1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ðỀ TÀI:
KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI DÂN GIAN
TRONG CÁC HOẠT ðỘNG TẬP THỂ CỦA ðỘI
Trần Văn Tiệp
GV, TPT ðội trường TH Hậu Lộc

PHẦN I. LÝ DO CHỌN ðỀ TÀI
I. Xuất phát từ nguyên tắc ñảm bảo tính lãng mạn, gây hứng thú, mang màu
sắc vui chơi trong các hoạt ñông ðội.
Tổ chức ðội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị - xã hội của thiếu
nhi, không giống như các tổ chức xã hội, nghề nghiệp, sở thích, chính trị xã hội khác.
ðội viên sinh hoạt trong tổ chức ðội, tham gia các hoạt ñộng do ðội tổ chức một
cách tự nguyện, tự giác tuân theo ñiều lệ ðội. Tuổi thiếu nhi thích hướng tới những
gì cao thượng, anh hùng, lãng mạn và thơ mộng. NHững ñặc ñiểm về tổ chức và tâm
lý của lứa tuổi thiếu nhi nêu trên chính là cơ sở chủ yếu ñể ðội thiếu niên tiền phong
ñưa ra nguyên tắc hoạt ñộng ñảm bảo tính lãng mạn, gây hứng thú, mang màu sắc vui
chơi cho ñội viên.
Vui chơi, trò chơi là hoạt ñộng không thể thiếu ñược ñối với thiếu nhi. Nhưng tổ chức
hoạt ñộng ðội mang màu sắc vui chơi như thế nào lại là vấn ñề cần giải quyết.
Không phải các hoạt ñộng ðội ñều ñược tổ chức dưới hình thức tổ chức trò chơi, hoạt
ñộng cho vui vẻ. những nhà sư phạm, những người làm công tác ðội ñều thống nhất
cho rằng: tổ chức hoạt ñộng ðội mang màu sắc vui chơi là nghệ thuật mang tính sư
phạm cao, ñòi hỏi phải am hiểu ñối tượng hoạt ñộng( thiếu nhi ) , có kĩ năng nghiệp
vụ công tác ñội và có ý thức tìm tòi sáng tạo. Họ cho rằng vui chơi không phải là tổ
chức các trò chơi ñể thỏa mãn tính hiếu thắng của các em, mà vui chơi là những hình
thức (cách thức) tổ chức phù hợp với nội dung, ñối tượng giáo dục và phù hợp với
hoàn cảnh ñiều kiện thực tế ñể thực hiện các mục tiêu giáo dục nhất ñịnh của mỗi hoạt

ñiều này có thể ñưa các em ñến các trò chơi vô bổ, nguy hiểm và sa vào một số tệ nạn
như : bỏ học ñi chơi trò chơi ñiện tử , dối trá ,bạo lực học ñường, trộm cắp…
Việc sớm tổ chức các trò chơi dân gian trong trường học có ý nghĩa rất quan trọng.
Một mặt hướng các em vào các trò chơi bổ ích, mặt khác giáo dục các em truyền
thống của ông cha qua các trò chơi ñã lưu truyền từ bao thế hệ, biết giữ gìn và phát
huy những giá trị, bản sắc văn hóa dân tộc. Qua các hoạt ñộng bổ ích như trò chơi dân
gian làm cho học sinh yêu trường, yêu lớp hơn, tình cảm thầy trò và bè bạn ñược thắt
chặt.
Ngoài các vấn ñề trên việc tổ chức trò chơi dân gian giúp các em rèn luyện thể chất,
nhanh nhẹn hoạt bát vui chơi trong học tập. Tăng cường sự ñoàn kết trong lớp, trong
trường, bồi dưỡng cách thức làm việc theo nhóm, phát huy sức mạnh tập thể vv.
IV. Xuất phát từ thực trạng của việc tổ chức các hoạt ñộng ðội, hoạt ñộng
ngoài giờ học chưa ñáp ứng ñúng yêu cầu.
Việc tổ chức các hoạt ñộng tập thể ở các Liên ñội chưa ñủ sức hấp dẫn cho học sinh,
nội dung chủ yếu là các bài hát múa, các thao tác về ñội hình ñội ngũ…làm cho học
sinh dễ nhàm chán. Các giờ ra chơi học sinh còn tự phát trong việc tổ chức trò chơi,
và không ít học sinh chơi trò chơi nguy hiểm dễ gây tai nạn, thậm chí một số trò chơi
mang tính bạo lực ñễ nảy sinh tiêu cực, phản giáo dục.
Trong thực tế các giờ ra chơi ít ñược các giáo viên quan tâm, mà quan niệm rằng ra
chơi là ñược nghỉ ngơi hoàn toàn, không có ñịnh hướng cho học sinh chuyển ñổi từ
hoạt ñộng học sang hoạt ñộng chơi theo nghĩa tích cực, nhằm tạo sự thoải mái cho
học sinh học tập ñược tốt hơn.

3
Một số mô hình hoạt ñộng ðội mặc dù ñã thu hút ñược ñội viên tham gia nhưng còn
mang tích bắt buộc, các em chưa thật sự chủ ñộng, tự giác, chưc tạo ñược không khí
sôi nổi cũng như chiều sâu mang tích giáo dục chưa hiêu quả.
Xuất phát từ những lý do trên tôi ñã chọn nghiên cứu và viết ñề tài “ Khai thác và sử
dụng các trò chơi dân gian trong các hoạt ñộng tập thể của ðội” ñể trao ñổi với bạ
bè ñồng nghiệp và tìm ra các biện pháp hay nhất ñể ñưa trò chơi dân gian ñến với các

- Thực ra trò chơi nào cũng chứa ñựng , kết hợp cả 3 yếu tố trí tuệ, thẩm mỹ , vận
ñông nhưng văn cứ vào tính nổi trội của trò chơi, căn cứ vào tác dụng chính của
trò chơi, chúng ta chia thành 3 loại như trên ñể trong quá trình tổ chức có những
ñịnh hướng cho các ñối tượng học sinh. Nếu như trò chơi phù hợp hơn, ñúng với

4

quan ñiểm: học mà chơi, chơi mà học. Do vậy sự phân chia trên chỉ mang tính
tương ñối.
+ Trò chơi trí tuệ trong quá trình chơi, ñòi hỏi các em huy ñộng trí não nhiều hơn,
phải biết tính toán, cân nhắc trước khi chơi. Làm thế nào ñể chơi một cách hiệu quả
nhất. Học sinh nào giỏi tính toán, thông minh trong quá trình chơi sẽ giành phần
thắng.
+ Trò chơi thẩm mỹ mang tính năng khiếu, tùy theo trò chơi học sinh muốn ñạt ñược
phải có khả năng thẩm mỹ, các hoạt ñộng gọn gàng, bàn tay khéo léo. Hay nói cách
khác học sinh phải có tư chất riêng và rõ rang phải mang tính trí tuệ.
+ Trò chơi vận ñộng mang tính thể lực, học sinh phải khỏe mạnh, phải nhanh nhẹn
hoạt bát trong lúc chơi mới thắng cuộc. Tuy nhiên cũng phải biết tính toán suy nghĩ
trong lúc chơi ñể giành phần thắng.
2. Một số trò chơi tiêu biểu và cách chơi
1.1. Trò chơi trí tuệ
*Tên trò chơi: Ô ăn quan.
Chuẩn bị:- phấn hoặc gạch non ñể vẽ
- Nền ñất hoặc nền gạch, xi măng phẳng.
- 25 viên ñá nhỏ, sỏi, hạt nhãn…làm quân, 2 viên ñá to, sỏi to ñể làm quan.
Cách chơi:
hai người chơi vẽ hình chữ nhật. ba người thì vẽ hình tam giác ,bốn người thì vẽ bàn ô
vuông, vẽ hình cánh cung ở hai ñầu , thông thường là 2 người chơi . ðầu tiên dung
phấn hay gạch non ñể vẽ mỗi bên 5 ô vuông và 2 bán cung ở 2 ñầu, sau ñó xếp quân ở
các ô, mỗi ô 5 quân. Hai viên to ñặt ở 2 ñầu( bán cung ) làm quan. ðể biết ñược ai là

ra một lúc thif phải gọi ñúng tên, vị trí của ñịch.
ðây là một trò chơi không giới hạn người chơi càng ñông càng vui.
2.2 . Trò chơi thẩm mỹ:
*Tên trò chơi: Rồng rắn lên mây
Trò chơi gồm có hai ñội, một ñội làm thầy thuốc chỉ có một người , còn ñội rồng
rắn có 4 người trở lên. ðội thầy thuốc chính là con vật ñi bắt mồi bên ñội rồng rắn
gồm có những người ñầu ñàn và những ñứa con nối ñuôi nhau. Chính những ñứa con
của ñội rồng rắn là mục tiêu tấn công của thầy thuốc.
Người chơi nối ñuôi nhau bằng cách một người ñứng trước dang 2 tay ra dang
ngang , người ñứng sau hai tay ôm hông người ñứng trước, cứ thế xếp thành từng
hàng dài tùy theo số người chơi, giống như hình một con rắn dài nhiều khúc.
Người ñứng ñầu làm rắn , người ñứng cuối làm ñuôi rắn, giữa là thân rắn. Ông
thầy thuốc ngồi ñối diện với con rắn. Khi con rắn ( ñoàn người nối ñuôi nhau ) cùng
thưa với ông thầy bài tấu , ông thầy không ñồng ý bằng cách nói là ñi vắng hoặc ñang
bân việc gì ñó thì con rắn sẽ ñi vài vòng rồi quay lại tâu tiếp ñể xin ông thầy cho
thuốc.
Trò chơi bắt ñầu bằng bài ñồng dao:
Rồng rắn: Rồng rắn lên mây
Có cây núc nác
Có nhà khiển binh
Hỏi thăm thầy
Có nhà hay không?
Thầy thuốc: Thầy thuốc ñi vắng
Rồng rắn: Rồng rắn lên mây

6
Có cây núc nác
Có nhà khiển binh
Hỏi thăm thầy thuốc
Có nhà hay không?

Khi ông bắt ñược khúc ñuôi ( người cuối cùng ) của ñội rồng rắn, thì ñội rồng rắn
thua cuộc. Người ñó sẽ làm thầy thuốc ở ván sau.
Trò chơi này vui vì phải chạy lượn qua lượn lại tránh thầy thuốc Bắc.
*Tên trò chơi: Dung dăng dung dẻ
Yêu cầu: ðể chơi trò chơi này cần ít nhất là 2 nguười trở lên, càng ñông càng vui .
Trò chơi này không những giúp cho học sinh ñi ñều và thẳng hàng , rèn luyện sức
khỏe mà nó còn giúp trẻ tự tin hơn trong việc ứng xử các tình huống chơi ngoài trời.
Cách chơi:
ðầu tiên học sinh phải cầm tay nhau cungf bước nhẹ nhàng , vung tay theo lời ca và
hát to bài ñồng dao:
Dung dăng dung dẻ Cho dê ñi học
Dắt trẻ ñi chơi Cho cóc ở nhà
ðến ngõ nhà trời Cho gà bới bếp
Lạy cậu lạy mợ Xì xà xì xụp
Cho cháu về quê Ngồi thụp xuống ñây
Hát ñến chữ dung thì vung tay về phía trước, từ dăng thì vung tay về phía sau, hoặc
ngược lại. ðến câu “ Xì xà xì xụp” ñám trẻ phải chuẩn bị cùng ngồi xổm xuống và
ñến câu “ Ngồi thụp xuống ñây” thì ngồi xuống ñồng loạt. Nếu ai ngồi chậm thì sẽ bị
loại ra , ñể sau ñó số người còn lại tiếp tục chơi, hát và ñi tiếp. Cứ thế loại cho ñến khi
chỉ còn lại 2 người , người nào ngồi xuống trước sẽ trở thành người thắng cuộc. Và
quay lại chơi như lúc ñầu nếu muốn.
2.3.Trò chơi thể lực
*Tên trò chơi: Trồng nụ trồng hoa.
không hạn chế số người chơi.
- Chọn chỗ thoáng người , rộng và dài ñể có không gian nhảy.
Luật chơi:- Khi nhảy không ñược chạm chân vào những bậc bàn chân và bàn tay làm
nụ. Nếu bị chạm vào thì coi như bị loại, phải trồng nụ , trồng hoa cho ñội kia nhảy .
Nếu không chạm thì ñược nhảy lên các bậc tiếp theo cao hơn. Nhảy qua ñược bậc
cuối cùng thì cũng ñược nhảy lại từ ñầu . ðội nào nhảy ñược nhiều vòng hơn thì ñội
ñó sẽ thắng cuộc.

Vạch một ñường ngang trên sân làm ranh giới, hai ñội ñược chia quân số tương
ñương nhau ñứng ở mỗi bên. Người chơi có thể trực tiếp cầm vào sọi dây hoặc nếu
không còn chỗ thì ôm bụng người ñứng trước. Sợi dây sẽ có một mảnh vải ñỏ buộc
ngang ñể trọng tài xác ñịnh ñội nào thắng. Trọng tài sẽ so mảnh vải ñỏ trên sợi dây
với ñường vạch ngang trên sao cho trùng khít và ñếm ñến 3 ñể hai ñội chuẩn bị. Khi
trọng tài hô bắt ñầu thì ngay lập tức hai bên phải dùng sức kéo thật lực, mảnh vải
buộc giữa sợi dây lệch về bên nào thì bên ñó thắng. Có nơi người ta nắm tay nhau trực
tiếp kéo co. Hai người ñứng ñầu hai bên nắm lấy tay nhau, còn các người sau ôm
bụng người khác mà kéo. ðang giữa cuộc một người bên nào bị ñứt khúc là thua. Kéo
ba keo, bên nào thắng liền ba keo là bên ấy ñược.
Kéo co là trò chơi dân gian rất phổ biến ở hầu khắp các vùng miền trong cả nước. Nó
ñã có mặt trên tranh dân gian ðông Hồ; không chỉ dành cho trẻ con mà người lớn

9
cũng chơi trong các dịp cắm trại hay các cuộc thi ñấu thể thao. ðây là trò chơi rèn
luyện sức khỏe rất tốt.
3 Khai thác và sử dụng các trò chơi dân gian trong các hoạt ñộng tập thể của
Liên ñội, các hoạt ñộng ngoài giờ lên lớp cho học sinh.
ðể khai thác và sử dụng tốt các trò chơi dân gian trong các hoạt ñộng của Liên ñội
trong nhà trường chúng ta cần:
3.1. Xây dựng các danh mục trò chơi dân gian phù hợp ñối với lứa tuổi học sinh Tiểu
học và ñặc ñiểm của nhà trường.
3.2. Sưu tầm lựa chọn các trò chơi dân gian quen thuộc, dễ chơi, dễ tổ chức giới thiệu
với tất cả giáo viên và học sinh trong toàn trường. Cho học sinh hiểu rõ ý nghĩa, tác
dụng của trò chơi.
3.3. Tổ chức các trò chơi dân gian lồng ghép trong các hoạt ñộng tập thể của liên ñội
và của nhà trường như tổ chức thi ñấu các trò chơi dân gian trong phần Hội ngày Lễ
Khai giảng, phần sinh hoạt ngoài trời trong chương trình ðại hội Liên ñội, trong các
dịp cắm trại, trong các hội thi của Liên ñội, trong các giờ hoạt ñộng ngoài giờ lên lớp,
giờ ra chơi… Hướng dẫn học sinh chơi với ý thức tự giác, tích cực, có tính thi ñua

trong phần khởi ñộng của tiết thể dục (nếu phù hợp), trong các dịp sinh hoạt
ngoại khóa, tạo cho các em thói quen, sự yêu thích trò chơi dân gian. Hướng
dẫn học sinh tự tổ chức chơi dưới sự kiểm tra theo dõi bằng nhiều hình thức của
giáo viên chủ nhiệm.
- Tổ chức các trò chơi dân gian trong các tiết hoạt ñộng tập thể của liên ñội do
giáo viên Tổng phụ trách ðội trực tiếp giảng dạy dưới sự hỗ trợ của các giáo
viên chủ nhiệm. Với yêu cầu là tổ chức chơi theo nhu cầu của học sinh, theo
nhóm năng lực sở trường của học sinh, ñể phát huy những thế mạnh của học
sinh tạo sự yêu thích cho học sinh.
- Tạo không khí hồ hởi, phấn khởi trong khi chơi cho học sinh nhằm thu hút tất
cả học sinh tham gia, và tham gia một cách tích cực, tự giác. ðề ra các giải
thưởng nhỏ phù hợp nhằm khuyến khích ñộng viên học sinh chơi.
- Song song với việc tổ chức mang tích sân khấu hóa, chúng tôi cũng ñã cho học
sinh tự tổ chức chơi theo nhóm nhỏ. Nhằm phát huy tích ñộc lập, tự chủ cho
học sinh, hướng cho các em các trò chơi trong giờ tự quản, trách ñể các em
chơi các trò nguy hiểm và ñây cũng chính là mục ñích cuả trò chơi dân gian.
ðồng thời cũng là mục tiêu giáo dục trong thời ñiểm hiện nay.
- Tổ chức một số hoạt ñộng vui chơi trong các dịp ngày lễ, ngày tết trong ñó có
chơi các trò chơi dân gian ñể tạo ñược sự ña dạng, phong phú về nội dung lôi
cuốn ñược nhiều học sinh tham gia.
- ðộng viên học sinh tổ chức chơi các trò chơi dân gian trong những ngày nghỉ
học, nghỉ tết, nghỉ hè tại cộng ñồng, tại thôn xóm nhằm giúp các em có sân chơi
lành mạnh, bổ ích.
5. Kết quả ñạt ñược:
Qua gần một năm học triển khai áp dụng những biện pháp mà tôi ñã sử dụng, kết quả
ñạt ñược thật ñáng vui mừng.
Kết quả thống kê như sau:
ðầu năm Cuối năm

Khối

3 50 22 28 25 25 50 0 48 2
4 60 39 21 29 31 60 0 57 3
5 60 42 18 37 23 60 0 56 4
Tổng 270 126 144 141 129 262 8 256 14
III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ:
1. Kết luận:
Trò chơi dân gian ñặc biệt gần gũi với các em, mặc dù có nhiều trò chơi không
dành cho lứa tuổi các em. ðó chính là một phần quan trọng trong những bài
học ñầu ñời ñể các em làm quen với thế giới và cộng ñồng; la một hoạt ñộng
hữu ích giúp các em phát triển sức khỏe, sự thông minh trong hành ñộng ứng
xử, tinh thần gắn bó giữa các cá nhân và một lối mở cho tâm hồn các em. Trò
chơi dân gian trẻ em ñã có một vai trò ñáng kể trong quá trình hình thành nhân
cách cho các thế hệ trẻ em Việt Nam.
Chuyện vui chơi chẳng phải chuyện của trẻ em. Con người ở và mọi lứa tuổi
giới tính ñều ñược vui chơi, giải trí ñể sinh tồn và phát triển. Bên cạnh lao
ñộng, học tập và giao tiếp vui chơi cũng là một trong những hoạt ñộng cơ bản,
có xu hướng ngày càng tăng trong cuộc sống của con người hiện tại.
Tuy nhiên, trẻ càng nhỏ (chưa phải lao ñộng, mà học tập vui chơi là chính) thì
hoạt ñộng ñó càng quan trọng. ðúng như Kơ-rúp-skai-a ñã nói: “ Chơi mà học
và học trong chơi” chính vì vậy cần phải tổ chức các trò chơi cho học sinh, nếu
chúng ta bỏ lỡ hoặc thậm chí cấm ñoán thì cũng không dập bỏ ñược nhu cầu
bẩm sinh này. Và trái lại, bằng cách này hay cách khác học sinh vẫn cứ tự phát
chơi. Và như thế có thể xẩy ra lợi bất cập hại an toàn về sức khỏe và nhân cách
của học sinh. Việc Bộ Giáo dục và ðào tạo phát ñộng phong Xây dựng “
Trường học thân thiện , học sinh tích cực” trong thời ñiểm hiện nay là rất phù
hợp nếu như không muốn nói là hơi muộn. Tổ chức trò chơi dân gian trong các
trường học, khai thác và sử dụng trong các hoạt ñộng tập thể của ðội nhằm
thực hiện tốt phong trào này, nhằm giúp học sinh tìm về cuội nguồn và ñược
sống lại lời ru của mẹ, câu chuyện cổ tích của bà, những cuộc vui các trò chơi
dân gian ở quê nhà, sân trường, những ngày tết cổ truyền ñầm ấm, vui tươi và