ Tôn trọng, yêu quý thiên nhiên. Có ý thức giữ gìn, bảo vệ các thành phần
của môi trường tự nhiên (rừng, nước, không khí, đất đai…).
+ Tuyên truyền, vận động mọi người tham gia vào công cuộc BVMT, ủng hộ
các hoạt động, các chính sách BVMT; đồng thời phê phán, chống lại các hoạt động,

HS chuyển biến như thế nào về nhận thức, tư tưởng và hành vi trong công tác BVMT nơi
các em sinh sống và học tập? Từ suy nghĩ đó nên tôi quyết tâm tực hiện nghiên cứu trong
phạm vi lớp 8A2 với số lượng HS là 37 em.
IV/ Kế hoạch thực hiện
Giáo dục BVMT là một lĩnh vực giáo dục liên ngành, vì vậy được triển khai theo
phương pháp tích hợp. Nội dung giáo dục BVMT được tích hợp trong các chương, bài cụ
thể. Việc tích hợp thể hiện ở 3 mức độ: mức độ toàn phần, mức độ bộ phận và mức độ liên
hệ. Giáo dục BVMT sử dụng nhiều phương pháp dạy học của các bộ môn, chịu sự chi phối
của các phương pháp đặc trưng bộ môn, nhưng nó cũng có những phương pháp có tính đặc
thù. Vì vậy ngoài các phương pháp chung như: thảo luận, trò chơi,… giáo dục BVMT
thường vận dụng nhiều phương pháp khác như: phương pháp tham quan, điều tra, khảo sát,
nghiên cứu thực địa; phương pháp thí nghiệm; phương pháp nêu gương; phương pháp học
tập theo dự án… Sau đây tôi xin đưa ra một số phương pháp giáo dục môi trường thông qua
môn Địa lí lớp 8 mà tôi đã áp dụng trong năm học 2010 – 2011: phương pháp thảo luận,
phương pháp đóng vai, phương pháp viết báo cáo và phương pháp dạy học với sự hỗ trợ của
công nghệ thông tin (CNTT).

Một số phương pháp giáo dục môi trường thông qua môn Địa lí lớp 8

3


B/ PHẦN NỘI DUNG
I/ Cơ sở lý luận
Môi trường là không gian sinh sống của con người và sinh vật, là nơi chứa đựng các
nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất, là nơi chứa đựng và phân hủy các chất
thải do con người tạo ra trong cuộc sống và hoạt động sản xuất;… Môi trường có vai trò cực
kì quan trọng đối với đời sống con người. Đó không chỉ là nơi tồn tại, sinh trưởng và phát
triển mà còn là nơi lao động và nghỉ ngơi, hưởng thụ và trau dồi những nét đẹp văn hóa,
thẫm mĩ,…

báo động.
Nhận thức được tầm quan trọng của việc BVMT trong công cuộc xây dựng và phát
triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã chủ trương phát triển kinh tế đi đôi với BVMT và
Một số phương pháp giáo dục môi trường thông qua môn Địa lí lớp 8

4


phát triển xã hội – đảm bảo phát triển bền vững quốc gia. Nhiều văn bản đã được ban hành
nhằm thể chế hóa công tác BVMT, trong đó có công tác giáo dục BVMT.
Trong những năm học phổ thông, HS không những được tiếp xúc với thầy, cô giáo,
bạn bè mà còn tiếp xúc với khung cảnh trường lớp, bãi cỏ, vườn cây,… Việc hình thành cho
HS tình yêu thiên nhiên, sống hòa đồng với thiên nhiên, quan tâm đến thế giới xung quanh,
có thói quen sống ngăn nắp, vệ sinh phụ thuộc rất nhiều vào nội dung và cách thức giáo dục
của chúng ta. Các thầy, cô giáo cần nhận thức được tầm quan trọng của công tác giáo dục
BVMT cho HS, có trách nhiệm triển khai công tác giáo dục BVMT phù hợp với điều kiện
của nhà trường và địa phương. Để GDMT qua môn Địa lí đạt được hiệu quả cao, người GV
cần được trang bị những phương pháp GDMT hiện đại, tiên tiến và phù hợp với đặc điểm
tâm lý lứa tuổi học sinh THCS.
III. Thực trạng nghiên cứu
1. Các khuynh hướng GDMT qua môn Địa lí ở trường THCS
Khuynh hướng GDMT thông qua môn Địa lí ở trường THCS hiện nay là:
- Dựa vào nội dung bài học để lồng ghép hoặc liên hệ với các kiến thức GDMT, qua
đó cung cấp cho HS những kiến thức cơ bản về môi trường, tạo nên sự chuyển biến về ý
thức, thái độ và hành vi đối với môi trường và BVMT. Đồng thời trang bị cho các em một số
kĩ năng và biện pháp BVMT thông thường.
- GDMT qua môn Địa lí phải gắn với địa phương.
- GDMT qua môn Địa lí phải được thực hiện tiếp nối từ lớp dưới lên lớp trên ở bậc
THCS cũng như các cấp học khác trong hệ thống giáo dục quốc dân.
- Nội dung và phương pháp GDMT phải phù hợp với môn Địa lí, với mục tiêu đào

Tài nguyên
và bảo vệ
môi trường
biển Việt
Nam

Nội dung GDMT
- Kiến thức:
Biết quá trình phát triển kinh tế chưa đi đôi với việc BVMT của
nhiều nước Đông Nam Á đã làm cho cảnh quan thiên nhiên bị phá
hoại, đe dọa sự phát triển bền vững của khu vực.
- Kĩ năng:
Phân tích mối quan hệ giữa sự phát triển kinh tế với vấn đề khai
thác tài nguyên thiên nhiên và BVMT của các nước Đông Nam Á.
- Kiến thức:
+ Biết nước ta có nguồn tài nguyên biển phong phú, song không
phải là vô tận. Vì vậy cần phải khai thác hợp lí và bảo vệ môi
trường biển Việt Nam.
+ Biết vùng ven biển nước ta đã bị ô nhiễm, nguyên nhân của sự ô
nhiễm và hậu quả.
- Kĩ năng:
Nhận biết sự ô nhiễm các vùng biển của nước ta và nguyên nhân

Một số phương pháp giáo dục môi trường thông qua môn Địa lí lớp 8

5


Bài 26.
Đặc

tác
động mạnh
mẽ của con
người
Bài 31. Mục 2:
Đặc
Tính chất
điểm khí đa dạng và
hậu Việt thất thường
Nam

Bài 32.
Các
miền khí
hậu và
thời tiết
ở nước
ta.

của nó qua tranh ảnh, trên thực tế.
- Kiến thức:
+ Biết khoáng sản là tài nguyên quan trọng trong việc phát triển
kinh tế của đất nước, là loại tài nguyên không thể phục hồi, trong
khi đó một số loại khoáng sản của nước ta đang có nguy cơ cạn
kiệt. Vì vậy, cần phải khai thác hợp lí, sử dụng tiết kiệm và có hiệu
quả nguồn tài nguyên này.
+ Biết việc khai thác, vận chuyển và chế biến khoáng sản ở một số
vùng đã gây ô nhiễm môi trường, vì vậy việc khai thác khoáng sản
cần đi đôi với việc BVMT.
- Kĩ năng:

Xác định trên bản đồ Việt Nam các miền khí hậu, đường di

Một số phương pháp giáo dục môi trường thông qua môn Địa lí lớp 8

6


Bài 33. Mục 2:
Đặc
Khai thác
điểm
kinh tế và
sông
bảo vệ sự
ngòi
trong sạch
Việt
của
các
Nam
dòng sông.

Bài 36. Mục 2:
Đặc
Vấn đề sử
điểm đất dụng và cải
Việt
tạo đất ở
Nam
Việt Nam

- Thái độ, hành vi:
+ Có ý thức giữ gìn, bảo vệ nguồn nước ngọt và các sông, hồ của
quê hương, đất nước.
+ Không đổ chất thải vào các sông, hồ.
- Kiến thức:
+ Biết đất đai là tài nguyên quý giá, là cơ sở cho hoạt động sản xuất
của con người.
+ Biết việc sử dụng tài nguyên đất của nước ta còn chưa hợp lí dẫn
tới suy thoái đất ở nhiều nơi, tài nguyên đất bị giảm sút; đất đai bị ô
nhiễm và nguyên nhân của nó.
+ Thấy được sự cần thiết phải có biện pháp bảo vệ và cải tạo đất.
- Kĩ năng:
Nhận biết được hiện tượng đất đai bị suy thoái qua tranh ảnh và
trên thực tế.
- Thái độ, hành vi:
+ Có ý thức giữ gìn và bảo vệ đất đai khỏi bị ô nhiễm và suy thoái.
+ Không đồng tình với những hành vi làm ô nhiễm, suy thoái đất.
- Kiến thức:
+ Biết được nước ta có nguồn tài nguyên sinh vật phong phú và đa
dạng, trong đó có nhiều loài động vật và thực vật quý hiếm; song
do tác động của con người, nhiều hệ sinh thái tự nhiên bị tàn phá,
biến đổi và suy giảm về chất lượng và số lượng.
+ Biết Nhà nước ta đã thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên, các
vườn quốc gia để bảo vệ, phục hồi và phát triển rừng nguyên sinh.
- Kĩ năng:
Xác định trên bản đồ vị trí các vườn quốc gia của Việt Nam.
- Kiến thức:
+ Biết giá trị của tài nguyên sinh vật nước ta.
+ Biết hiện trạng, nguyên nhân suy giảm tài nguyên sinh vật và sự
cần thiết phải bảo vệ tài nguyên sinh vật ở nước ta.

Trung
Bộ

Mục 4:
Tài nguyên
phong phú
đang được
điều
tra,
khai thác

Bài 43.
Miền
Nam
Trung
Bộ
và
Nam Bộ

Mục 4:
Tài nguyên
phong phú
và
tập
trung, dễ
khai thác

- Kĩ năng:
Tính toán và vẽ biểu đồ về sự biến động diện tích rừng ở Việt
Nam.

miền khác trong cả nước.

IV. Các biện pháp giải quyết vấn đề
Phương pháp GDMT cho học sinh thông qua dạy học môn Địa lí lớp 8 có rất nhiều, ở
đây tôi xin đưa ra một số phương pháp có nhiều ưu điểm như:
1. Phương pháp thảo luận
Thảo luận là sự trao đổi ý kiến về một vấn đề nào đó giữa GV và HS cũng như giữa
HS với nhau nhằm tìm ra cách giải quyết vấn đề hay đi đến kết luận hoặc một sự khái quát
trên cơ sở tổng hợp các ý kiến.
Phương pháp thảo luận tạo ra môi trường giao tiếp giữa GV-HS, HS-HS, tạo nên mối
quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường lĩnh hội tri thức và hình thành nhân cách.
Thông qua việc trao đổi, thảo luận trong tập thể, ý kiến của mỗi cá nhân có thể được điều
Một số phương pháp giáo dục môi trường thông qua môn Địa lí lớp 8

8


chỉnh, được khẳng định hay bác bỏ, qua đó dẫn tới sự hình thành hoặc thay đổi trong suy
nghĩ, thái độ của cá nhân HS về vấn đề thảo luận. Với nội dung GDMT thì việc sử dụng
phương pháp thảo luận sẽ góp phần giúp HS có những nhận thức đúng đắn về môi trường đã
và đang diễn ra, hình thành ở HS thói quen quan tâm thường xuyên đến các vấn đề môi
trường và những kĩ năng, hành vi BVMT.
Ví dụ: Khi dạy mục 3: Vấn đề khai thác và bảo vệ tài nguyên khoáng sản trong bài
26: Đặc điểm tài nguyên khoáng sản Việt Nam – Địa lí 8 (đây là dạng bài tích hợp bộ phận)
GV có thể cho lớp thảo luận nhóm, chia lớp thành 4 nhóm:
- Nhóm 1,2 thảo luận những vấn đề sau:
+ Kể tên một số khoáng sản nước ta có nguy cơ bị cạn kiệt và sử dụng còn lãng phí.
+ Nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó.
+ Cần phải làm gì để bảo vệ nguồn tài nguyên khoáng sản nước ta?
- Nhóm 3,4 thảo luận những vấn đề sau:

chất nhuộm; vai 3: Nhóm cây thuốc; vai 4: Nhóm cây thực phẩm; vai 5: Nhóm cây làm
Một số phương pháp giáo dục môi trường thông qua môn Địa lí lớp 8

9


nguyên liệu sản xuất thủ công nghiệp; vai 6: Nhóm cây cảnh và hoa; vai 7: Động vật rừng;
vai 8: sinh vật biển; vai 9: Người đi săn.
- Nội dung các vai diễn
Vai 1: Tôi là đại diện cho một số loài cây như: Đinh, lim, lát hoa, cẩm lai,…Các bạn
có biết giá trị sử dụng của chúng tôi là gì không? Chúng tôi là nhóm cây cho gỗ bền đẹp và
rắn chắc đấy.
Vai 2: Tôi là đại diện cho một số loài cây như: Hồi, thông, trám, hoàng đàn,…Các
bạn có biết giá trị sử dụng của chúng tôi là gì không? Chúng tôi là nhóm cây cho tinh dầu,
nhựa và chất nhuộm đó.
Vai 3: Tôi là đại diện cho một số loài cây như: Tam thất, ngải cứu, quế,…Các bạn có
biết giá trị sử dụng của chúng tôi là gì không? Chúng tôi có vai trò rất quan trọng, bởi vì
chúng tôi là nhóm cây làm thuốc.
Vai 4: Tôi là đại diện cho một số loài cây như: Nấm hương, nấm rơm, măng, mọc nhĩ,
cải xanh,…Các bạn có biết giá trị sử dụng của chúng tôi là gì không? Chúng tôi là nhóm cây
thực phẩm, cung cấp thức ăn cho các bạn đó.
Vai 5: Và tôi là đại diện cho một số loài cây như: Mây, tre, trúc, giang,…Các bạn có
biết giá trị sử dụng của chúng tôi là gì không? Chúng tôi là nhóm cây làm nguyên liệu sản
xuất thủ công nghiệp đấy.
Vai 6: Tôi là đại diện cho một số loài cây như: Si, sanh, tùng, thiên tuế,… và các loài
hoa như: Đào, mai, hồng, cúc, phong lan,…Các bạn có biết giá trị sử dụng của chúng tôi là
gì không? Chúng tôi là nhóm cây cảnh và hoa làm đẹp cho cuộc sống của các bạn đấy.
Cả 6 vai đồng thanh: Ngoài những giá trị trên, chúng tôi còn có vai trò rất quan trọng
cho môi trường sinh thái, đó là giúp cho không khí trong lành, hạn chế lũ lụt và hạn chế xói
mòn đất. Các bạn thấy chúng tôi có quan trọng không?

+ Kể tên những loại khoáng sản của địa phương.
+ Tình hình khai thác và sử dụng các loại khoáng sản đó ở địa phương em như thế
nào?
+ Tài nguyên khoáng sản ở địa phương em có bị cạn kiệt không?
+ Nêu ý kiến của bản thân và đề xuất các giải pháp.
4. Phương pháp dạy học với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin (CNTT)
Sự hỗ trợ của CNTT trong quá trình GDMT ở Địa lí lớp 8 được thể hiện qua việc ứng
dụng các phương tiện hiện đại như: máy tính, máy chiếu… và một số phần mềm như
Encatar, Atlas Việt Nam, Map view… và đặc biệt là kho thông tin tư liệu khổng lồ trên
mạng Internet trong dạy học.
Thông qua việc ứng dụng CNTT sẽ giúp HS có cảm giác gần gũi với môi trường hơn.
Không gian rộng lớn của môi trường bên ngoài sẽ được thu hẹp vào trong phạm vi lớp học
bằng các hình ảnh về môi trường, các quá trình diễn ra trong tự nhiên (bão, lũ lụt, hạn
hán…), những hành vi của con người tác động tới môi trường và làm biến đổi môi trường
như thế nào…
Ví dụ: Khi dạy mục 2 trong bài 38: Bảo vệ tài nguyên sinh vật Việt Nam – Địa lí lớp
8, để tăng hiệu quả GDMT, với sự hỗ trợ của phần mềm Powerpoint, GV sử dụng một số
hình ảnh, video khai thác từ các phần mềm có nội dung Địa lí và mạng Internet.

Hình 1. Một slide về hình ảnh các loài động vật quý hiếm.

Một số phương pháp giáo dục môi trường thông qua môn Địa lí lớp 8

11


Hình 2. Một slide về hình ảnh đốt rừng và chặt phá rừng.
Hình 3. Một đoạn phim trong bài “Bảo vệ tài nguyên sinh vật Việt Nam.
Những hình ảnh này giúp cho HS có cái nhìn trực quan hơn về nguồn tài nguyên sinh
vật ở nước ta. Đồng thời, qua quan sát video, HS sẽ dễ dàng thấy được hiện trạng khai thác

- Trình bày và giải thích được một số đặc điểm nổi bật về đòa lí tự nhiên của miền.
- Biết những khó khăn do thiên nhiên gây ra và vấn đề khai thác tài nguyên, bảo
vệ môi trường của miền.
2. Kó năng:
- Sử dụng bản đồ, lược đồ Đòa lí tự nhiên miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ hoặc
Atlat Đòa lí Việt Nam để trình bày vò trí, giới hạn, các đặc điểm tự nhiên của miền.
- Phân tích lát cắt đòa hình của miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ để thấy rõ hướng
nghiêng của đòa hình, một số đặc điểm đòa hình của miền.
- Vẽ và phân tích biểu đồ khí hậu ở một số đòa điểm trong miền.
3. Thái độ:
- Giúp học sinh thêm yêu thích thiên nhiên.
II. Phương tiện dạy học:
- Bản đồ tự nhiên miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ.
- Tranh ảnh về Vònh Hạ Long, hồ Ba Bể.
- Hình ảnh một số vườn quốc gia với các hệ sinh thái đặc trưng và các sinh vật quý
hiếm của chúng. Ví dụ: Voọc mông trắng (Cúc Phương), Voọc mũi hếch (Ba Bể)…
III. Tiến trình tổ chức tiết dạy:
1. Ổn đònh lớp: (1’)
2. Kiểm tra bài cũ: (không)
3. Giảng bài mới:
Miền Bắc và Đơng Bắc Bắc Bộ là miền địa đầu phía Bắc của Tổ quốc, tiếp giáp với
khu vực ngoại chí tuyến và á nhiệt đới Hoa Nam Trung Quốc. Với vị trí địa lí như vậy, miền
này sẽ có những đặc điểm nổi bật gì về mặt tự nhiên? Hoạt động kinh tế của con người đã có
ảnh hưởng như thế nào tới tài ngun và mơi trường của miền?

Một số phương pháp giáo dục mơi trường thơng qua mơn Địa lí lớp 8

13



triển, nhất là rau màu, hoa
quả vụ đông-xuân. Song cần
đề phòng sương muối, sương
giá và hạn hán xảy ra.
CH: Vì sao tính chất nhiệt đới TL: - Miền ở vò trí tiếp giáp
của miền bò giảm sút mạnh với vùng ngoại chí tuyến, á
nhiệt đới Hoa Nam.
mẽ?
- Chòu ảnh hưởng trực tiếp
của nhiều đợt gió mùa đông
bắc lạnh.
- Đòa hình đồi núi thấp, dãy
núi hình cánh cung mở rộng
về phía bắc, tạo đk cho các
luồng gió mùa ĐB lấn sâu
vào Bắc Bộ.
12’ HĐ3: Cá nhân
Yêu cầu hs xem hình 41.1
Hs quan sát hình SGK.
SGK kết hợp với bản đồ tự
nhiên VN.
CH: Miền này có những dạng TL: - Núi tb, núi thấp, đồi
đòa hình nào? Dạng đòa hình và thềm phù sa cũ, núi đá
Một số phương pháp giáo dục mơi trường thơng qua mơn Địa lí lớp 8

NỘI DUNG
1. Vò trí và phạm vi
lãnh thổ
- Gồm khu đồi núi tả
ngạn sông Hồng và

nào chiếm diện tích lớn?

vôi, đồng bằng.
- Dạng đòa hình núi thấp.
CH: Xác đònh trên bản đồ các TL: Hs thực hành trên bđồ.
sơn nguyên đá vôi Hà Giang,
Cao Bằng?
CH: Xác đònh trên hình 41.1 TL: Hs thực hành trên bđồ.
SGK.
- Các dãy núi cánh cung sông
Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn,
Đông Triều.
- Đồng bằng sông Hồng.
- Vùng quần đảo Hạ Long –
Quảng Ninh.
CH: Quan sát lát cắt đòa hình TL: Hướng TB – ĐN.
H41.2 SGK cho nhận xét về
hướng nghiêng của đòa hình
miền Bắc và ĐBBB?
CH: Xác đònh trên bản đồ các TL: 2 hệ thống sông lớn: hệ
hệ thống sông lớn và cho biết thống sông Hồng, hệ thống
hướng chảy – chế độ nước sông Thái Bình. Chảy theo
của sông?
hướng TB-ĐN và vòng
cung, chế độ nước theo mùa.
CH: Để phòng chống lũ lụt ở TL: - Đắp đê, xây dựng các
ĐBSH, nhân dân ta đã làm hồ chứa nước ở thượng lưu
gì? Việc làm đó đã biến đổi sông, trồng rừng ở đầu
đòa hình ở đây như thế nào?
nguồn, nạo vét lòng sông.

địa hình: hướng Tây
Bắc – Đơng Nam.
- Các sơng thường có
thung lũng rộng, hàm
lượng phù sa lớn ,
hai mùa lũ và cạn rất
rõ rệt.

4.
Tài
nguyên
phong phú, đa dạng
có nhiều cảnh đẹp
nổi tiếng
- Miền giàu khoáng
sản nhất so với cả
nước: than, apatit,
sắt, thiếc, vonfram…
- Nhiều cảnh đẹp
nổi tiếng: Vònh Hạ
15


chính của miền.

nhiên bị đảo lộn, rừng bị chặt
phá, đất bị xói mòn, biển bị ơ
nhiễm… sương muối, sương
giá, lũ lụt, hạn hán… Tài
nguyên bò khai thác nhiều.

trường có liên quan đến các
hoạt động kinh tế và sinh hoạt
của người dân trong vùng).
4. Củng cố: (3’)
Câu 1: Đặc điểm nào dưới đây khơng phải của miền Bắc và Đơng Bắc Bắc Bộ?
a) Có mùa đơng lạnh nhất cả nước
c) Mùa đơng đến muộn và kết thúc sớm
b) Có nhiều dãy núi cánh cung
d) Địa hình đồi núi thấp là chủ yếu.
Câu 2: Đặc điểm của sơng ngòi miền Bắc và Đơng Bắc Bắc Bộ là:
a) Sơng nhỏ, ngắn và dốc
c) Thung lũng hẹp, độ dốc lớn
b) Hướng chảy chủ yếu là hướng TB-ĐN
d) Lũ vào mùa thu – đơng.
Câu 3: Nêu một số biện pháp để bảo vệ tài ngun thiên nhiên và môi trường của miền?
5. Dặn dò: (1’)
- Học bài cũ.
- Xem bài mới và trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa của bài.
************
V. Hiệu quả áp dụng
Với những kinh nghiệm như tơi đã trình bày ở trên, qua thời gian thực hiện một số
phương pháp và hình thức tổ chức dạy học tích cực để tích hợp nội dung GDMT qua mơn
Địa lí lớp 8 trong suốt năm học 2010 – 2011 ở lớp 8A2, chất lượng học tập bộ mơn Địa lí
của các em được nâng lên rõ rệt. Điều quan trọng làm tơi thấy phấn khởi là tinh thần học tập
của các em đối với bộ mơn Địa lí 8 được nâng lên cao, các em khơng còn thái độ thờ ơ, xem
nhẹ mơn học này.
Chất lượng chung bộ mơn Địa lí 8 ở lớp 8A2 trường THCS TT Mỹ Thọ đạt được qua
các kì kiểm tra khảo sát chất lượng trong năm học 2010 – 2011 như sau:

Một số phương pháp giáo dục mơi trường thơng qua mơn Địa lí lớp 8

34
91,9

Trên 5
SL
%
37
100,0

Trên 5
SL
%
37
100,0

Trên đây là bảng thống kê so sánh kết quả về chất lượng bộ môn Địa lí ở lớp 8A2
trường THCS TT Mỹ Thọ, qua kết quả đạt được tôi rất phấn khởi vì chất lượng học tập của
các em qua các giai đoạn khảo sát đều có chiều hướng tăng nhanh đáng kể. Chẳng những kết
quả học tập tăng mà các em ngày càng có ý thức và hành động BVMT tốt hơn.
Qua việc lấy ý kiến của một số GV bộ môn, GVCN lớp và dựa vào kết quả điều tra,
phỏng vấn HS, kết hợp với quá trình quan sát HS khi GV áp dụng các phương pháp dạy học
tích cực để giáo dục môi trường, tôi nhận thấy HS tham gia tích cực vào các hoạt động học
tập, hình thành thói quen độc lập, chủ động trong việc tìm tòi phát hiện các vấn đề môi
trường và tìm hướng giải quyết vấn đề dưới sự tổ chức và hướng dẫn của GV. HS có sự
chuyển biến lớn về nhận thức, tư tưởng và hành vi. Từ đó, HS có thái độ, cách ứng xử đúng
đắn trước các vấn đề môi trường, có ý thức và hành động đúng trong việc BVMT trường,
lớp xanh – sạch – đẹp. Đồng thời các em cũng chính là lực lượng xung kích trong công tác
tuyên truyền BVMT cho gia đình và cộng đồng dân cư.
Thông qua việc giáo dục BVMT, các em biết giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh lớp học,
biết cất đồ dùng và dụng cụ học tập gọn gàng, đúng chỗ. HS biết chăm sóc cây xanh của lớp,

xanh – sạch – đẹp hơn.
Mặt khác, trong quá trình giảng dạy cho HS, bên cạnh những kiến thức khoa học cơ
bản, GV còn cần phải trang bị cho các em những tri thức thực tiễn, mang tính thời đại.
GDMT là một trong những nhiệm vụ vô cùng quan trọng và khẩn cấp. Việc giáo dục ý thức
trách nhiệm BVMT cho HS không phải là một sớm, một chiều, do đó GV cần kiên trì phối
hợp với các chương trình tuyên truyền, giáo dục cộng đồng của nhà nước ta. Hơn nữa, đây
không chỉ là công việc của các GV giảng dạy bộ môn Địa lí mà là công việc chung của toàn
thể những người làm công tác giảng dạy ở tất cả các bậc học, cấp học. Do đó, cần có sự
phối hợp đồng bộ để việc GDMT có hiệu quả hơn, góp phần cải thiện môi trường sống của
nhân loại, “cái nôi của xã hội loài người”.
II. Khả năng áp dụng
Việc tích hợp GDMT trong dạy - học ở các trường học là rất cần thiết. Tuy nhiên,
không phải bất kì bài dạy nào cũng có kết hợp nội dung này mà phải tuỳ từng nội dung phù
hợp để tránh áp đặt, sáo rỗng. Tùy vào từng mục tiêu cụ thể, GV có thể sử dụng nhiều
phương pháp dạy học tích cực khác nhau để tích hợp, lồng ghép nội dung GDMT vào bài
học nhằm tránh nhàm chán cho học sinh. Giúp học sinh luôn nhận thấy mỗi bài học là một
điều thú vị, là một sự mới mẻ, đồng thời nâng cao hiệu quả GDMT mà không mất đi những
sai lệch về mục đích, mục tiêu bài dạy.
Để HS có được những nhận thức sâu sắc về môi trường và ảnh hưởng của nó với đời
sống không phải là chuyện dễ dàng. Để làm được điều đó, người giáo viên phải vận dụng,
đúc kết linh hoạt, sáng tạo, có đam mê mới có thể tập trung công sức, thời gian tìm kiếm,
lựa chọn những thông tin, hình ảnh, phương pháp dạy học phù hợp với nội dung từng
chương, từng bài học.
Học sinh phải thích ứng với phương pháp tích cực, tự giác trong học tập, có ý thức
trách nhiệm về kết quả học tập của mình và kết quả chung của lớp thông qua việc tích cực
thực hành, thảo luận, suy nghĩ trong quá trình lĩnh hội tri thức, chiếm lĩnh nội dung học tập.
III. Bài học kinh nghiệm, hướng phát triển
1. Bài học kinh nghiệm
Một số phương pháp giáo dục môi trường thông qua môn Địa lí lớp 8


Trên đây là những kinh nghiệm của tôi trong việc tích hợp nội dung GDMT cho HS
thông qua môn Địa lí lớp 8 theo phương pháp tích cực. Nếu kinh nghiệm của tôi được hội
đồng khoa học nhà trường chấp nhận phù hợp với giai đoạn mới hiện nay trong giảng dạy
Địa lí ở trường THCS, tôi sẽ đem kinh nghiệm này phổ biến áp dụng trong trường THCS TT
Mỹ Thọ vào những năm học sau.
Qua việc nghiên cứu: “Một số phương pháp GDMT thông qua môn Địa lí lớp 8”,
chúng ta có thể thấy được tầm quan trọng cũng như hiệu quả của các phương pháp GDMT
trong việc dạy học nội dung GDMT qua môn Địa lí lớp 8. Do đó, trong quá trình giảng dạy,
một mặt tôi sẽ thực hiện áp dụng thực tế trên lớp, một mặt tôi tiếp tục nghiên cứu, tham khảo
thêm những tài liệu có giá trị của các nhà giáo ưu tú, các chuyên gia trong ngành giáo dục,
nhằm học hỏi thêm những phương pháp, cách thức tổ chức thực hiện để phương pháp giảng
dạy của bản thân được hoàn thiện hơn.
Bản thân các phương pháp dạy học GDMT không phải là toàn năng, vì thế để đạt
được hiệu quả cao nhất trong dạy học GDMT, đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện cả về
nhận thức, thái độ, hành vi, đối với môi trường người GV cần sử dụng các phương pháp dạy
học một cách linh hoạt.

Một số phương pháp giáo dục môi trường thông qua môn Địa lí lớp 8

19


Trên đây là toàn bộ những kinh nghiệm mà tôi đã thực hiện, mong muốn góp một
phần vào việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, giáo dục cho HS ý thức và có những
hành động đúng đắn trong việc BVMT phù hợp với đặc điểm tâm lý, lứa học sinh THCS.
Kính mong sự góp ý chân thành từ quý thầy, cô để góp phần nâng cao chất lượng và hiệu
quả GDMT thông qua môn Địa lí 8; để việc GDMT được hoàn thiện tốt hơn, có hiệu quả
cao hơn nữa khi áp dụng vào thực tế giảng dạy.
IV. Đề xuất, kiến nghị
Với mong muốn nội dung GDMT được truyền tải đến HS một cách có hiệu quả, tôi



Lê Hoàng Anh
Xác nhận của HĐ xét duyệt SKKN cấp trường
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………….
Xác nhận của HĐ xét duyệt SKKN cấp huyện
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………