Lời cảm ơn
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới thầy giáo Giảng
viên chính Thạc sĩ Đỗ Xuân Đức, ngời đã hớng dẫn tận tình và giúp đỡ tôi
trong quá trình thực hiện và hoàn thành đề tài này.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu và các thầy cô giáo 3 trờng
tiểu học khu vực thị xã Phúc Yên Vĩnh Phúc: Xuân Hoà A, Lu Quý An, và
Trng Nhị đã giúp đỡ tôi.
Do thời gian và trình độ nhận thức còn hạn chế nên không thể tránh
khỏi những thiếu sót nhất định. Tôi rất mong nhận đợc sự đóng góp ý kiến của
các thầy cô và các bạn sinh viên để đề tài đợc hoàn chỉnh.
Hà Nội, tháng 5 năm 2008
Sinh viên thực hiện
Đặng Thị Diệu Linh
1
Lời cam đoan
Tôi khẳng định: Đây là một công trình nghiên cứu khoa học của riêng
tôi, do chính bản thân tôi nghiên cứu và hoàn thành trên cơ sở những kiến thức
đã học về môn Giáo dục học và tham khảo những tài liệu. Các số liệu và kết
quả nghiên cứu đợc là trung thực và cha đợc ai công bố trong bất kỳ công
trình nào.
Ngời thực hiện
Đặng Thị Diệu Linh
2
Mục lục
Trang
A. Mở đầu
1
B. Nội dung
6
Chơng1: Cơ sở lý luận
6
29
1. Nguyên nhân của thực trạng 29
2. Những giải pháp cần thiết để nâng cao chất lợng việc thực
hiện các nguyên tắc dạy học một số môn học lớp 3 ở trờng tiểu học.
31
2.1. Nâng cao nhận thức của đội ngũ giáo viên 32
2.2. Nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực giảng dạy của
đội ngũ giáo viên
32
2.3. Xây dựng cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học 33
2.4. Tăng cờng kiểm tra đánh giá giáo viên của Ban giám hiệu 34
3
Ch¬ng 4: Thùc nghiÖm vµ kÕt qu¶ thùc nghiÖm
35
c. kÕt luËn vµ kiÕn nghÞ
41
Tµi liÖu tham kh¶o
43
Phô lôc
44
4
A. Mở đầu.
1. Lý DO CHọN Đề TàI
Đất nớc ta đang tiến hành công cuộc công nghiệp hóa- hiện đại hóa,
nguồn lực con ngời và vai trò to lớn của giáo dục đã đợc chỉ rõ trong Nghị
quyết TW2 khóa VIII Muốn tiến hành công nghiệp hóa - hiện đại hóa thắng
lợi phải phát triển mạnh giáo dục - đào tạo phát huy nguồn lực con ngời
[Nghị quyết TW2 Khoá VIII, tr. 4]. Cùng với công nghiệp hóa - hiện đại hóa
đất nớc là sự biến đổi sâu sắc của xã hội Việt Nam, nó đòi hỏi giáo dục - đào
tạo từng bớc thực hiện dân chủ hóa giáo dục, đảm bảo quyền đợc học tập cho
hành vi đạo đức và kỹ năng cơ bản để các em vận dụng vào trong học tập, lao
động và cuộc sống.
Hiện nay, việc quán triệt các nguyên tắc dạy học trong dạy học các môn
học ở trờng tiểu học cha đợc quan tâm đúng mức. Mặt khác, trong tơng lai tôi
là một giáo viên tiểu học, với những kiến thức đã đợc trang bị trong nhà trờng
và qua thực tế các đợt kiến tập, thực tập s phạm ở các trờng tiểu học để góp
phần nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao chất lợng dạy học tôi
đi vào nghiên cứu đề tài này.
Do điều kiện và thời gian có hạn, yêu cầu của đề tài là khóa luận tốt
nghiệp nên đề tài chỉ giới hạn trong việc tìm hiểu thực trạng thực hiện các
nguyên tắc dạy học trong dạy học một số môn học lớp 3 của giáo viên các tr-
ờng tiểu học khu vực thị xã Phúc Yên.
2. LịCH Sử NGHIÊN CứU Đề TàI
Bàn về nguyên tắc dạy học tiểu học có nhiều tác giả đề cập đến:
Nhà giáo dục học ngời Séc vĩ đại J.A.Comenxki là ngời đầu tiên đa ra
yêu cầu phải đảm bảo tính trực quan trong dạy học.
Thái Duy Tuyên Một số vấn đề hiện đại lý luận dạy học, NXB Giáo
dục, Hà Nội, 1992
6
Một số vấn đề về dạy học tự phát hiện trong môn Đạo đức ở tiểu học.
PGS.TS Nguyễn Hữu Hợp.
Một công trình nghiên cứu thực trạng đạo đức học sinh của Viện nghiên
cứu giáo dục do Thạc sỹ Nguyễn Ngọc Tài làm chủ nhiệm đã công bố: Giáo
dục đạo đức cho học sinh trách nhiệm không chỉ có nhà trờng.
Khi nói đến các nguyên tắc dạy học các tác giả chỉ đề cập đến các biện
pháp thực hiện các nguyên tắc chứ cha đi sâu tìm hiểu thực trạng thực hiện các
nguyên tắc dạy học trong dạy học một số môn học lớp 3 các trờng tiểu học
khu vực Phúc Yên Vĩnh Phúc.
3. MụC ĐíCH NGhIÊN CứU
Tìm hiểu thực trạng thực hiện các nguyên tắc dạy học trong dạy học
Phơng pháp thống kê toán học
9. Kế HOạCH NGHIÊN CứU
- Tháng 11 tháng 12: Nhận đề tài, lập đề cơng nghiên cứu
- Tháng 1: Tìm hiểu cơ sở lý luận
- Tháng 2- tháng 3: Khảo sát và tìm hiểu thực trạng
- Tháng 4: Hoàn thiện
- Tháng 5: Hoàn thành khóa luận và bảo vệ
10. Cấu trúc đề tài
A. Mở đầu
b. nội dung
Chơng 1: Cơ sở lý luận
1. Khái niệm nguyên tắc dạy học.
2. Cơ sở phân loại nguyên tắc dạy học.
8
3.Các nguyên tắc dạy học tiểu học.
4. Việc thực hiện các nguyên tắc dạy học trong dạy học một số môn
học lớp 3.
Chơng 2: Thực trạng thực hiện các nguyên tắc dạy học trong dạy học
một số môn học lớp 3.
1. Thực trạng nhận thức của giáo viên về sự cần thiết của việc thực
hiện các nguyên tắc dạy học trong dạy học một số môn học lớp 3.
2. Thực trạng việc thực hiện các nguyên tắc dạy học trong dạy học
một số môn học lớp 3.
Chơng 3: Nguyên nhân và những giải pháp cần thiết để nâng cao chất
lợng việc thực hiện các nguyên tắc dạy học một số môn học lớp 3 ở trờng tiểu
học.
1. Nguyên nhân của thực trạng.
2. Những giải pháp cần thiết để nâng cao chất lợng việc thực hiện các
nguyên tắc dạy học một số môn học lớp 3 ở trờng tiểu học.
2. 1. Nâng cao nhận thức của đội ngũ giáo viên.
- Xuất phát từ đặc điểm tâm lý của học sinh Việt Nam
- Xuất phát từ thực tiễn dạy học trong nhà trờng phổ thông Việt Nam
10
3. Các nguyên tắc dạy học tiểu học
3.1. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính
giáo dục.
Tính khoa học trong quá trình dạy học tiểu học đợc thể hiện trớc hết
bằng chính nội dung dạy học tiểu học. Tính khoa học đợc thể hiện trong ph-
ơng pháp và hình thức tổ chức dạy học tiểu học.
Đảm bảo tính khoa học trong dạy học là đảm bảo dạy đúng, dạy đủ
những tri thức khoa học đợc quy định trong chơng trình sách giáo khoa. Logic
bài dạy chặt chẽ phân bố thời gian hợp lý. Ngôn ngữ của giáo viên phải trong
sáng, rõ ràng, dễ hiểu, lập luận chặt chẽ có khoa học, thuật ngữ khoa học sử
dụng chính xác.
Tính giáo dục là một thuộc tính bản chất của quá trình dạy học tiểu
học, nhằm đạt tới sự phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh.
Đảm bảo tính giáo dục trong dạy học là đảm bảo hình thành cho học
sinh thế giới quan khoa học và những phẩm chất đạo đức của con ngời mới.
Đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính giáo dục là đảm
bảo trong quá trình dạy học đồng thời giúp cho học sinh nắm vững tri thức
khoa học thì hình thành cho học sinh thế giới quan khoa học và những phẩm
chất đạo đức của con ngời mới; thông qua việc giúp đỡ học sinh nắm vững tri
thức khoa học mà giáo dục đạo đức cho học sinh.
Yêu cầu: Để thực hiện các nguyên tắc này giáo viên phải có trình độ
chuyên môn, có kỹ năng dùng ngôn ngữ, tổ chức hợp lý quá trình dạy học và
biết xử lý linh hoạt, sáng tạo các tình huống nảy sinh trong quá trình dạy học.
Bằng bản thân những tri thức khoa học chân chính , chính xác, bằng phơng
pháp và hình thức tổ chức nắm những tri thức đó, chúng ta bồi dỡng cho học
sinh một cách có hệ thống những quan điểm đối với tự nhiên, xã hội và t duy,
những phẩm chất đạo đức nh ý thức cá nhân, ý thức cộng đồng, ý thức lao
3.3 Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa cái cụ thể và cái trừu
tợng trong dạy học
Cái cụ thể là những cái mà chúng ta trực tiếp tri giác nó, đó là tất cả
những sự kiện hiện tợng đang tồn tại trong hiện thực khách quan, tất cả những
cái mà con ngời nhìn, nghe, sờ, mó
Cái trừu tợng là những cái mà chúng ta không trực tiếp tri giác đợc.
Cái trừu tợng chính là khái niệm về các sự vật, hiện tợng đang tồn tại trong
hiện thực khách quan.
Trong quá trình nhận thức đi từ trực quan sinh động đến t duy trừu t-
ợng và từ t duy trừu tợng đến thực tiễn, đó là con đờng biện chứng của nhận
thức chân lý rất phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học. Nhận
thức của học sinh tiểu học chủ yếu là nhận thức cảm tính tức là bằng tri giác,
cảm giác rồi đến nhận thức lý tính. Học sinh tiểu học còn nhận thức bằng con
đờng thứ hai từ cái chung đến cái riêng, từ cái khái quát đến cái cụ thể. Đối
với học sinh tiểu học, con đờng này khó lĩnh hội hệ thống khái niệm, biểu t-
ợng so với con đ ờng thứ nhất nhng nó giúp ngời học khả năng phát triển trí
tuệ tốt hơn, có khả năng suy luận từ một vấn đề thành nhiều vấn đề.
Đảm bảo cái cụ thể trong dạy học là đảm bảo dạy học phải bắt đầu từ
cái cụ thể. Đảm bảo cái trừu tợng trong dạy học là đảm bảo dạy học học sinh
phải nắm đợc cái cụ thể.
Nguyên tắc này đòi hỏi, trong quá trình dạy học tiểu học phải làm
cho học sinh tiếp xúc với những sự vật hiện tợng của chúng từ đó đi đến nắm
đợc khái niệm, quy luật, lý thuyết khái quát. Và ngợc lại cho học sinh nắm đ-
ợc những cái trừu tợng, khái quát rồi xem xét những sự vật hiện tợng cụ thể.
Nguyên tắc này đòi hỏi đảm bảo mối liên hệ qua lại giữa t duy cụ thể và t duy
trừu tợng.
Yêu cầu: Tăng cờng sử dụng các phơng tiện dạy học trực quan. Hình
thành cho học sinh kỹ năng sử dụng các giác quan và các thao tác t duy. Giáo
13
viên tổ chức tốt cho học sinh sử dụng tốt các giác quan và sử dụng tốt các thao
hình thành và rèn luyện cho học sinh có tính linh hoạt trong hoạt động học
tập.
Yêu cầu: Ngời dạy phải giỏi chuyên môn, nắm vững nghiệp vụ, phải tổ
chức cho học sinh nắm đợc bản chất vấn đề, hoà đợc những kinh nghiệm của
loài ngời vào vốn kinh nghiệm riêng của mình theo logic nhất định; nhớ nhiều,
nhớ nhanh, nhớ chính xác và nhớ lâu những điều đã học; khi cần có thể nhớ
nhiều, nhanh, chính xác tất nhiên không đòi hỏi phải tái hiện hoàn toàn từng
câu, từng chữ, từng động tác đã học mà thờng cần nhớ lại chúng với nội dung
và hình thức đã đợc biến dạng phù hợp với yêu cầu của hoạt động và đặc điểm
cá nhân.
3.6. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính
vừa sức
Dạy học vừa sức có nghĩa là những yêu cầu, nhiệm vụ học tập phải phù
hợp với giới hạn cao nhất của vùng phát triển trí tuệ gần nhất của học sinh mà
các em có thể hoàn thành đợc với sự nỗ lực cao nhất về trí tuệ và thể lực.
Đảm bảo tính vừa sức là đảm bảo dạy học phải phù hợp với trình độ,
khả năng, năng lực của học sinh (học sinh đại trà), đồng thời cũng phải phù
hợp với trình độ phát triển của từng đối tợng học sinh, đảm bảo cho mọi học
sinh đều có thể phát triển ở mức độ tối đa so với khả năng của mình.
Đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính vừa sức trong dạy
học là đảm bảo trong dạy học những tri thức khoa học mà chúng ta cần giúp
học sinh nắm vững phải đợc học sinh tiếp thu trên cơ sở học sinh đã phát huy
hết khả năng, năng lực của mình.
Yêu cầu: Muốn đạt đợc nguyên tắc này giáo viên ngoài giỏi chuyên
môn, vững nghiệp vụ mà còn phải hiểu học sinh một cách toàn diện, phải quan
tâm đến trình độ phát triển chung của học sinh, đồng thời phải quan tâm đến
15
trình độ phát triển riêng của từng loại đối tợng học sinh, thậm chí phải của
từng học sinh trong lớp. Nội dung, phơng pháp dạy học phải phù hợp với năng
lực, trình độ của học sinh.
nói riêng; xuất phát từ khởi điểm ban đầu của giờ dạy học toán nghĩa là phải
tính đến trình độ nhận thức lúc đầu của đại trà và cá thể học sinh trong lớp,
phải tính đến nội dung dạy học toán cụ thể cần truyền đạt, phải tính đến những
trở ngại về nội dung kiến thức, trình độ học sinh, điều kiện phơng tiện cần
thiết cho học sinh học tập, yếu tố môi trờng, thời gian dạy học, tâm lý học tập
của học sinh.
Môn Đạo đức gắn liền với thực tế cuộc sống, gắn với kinh nghịêm sống
của học sinh tiểu học vì vậy phơng pháp thảo luận nhóm hay đợc sử dụng. Cấu
trúc nội dung đợc xây dựng dới dạng những câu chuyện đạo đức, những tình
huống, thông tin t liệu, tranh ảnh vì vậy môn Đạo đức lớp 3 giáo viên thờng
dùng phơng pháp kể chuyện, trò chơi, trực quan Môn Đạo đức có những câu
chuyện đạo đức vì thế phơng pháp kể chuyện thờng đợc sử dụng trong dạy học
đạo đức lớp 3. Học sinh lớp 3 là lớp cuối của giai đoạn một bậc Tiểu học t duy
trừu tợng cha phát triển chính vì thế phơng pháp trình bày trực quan vẫn chiếm
u thế. Học sinh tiểu học luôn thích khẳng định mình, mỗi khi có một tình
huống đạo đức đợc nêu ra các em đều muốn đóng góp ý kiến với các bạn, đặc
biệt trò chơi sắm vai tạo cho các em niềm hứng khởi đợc đứng trên sân khấu
nh những diễn viên chuyên nghiệp. Trò chơi sắm vai phù hợp với lứa tuổi học
sinh lớp 3, giúp các em tự tin đứng trớc tập thể.
Mục tiêu môn tiếng Việt là hình thành ở học sinh kỹ năng sử dụng tiếng
Việt, rèn luyện các thao tác t duy cung cấp các kiến thức tổng hợp về tiếng
Việt, về các tri thức tổng hợp khác, bồi dỡng tình yêu tiếng Việt và hình thành
thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt căn cứ vào mục tiêu
17
để xây dựng nội dung chơng trình. Ngoài ra còn phải căn cứ vào thành tựu của
các khoa học khác nh ngôn ngữ học, văn học, tâm lý học lứa tuổi, căn cứ vào
điều kiện dạy học. Trong quá trình xây dựng nội dung các nhà nghiên cứu
giáo dục cũng phải căn cứ vào nguyên tắc dạy học để xây dựng nội dung. Ng-
ời giáo viên trong quá trình giảng dạy phải dựa trên các nguyên tắc để đa ra
nội dung và phơng pháp dạy học cho các nội dung đó. Có nh vậy quá trình dạy
1. Thực trạng nhận thức của giáo viên về sự cần thiết của việc thực hiện
các nguyên tắc dạy học trong dạy học một số môn học lớp 3.
1.1. Nhận thức về tầm quan trọng của việc thực hiện các nguyên tắc
dạy học trong dạy học.
Để tìm hiểu thực trạng vấn đề này, tôi sử dụng câu hỏi sau:
Bàn về việc thực hiện các nguyên tắc dạy học trong các trờng tiểu học
hiện nay có một số ý kiến cho rằng:
1. Rất cần thiết.
2. Cần thiết.
3. Không cần thiết.
Thầy (cô) đồng ý với ý kiến nào, xin đánh dấu (+) vào đầu dòng.
Kết quả thu đợc nh sau:
Bảng 1: Nhận thức về tầm quan trọng của việc thực hiện các nguyên tắc
dạy học trong dạy học.
19
Đối t
ợng điều
tra
Tổng số phiếu
điều tra
ý kiến
1 2 3
Giáo viên 12
8/12 4/12 0/12
67% 33% 0%
Kết quả thu đợc ở bảng 1 cho thấy 67% giáo viên tiểu học đợc hỏi trong
nhà trờng cho là việc thực hiện các nguyên tắc dạy học là rất cần thiết; 33%
cho là cần thiết. Điều đó chứng tỏ giáo viên tiểu học đã có nhận thức đúng đắn
về sự cần thiết phải thực hiện các nguyên tắc dạy học trong dạy học.
1.2. Thực trạng nhận thức của giáo viên về điều kiện thực hiện các
học. Việc thực hiện các nguyên tắc dạy học không những phụ thuộc vào mục
đích, nội dung dạy học; cơ sở vật chất; trang thiết bị của nhà trờng; trình độ,
khả năng, năng lực của giáo viên mà còn phụ thuộc vào đặc điểm tâm sinh lý,
trình độ, khả năng năng lực của học sinh. Nh vậy, đại đa số giáo viên đã xác
định đúng điều kiện ảnh hởng đến việc thực hiện các nguyên tắc dạy học trong
dạy học. Nó tạo cơ sở cho việc thực hiện các nguyên tắc dạy học trong thực tế
giảng dạy của giáo viên.
2. Thực trạng việc thực hiện các nguyên tắc dạy học trong dạy học một số
môn học lớp 3
Để tìm hiểu vấn đề này tôi sử dụng hai câu hỏi sau:
2.1. Trong dạy học một số môn học lớp 3, theo thầy (cô) có bao nhiêu
nguyên tắc dạy học trong các nguyên tắc dạy học sau:
1. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính giáo
dục.
2. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính thực
tiễn.
3. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa cái cụ thể và cái trừu tợng.
4. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa dạy và học.
21
5. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính vững chắc của tri thức
và tính mềm dẻo của t duy.
6. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính vừa
sức.
7. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa cá nhân và tập thể.
8. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa việc tôn trọng nhân cách của
học sinh với việc thờng xuyên đa ra yêu cầu hợp lý.
Theo thầy (cô ) có những nguyên tắc dạy học nào, xin đánh dấu (+) vào
đầu dòng.
Kết quả thu đợc nh sau:
Bảng 3: Thực trạng thực hiện các nguyên tắc dạy học
7. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa cá nhân và tập thể.
Kết quả thu đợc nh sau:
Bảng 4: Thực trạng vi phạm các nguyên tắc dạy học trong
dạy học một số môn học lớp 3.
Đối t
-
ợng
Tổng số
phiếu
ý kiến
1 2 3 4 5 6 7
Giáo
viên
12 2/12 3/12 4/12 0/12 9/12 1/12 1/12
17% 25% 33% 0% 75% 8% 8%
Kết quả thu đợc ở bảng 4 cho thấy một số nguyên tắc dạy học bị vi
phạm. Nguyên tắc 5,3 thờng bị vi phạm nhất. Các nguyên tắc 1, 2, 6, 7 một vài
giáo viên vi phạm. Riêng nguyên tắc 4 không có giáo viên nào vi phạm. Kết
quả này cho thấy nếu không nắm rõ các nguyên tắc thì trong quá trình dạy học
rất dễ vi phạm các nguyên tắc. Nguyên tắc 4 không có giáo viên nào vi phạm
chứng tỏ giáo viên nắm vững đợc hoạt động dạy và hoạt động học, nắm đợc
chủ thể và khách thể của quá trình dạy học.
Cụ thể, các giáo viên đã thực hiện các nguyên tắc dạy học nh sau:
23
ở tiết dạy thứ nhất (Biên bản dự giờ số 1)
Giáo viên: Nguyễn Thị Nga.
Trờng Tiểu học Xuân Hoà A
Tuổi đời: 38
Trình độ: Đại học s phạm
Sau khi giới thiệu bài, để tập trung sự chú ý của học sinh, giáo viên sử
vào bảng biết đợc bảng cho biết gì và từ đó phân tích số liệu trong bảng.
Nguyên tắc 4 đợc giáo viên đảm bảo trong toàn bộ tiết học. Tiết học diễn ra
sôi nổi, học sinh tích cực phát biểu dới sự hớng dẫn của giáo viên. Nguyên tắc
5 giáo viên thực hiện tốt: Sau khi học sinh nắm đợc kiến thức của bài học giáo
viên cho các em chuyển sang phần thực hành. ở mỗi bài tập các em đều đợc
làm theo các thao tác của phần hình thành kiến thức mới, ngoài các câu hỏi
trong sách giáo khoa giáo viên còn sử dụng thêm các câu hỏi khác để nắm đợc
mức độ hiểu và nhớ bài của học sinh. Nguyên tắc 6, 7 đợc đảm bảo: Giáo viên
cho học sinh làm việc cá nhân sau đó làm việc theo nhóm, học sinh đợc tự
mình giải quyết vấn đề đồng thời đợc trao đổi, tham gia đóng góp ý kiến với
các bạn
ở tiết dạy thứ hai (Biên bản dự giờ thứ 2).
Giáo viên: Đỗ Thị Kim Dung.
Trờng Tiểu học Xuân Hoà A
Tuổi đời: 38.
Trình độ: ĐHSP.
Đây là tiết Luyện từ và câu: Từ ngữ về lễ hội, dấu phẩy. ở tiết dạy này,
giáo viên sử dụng hai câu hỏi: Em hãy nêu tên các bài tập đọc trong tuần
25,26 và các bài tập đọc này đang nằm trong chủ điểm nào? Học sinh nhớ lại
các bài tập đọc đã học và chủ điểm đang học, trả lời. Với hai câu hỏi trên giáo
viên đã lồng ghép các kiến thức đã học ở các phân môn khác của tiếng Việt
25
Copyright: Tài liệu đại học ©