Mt s phng phỏp dy vn bn ngh thut
sõn khu mụn Ng vn THCS

A - Đặt vấn đề
I. Lý do chọn đề tài:
Năm học 2002 2003, thực hiện Nghị quyết Đại hội Trung ơng Đảng
lần thứ IX: Tích cực và khẩn trơng triển khai đổi mới chơng trình Giáo dục
Phổ thông, củng cố và phát huy thành quả xoá mù chữ, phổ cập Tiểu học và
THCS, ngành Giáo dục & Đào tạo triển khai chơng trình Giáo dục Phổ thông
mới đồng loạt trên cả nớc, bắt đầu từ lớp 1. Cùng với việc ban hành chơng trình
giáo dục mới, sách giáo khoa của tất cả các môn học đều đợc biên soạn lại. Với
những đổi mới khá triệt để về nội dung giáo dục, đặc biệt là những đổi mới về
phơng pháp dạy học trong nhà trờng, bớc đầu nền giáo dục của nớc nhà đã đạt
đợc những thành công đáng ghi nhận. Tinh thần đổi mới phơng pháp dạy học
là biến quá trình dạy học thành quá trình tự học, tực khám phá và xây dựng
kiến thức của ngời học với vai trò dẫn dắt khéo léo không thể thiếu đợc của
ngời thầy. Nh vậy là thay đổi hoàn toàn so với phơng pháp dạy học cũ. Chính vì
thế, việc chỉ đạo công tác giảng dạy trong nhà trờng nói chung và môn Ngữ văn
nói riêng đóng một vai trò hết sức quan trọng để đào tạo đợc một thế hệ trẻ phát
triển toàn diện đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc. Hàng
năm, các Sở Phòng Ban ngành chức năng đều tổ chức các lớp bồi dỡng
đổi mới phơng pháp dạy học cho giáo viên. Yêu cầu dạy học theo phơng pháp
mới đã trở thành tiêu chuẩn đánh giá năng lực và kết quả giảng dạy của ngời
thầy.
Chính vì vậy nhiệm vụ của ngời làm công tác giáo dục vô cùng nặng nề.
Với ngời giáo viên dạy văn, trọng trách đó càng nặng nề hơn, bởi ngời giáo viên
dạy văn không chỉ truyền cho thế hệ mai sau tri thức mà còn giúp các em rèn
luyện về đạo đức, nhân cách làm ngời.
Song, thực tế ở các trờng phổ thông hiện nay vẫn còn tình trạng giáo viên
cha đáp ứng đợc với yêu cầu dạy học theo phơng pháp đổi mới mặc dù đợc học

Chính vì vậy, bài soạn cho một giờ dạy văn bản nghệ thuật sân khấu thực
sự là một đòi hỏi cao với ngời giáo viên. Nhng theo tôi thiết nghĩ, nếu có sự kết
hợp của tập thể giáo viên trong tổ chuyên môn thì thành công cho bài soạn là
điều chắc chắn. Có nghĩa là tổ nhóm chuyên môn cùng kết hợp cho các bài
2
soạn của loại hình văn bản này để tổ - nhóm có thể coi là bài soạn giảng chung
cho các giờ dạy của các giáo viên trong tổ. Tôi tin chắc rằng đợc học các giờ
dạy với giáo án Power Point, giờ học sẽ rất sinh động, học sinh hứng thú học
tập, và điều quan trọng là cách nhìn nhận, đánh giá rất trân trọng của học sinh
đối với công sức của ngời thầy.
Đây cũng là kinh nghiệm tôi rút ra đợc trong quá trình tìm hiểu, tự tìm ra
phơng pháp dạy các văn bản nghệ thuật sân khấu của môn Ngữ văn cấp THCS.
Trong quá trình thực hiện, tôi thấy hiệu quả giảng dạy rất đáng phấn khởi. Xin
đợc trình bày một số phơng pháp tôi đã thực hiện cho các bài soạn giảng các văn
bản nghệ thuật sân khấu trong chơng trình Ngữ văn THCS ra đây. Rất mong đợc
sự góp ý của các đồng nghiệp.
B Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
I. Cơ sở lý luận:
Căn cứ vào Chơng trình Sách giáo khoa môn Ngữ văn THCS hiện nay, ta
thấy có những thay đổi lớn nhằm nhấn mạnh tầm quan trọng của môn học trong
mối quan hệ tơng quan với các môn học khác. Cụ thể là:
- Phần văn bản: dựa trên 6 kiểu văn bản: tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị
luận, thuyết minh, hành chính công vụ. Phân môn Văn học lựa chọn các văn
bản tiêu biểu để dạy sao cho các văn bản này ngoài việc có nội dung kiến thức
phù hợp với tầm hiểu biết của học sinh các khối lớp còn đạt yêu cầu phù hợp với
việc dạy các kỹ năng Tiếng việt hay Tập làm văn (theo yêu cầu Tích hợp của đổi
mới phơng pháp dạy học hiện nay). Mỗi bài học sẽ bắt đầu bằng việc tìm hiểu
văn bản, sau đó căn cứ trên văn bản này để học các kỹ năng kiến thức Tiếng
việt, Tập làm văn có liên quan. Các kiểu văn bản trên đợc dạy theo mô hình 2
vòng tròn: lớp 6 lớp 7 vòng 1; lớp 8 lớp 9 vòng 2. Yêu cầu về kiến thức và

các thể loại nghệ thuật sân khấu - đó là một yêu cầu cao, đòi hỏi tâm huyết của
ngời làm thầy trong quá trình soạn thảo.
Vì vậy, sau một thời gian tìm tòi, tôi có rút ra đợc một số phơng pháp cơ
bản xin đợc trình bày trong đề tài sáng kiến kinh nghiệm : Một số phơng
pháp dạy văn bản nghệ thuật sân khấu của môn Ngữ văn THCS.
II. Thực tế giảng dạy:
Trớc hết, xin chớ hiểu lầm rằng phơng pháp dạy các văn bản nghệ thuật
sân khấu trong chơng trình THCS hoàn toàn khác biệt so với phơng pháp dạy
4
các văn bản thuộc thể loại khác. Mà ở đây, tôi chỉ muốn nhấn mạnh rằng các
văn bản nghệ thuật sân khấu có đôi nét khác biệt so với các thể loại văn bản
khác. Vì vậy cần đợc dạy theo một phơng pháp phù hợp với đặc trng của thể loại
văn bản này.
Nói nh vậy có nghĩa là khi dạy các văn bản nghệ thuật sân khấu ngời thầy
cũng phải sử dụng các phơng pháp dạy học theo phơng pháp đổi mới chung của
môn Ngữ văn: Tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh và hoạt động
dạy học của giáo viên. Phơng pháp này nhằm làm cho vai trò độc tôn của giáo
viên trong giờ học Ngữ văn giảm thiểu, đề cao tính tích cực chủ động của học
sinh nhằm đạt đợc mục tiêu học tập dới sự hớng dẫn của giáo viên. Mối quan hệ
giữa Nội dung dạy học

Giáo viên

Học sinh theo hớng đa chiều:
Học sinh (chủ động) Nội dung dạy học
Giáo viên (tổ chức, hớng dẫn)
Ngời thầy vẫn sử dụng các phơng pháp dạy học nh thờng dùng trong tất
cả các giờ học Ngữ văn:
1. Phơng pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề (giáo viên tạo tình huống
có vấn đề rồi hớng dẫn học sinh phân tích, giải quyết vấn đề, đa ra lời giải)

- T liệu tĩnh gồm tranh, ảnh, bảng biểu, sơ đồ
- T liệu động gồm các đoạn băng hình, nhạc, trích đoạn sân khấu
Các t liệu này đều có thể tìm thấy trên Internet.
* Chuẩn bị của học sinh:
1. Soạn kỹ bài học theo yêu cầu của giáo viên:
Do đặc trng riêng của loại hình văn bản nghệ thuật sân khấu nên tôi yêu
cầu các em thực hiện bài soạn đủ các mục sau:
- Khái niệm thể loại
- Vị trí phần trích học
- Tóm tắt đợc văn bản nghệ thuật sân khấu chính
- Tóm tắt đoạn trích học
- Soạn các câu hỏi trong sách giáo khoa
2. Su tầm các t liệu có liên quan đến bài học
6
B ớc 2:
soạn bài giảng
Thực tế, trừ năm học lớp 6, còn lại mỗi năm học các em đợc làm quen với
một thể loại nhỏ của loại hình nghệ thuật sân khấu theo đúng phân phối chơng
trình.
- Lớp 7: nghệ thuật sân khấu Chèo truyền thống
- Lớp 8: nghệ thuật Hài kịch thông qua thể loại Vũ Hài kịch nớc ngoài
- Lớp 9: sân khấu kịch Việt Nam
1. Tôi thờng dùng các hình ảnh để minh hoạ cho bài dạy.
Ví dụ: Phần Tác giả tác phẩm bao giờ tôi cũng chiếu chân dung tác giả và
hình ảnh các tác phẩm:

Nguyễn Huy Tởng và các tác phẩm của ông
7

Molière thời trẻ và bức chân dung cuối cùng trớc khi ông qua đời


3. Tôi lấy từ trên mạng Internet những trích đoạn để minh hoạ. Ví dụ, khi
dạy Nỗi oan hại chồng, tôi đã copy vở chèo Quan Âm Thị Kính, chọn lọc
những đoạn diễn hay để đa vào bài giảng trình chiếu cho các em học sinh xem.
Theo tôi, đây là phần minh hoạ hấp dẫn, giúp các em hình dung ra thể loại dân
gian này rõ nét nhất.

10

4. Phần nội dung bài dạy, tôi bám sát theo hớng dẫn của sách giáo viên. Tuy
nhiên, đó là sự bám sát một cách linh hoạt.
B ớc 3:
Thực hiện bài dạy trên lớp
Đây là bớc quan trọng nhất quyết định thất bại hay thành công của một
giờ dạy. Ngời giáo viên phải thực hiện đợc tất cả mọi dự định, ý đồ mà mình đã
thể hiện trong bài soạn. Đặc biệt, phải lu ý đến việc phân bố thời gian cho giờ
dạy. Thực tế, khi thực hiện bài dạy vở kịch Bắc Sơn trong năm học trớc, mặc
dù bài soạn giảng ở nhà tôi đã chuẩn bị rất kỹ, nhng khi lên lớp, vì quá sa đà vào
việc phân tích xung đột và tình huống kịch (ở đây là xung đột giữa lực lợng
cách mạng và kẻ thù. Xung đột ấy đợc thể hiện thành những xung đột cụ thể
giữa các nhân vật và xung đột ngay trong nội tâm ở một số nhân vật. Bên cạnh
đó, xung đột kịch diễn ra trong chuỗi các hành động kịch lại có quan hệ gắn kết
với nhau. Chính vì vậy mà dung lợng thời gian dành cho phần này đã vợt quá dự
định của tôi trong bài soạn giảng) nên ở phần tiếp theo, Phân tích tâm trạng và
hành động của nhân vật Thơm, tôi đã không đủ thời gian để thực hiện bài dạy
theo nh ý định ban đầu.
ở đây, tôi muốn lấy một bài dạy cụ thể để minh hoạ.
IV. Đề xuất cách giảng
Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục
(trích

thành hoàng tử Thổ Nhĩ Kỳ khiến ông sung sớng chấp thuận gả con gái cho
ngay.
12
1.3. Đoạn trích Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục :
- Vị trí: thuộc lớp 5 hồi 2 của vở Trởng giả học làm sang
- Thể loại: Vũ khúc Hài kịch
- Tóm tắt: Ông Giuốc-đanh học làm sang nên đặt may rất nhiều các bộ lễ
phục theo kiểu giới quý tộc thờng mặc. Khi phó may và thợ phụ mang lễ phục
đến, ông phát hiện ra lễ phục may quá chật lại may ngợc hoa. Nhng nghe phó
may nói những ng ời quý phái đều mặc thế cả thì ông lại xuôi ngay. Vì nôn
nóng muốn làm quý tộc mà ông đã để cho phó may nhiều lần lợi dụng. Bọn thợ
phụ xúm nhau vào tâng bốc ông là Quý ông , Đức ông khiến ông sung sớng
móc hết tiền trong hầu bao thởng cho chúng.
1.4. Giá trị nội dung của văn bản:
Qua các lớp hài kịch, Mô-li-e đã đa lên sân khấu một kiểu tính cách đáng
phê phán trong xã hội đơng thời: Trởng giả học làm sang. Đó là loại ngời háo
danh một cách mù quáng, trơ tráo, ngớ ngẩn, thành trò cời cho thiên hạ mà
không hề biết, bị thiên hạ lợi dụng mà không hề hay. Đã nhiều thế kỷ trôi qua
mà sức phê phán hiện thực của vở hài kịch vẫn còn đủ sức hấp dẫn đối với mọi
ngời.
1.5. Chuẩn bị đồ dùng dạy học:
Giáo viên cho học sinh su tầm các hình ảnh, các t liệu về tác giả, tác
phẩm.
Bản thân giáo viên cũng su tầm các t liệu trên, copy vở kịch Trởng giả
học làm sang trên Internet; soạn giáo án Power Point; chuẩn bị máy vi tính,
máy chiếu
2. Chuẩn bị của học sinh:
Để học tốt Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục , học sinh cần có một số hoạt
động chuẩn bị ở nhà:
2.1. Su tầm các t liệu về tác giả Mô-li-e và các tác phẩm của ông

3.4. Sang phần trọng tâm của bài học, phần Tìm hiểu đoạn trích, trớc khi đi
vào tìm hiểu nội dung, tôi cho học sinh chia cảnh cho trích đoạn và đặt tên cho
mỗi cảnh:
- Cảnh 1: Ông Giuốc-đanh và phó may
- Cảnh 2: Ông Giuốc-đanh và thợ phụ
Trớc khi đi vào tìm hiểu mỗi cảnh, một việc làm không thể thiếu khi dạy
tác phẩm nghệ thuật sân khấu là cần cho các em tìm hiểu về diễn biến hành
động kịch. Các em sẽ tìm hiểu trên các phơng diện sau: nhân vật, hành động
kịch, hoạt động âm nhạc nhảy múa của từng cảnh kịch. Qua đó tự rút ra nhận
xét và so sánh về diễn biến hành động kịch của các cảnh trong một hồi của vở
kịch. Từ việc phân tích và so sánh này, tôi có thể chốt vấn đề cho các em dễ
dàng hiểu thêm:
- Căn cứ vào lời chỉ dẫn sân khấu: Bốn tay thợ phụ bớc vào ta có thể
chia lớp kịch thành 2 cảnh rõ rệt: cảnh trớc gồm những lời thoại của ông Giuốc-
đanh và bác phó may; cảnh sau gồm những lời thoại của ông Giuốc-đanh và tay
thợ phụ.
17
- Cảnh trớc có 4 nhân vật là phó may, thợ phụ, ông Giuốc-đanh và gia
nhân. Cảnh sau đông hơn, sôi động hơn, có thêm 4 tay thợ phụ nữa.
- Cảnh trớc chỉ có hội thoại giữa ông Giuốc-đanh và phó may. Cảnh sau
cũng có hội thoại giữa ông Giuốc-đanh và thợ phụ nhng vì có 4 tay thợ phụ nữa
xúm xít xung quanh nên ông Giuốc-đanh nh nói với cả 5 tay thợ phụ cảnh
này nhộn nhịp hơn cảnh trớc.
- Cũng ở cảnh sau, khán giả không chỉ nghe lời thoại mà còn đợc xem các
tay thợ phụ cởi quần áo cũ, mặc lễ phục mới cho ông Giuốc-đanh theo nhịp
nhạc. Nên vở kịch sôi động hẳn lên trong nền âm nhạc và nhảy múa rộn ràng.
Sân khấu và rạp hát sôi động náo nhiệt khi màn hạ kết thúc hồi 2.
Qua việc phân tích diễn biến hành động kịch, học sinh có thể rút ra kết
luận hành động kịch của các cảnh khác nhau, tất cả tạo nên sự phong phú, sinh
động và hấp dẫn cho vở kịch.

Và cho học sinh làm các bài tập trên phiếu học tập.
3.7. Và một điều không thể thiếu đợc trong giờ dạy văn bản thuộc loại hình
nghệ thuật sân khấu, đó là trình chiếu các trích đoạn minh hoạ cho bài dạy.
3.8. Cuồi tiết học, tôi cho các em xem băng hình . Nếu giáo viên tách 2 tiết dạy
của văn bản này làm 2 buổi day tách theo thời khoá biểu, thì có thể chiếu cả 2
trích đoạn. Ví dụ trích đoan về một trong các vở kịch của Mô-li-e, hoặc có thể
trích trong bộ phim nói về nhà hài kịch vĩ đại. Thực tế trong giờ day, khi tôi
chiếu băng hình trích trogn bộ phim nói về Mô-li-e, các em học sinh đã rất thích
thú.
V. Kết quả:
Với cách dạy này, tôi đã thu đợc một số kết quả bớc đầu đáng phấn khởi.
Tất nhiên trong phần trình bày trên, có một số tình tiết không quan trọng tôi đã
lợc bớt. Còn lại đó là các bớc cơ bản trong quá trình thiết kế một bài dạy văn
bản nghệ thuật sân khấu của tôi. Mục đích chung của tôi khi dạy thể loại văn
bản này là phải giúp các em nắm đợc đặc điểm riêng của thể loại nghệ thuật sân
khấu có văn bản trích học. Các em hiểu và yêu mến loại hình nghệ thuật sân
khấu đó. Tôi nhận thấy các giờ học văn bản này khá sinh động, hấp dẫn đợc đại
đa số học sinh tham gia vào việc xây dựng bài. Đặc biệt các hình ảnh, băng hình
19
minh hoạ đợc các em đón nhận rất nhiệt tình. Sau mỗi giờ học, các em nh vui
hơn, hào hứng hơn với môn học. Kết quả kiểm tra bài cũ của những bài dạy sử
dụng giáo án Power Point cho các văn bản thuộc loại hình nghệ thuật sân khấu
đều rất cao vì các em hiểu và nắm chắc nội dung bài học.
C Kết luận và kiến nghị
Trong thời buổi kinh tế thị trờng` hiện nay, xã hội có rất nhiều biến động.
Lứa tuổi thanh thiếu niên thờng bị hấp dẫn vào những điều mới lạ trong cuộc
sống nh truyện tranh, các trò chơi điện tử, điện thoại di động và đặc biệt là rất
nhiều các kênh truyền hình chiếu 24/24h. Điều đó khiến nhu cầu đi xem các
loại hình nghệ thuật sân khấu ngoài rạp hát không còn hấp dẫn nh xa. Khi dạy
vở chèo Quan Âm Thị Kính, tôi đã hỏi các em học sinh có em nào đã xem trọn