MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC SINH GIẢI BÀI TOÁN
LIÊN QUAN ĐẾN RÚT VỀ ĐƠN VỊ.

A.ĐẶT VẤN ĐỀ:

Trong quá trình đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay nói chung, ở bậc tiểu
học nói riêng đòi hỏi người giáo viên phải có kiến thức, thường xuyên đổi mới
phương pháp, đúc rút kinh nghiệm dạy học. Dạy môn toán lớp 3, giáo viên cần
chú trọng các biện pháp hướng dẫn cho học sinh cách giải các bài toán của
từng dạng toán cụ thể đối với lớp mình, cấp học mình đang dạy.
Khi học hết chương trình lớp 3, học sinh đã được học cách giải các bài toán
đơn bằng một cách tính, giải các bài toán bằng hai phép tính. Bài toán liên quan
đến rút về đơn vị là một dạng của bài toán hợp giải bằng hai phép tính.Bài toán
liên quan đến rút về đơn vị được hiểu là dạng toán trong khi thực hiện bước 1
“tính giá trị một đơn vị của đại lượng nào đó” hay cần phải tính “rút về đơn vị
“. Bước 2 trong dạng toán này ”tính kết quả” để trả lời câu hỏi của bài
toán,cách giải thường là “gấp lên một số lần”(ý nghĩa phép nhân ) hoặc “số lớn
gấp mấy lần số bé”(chia theo nhóm). Khi dạy loại bài toán này, chúng ta
thường thấy trong một lớp có nhiều đối tượng học sinh, việc lĩnh hội kiến thức
các đối tượng học sinh khác nhau. Trong thực tế hiện nay vẫn còn một số học
sinh lớp 3 chưa giải được bài toán đơn, chưa biết tóm tắt bài toán, thường giải
sai, giải thiếu, câu lời giải dài dòng, chưa đúng, ghi sai tên đơn vị đo… để giải
quyết tình trạng trên, người giáo viên cần nghiên cứu có các biện pháp hữu
hiệu, thường xuyên đúc kết kinh nghiệm dạy học sinh giải bài toán liên quan
đến rút về đơn vị. Đây chính là lý do chọn đề tài và nội dung chính của bản
sáng kiến kinh nghiệm này.

B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
1.Cơ sở lí luận.
Bài toán liên quan đến rút về đơn vị được học thành hai tiết: Tiết 122 :
HS giải bằng phép tính chia và phép tính nhân. Tiết 157 : HS giải bằng hai

các dạng trên là do nguyên nhân sau đây:
- Do chưa đọc kĩ đề bài toán trước khi giải.
- HS chưa hiểu ý nghĩa của bài toán,chưa hiểu mối quan hệ giữa các dữ
liệu (đại lượng) của bài toán.
- HS chưa nắm được quy trình giải
Mẫu 1:
+Tìm giá trị 1 phần ,ta thực hiện phép chia.
+Tìm giá trị nhiều phần đó ,ta thực hiện phép nhân.
Mẫu 2 :
+Chia để rút về đơn vị.
+Chia để tìm ra kết quả.
- Chưa biết cách trình bày bài giải.Các câu lời giải còn lệ thuộc máy móc dập
khuôn thường hay lệ thuộc vào sách giáo khoa.

4. Một số biện pháp dạy “ Bài toán liên quan đến rút về đơn vị” cho
HS lớp 3.
a. Chuẩn bị giáo án và TBDH.
Việc này rất quan trọng .nó quyết định đến hiệu quả tiết dạy.Bao gồm:
-GV soạn bài ,nghiên cứu kĩ mục tiêu,chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt
qua tiết học.
- Nghiên cứu kĩ các TBDH đã có hoặc tự làm để sử dụng cho phù hợp
tiết dạy.
- Dự kiến các tình huống có thể xảy ra trong khi HS tiếp thu bài và làm
bài tập để GV có biện pháp xử lí phù hợp.
- Lựa chọn phương pháp, các hình thức tổ chức cho các em làm bài sao cho phù
hợp với từng đối tượng HS trong lớp.
b .Tìm hiểu kĩ các đối tượng HS trong lớp:
-Số em có thể giải được bài toán.
-Số em giải hay nhầm,giải thiếu 1 phép tính đã đáp số.
- Số em chưa biết giải (các em học sinh tiếp thu bài chậm).

- Tìm giá trị của 1 phần ( bước rút về đơn vị). Đây chính là tìm số lít
mật ong mỗi can
- ( 7 can chứa 35l, 1 can chứa …l?.).Ta tìm được số lít mật ong đựng
trong 1 can thì ta
có thể tìm được số lít mật ong đựng trong 2,3,4,5,….,can như thế.
- Tìm giá trị nhiều phần đó.Chính là tìm số lít mật ong đựng trong 2
can.
Mẫu 2 : (tiết 157)
-Tìm giá trị 1 phần ( bước rút về đơn vị) . Bước này thực hiện như ở bước 1 của
mẫu 1.
- Chia để tìm ra kết quả . Bước này là tìm số can chứa 10l mật ong ( ta tìm được
số lít mật ong trong mỗi can thì sẽ tìm được số can cần có để đựng 10l mật
ong.)
* Bước 3: Thực hiện kế hoạch giải toán.
GV đặt các câu hỏi giúp HS tìm ra các câu lời giải ,các phép tính tương ứng.HS
hiểu:
Mẫu 1:
- Biết 7 can chứa 35l mật ong,muốn tìm mỗi can chứa mấy lít mật ong
ta làm phép chia.
35 : 7 = 5 (l). GV kết hợp giải thích đây là bước rút về
đơn vị tức là tìm giá trị của một phần.
- Biết mỗi can chứa 5l mật ong ,muốn tìm 2can chứa bao nhiêu lít mật
ong ta làm phép nhân – áp dụng quy tắc gấp một số lên nhiều lần để
tính.
Mẫu 2:
- Tìm số mật ong trong 1 can.Đây là bước chia để rút về đơn vị.Ta
chọn phép chia.
- Tìm số can chứa 10l mật ong :
5l : 1 can
10l: …can?

- Trong tiết học,HS giải bằng 2 phép tính.Khi nhận xét, sửa chữa xong , giáo
viên khuyến khích HS khá và giỏi tìm nhiều cách giải và biết so sánh , lựa
chọn cách giải hay nhất,cụ thể là:
+Tìm câu lời giải cho phù hợp.
+ Gộp hai phép tính trên thành một.
+Tính,ghi kết quả cuối cùng của bài tập.
+ Ghi đáp số.
Ví dụ: Có 28kg gạo đựng đều trong 7 bao.Hỏi 5 bao đó có bao nhiêu kg gạo?
* HS Tóm tắt:
7 bao gạo : 28 kg
5 bao gạo: …kg?
* HS giải bằng hai cách:

Cách 1: Bài giải:
Mỗi bao gạo đựng được là:
28 : 7 = 4 (kg)
Năm bao gạo đựng được là:
4 x 5 = 20 (kg)
Đáp số: 20 kg gạo
Cách 2:
Năm bao gạo đựng được là:
28 :7 x 5 = 20 (kg)
Đáp số : 20 kg gạo.
* Tóm lại: Khi dạy dạng toán trên,GV dạy cho HS biết cách giải toán
(phương pháp giải toán) ,cụ thể là:
-GV hướng dẫn HS phân tích đề toán,HS hiểu được ý nghĩa của bài toán ,hiểu
được mối quan hệ giữa các dữ liệu của bài toán(cái gì đã cho, cái gì phải
tìm),HS tự tóm tắt được đề bài toán
-Lập kế hoạch giải bài toán.
-Thực hiện kế hoạch giải toán thông qua việc thiết lập mối quan hệ giữa các dữ

Cách chuẩn bị tiết dạy và cách tổ chức dạy học trên lớp nêu trên có thể vận
dụng phù hợp với tất cả các lớp trong khối 3 của trường Tiểu học 3 thị trấn
Năm Căn và một số trường có các điều kiện gần giống như trường Tiểu học 3
thị trấn Năm Căn,
Thời
điểm
Số HS
kiểm tra
Điểm
9-10 7-8 6-5 Dưới trung bình
SL TL SL TL SL TL SL TL
GHKI 33 5 15,15 6 18,18 22 66,66 3 9,09
CHKI 33 7 21,21 9 27,27 17 51,51 1 3,03
GHKII 33 10 30,30 12 36,36 11 33,33 0
CHKII 33 12 36,36 15 45,45 6 18,18 0

3. BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
1. Chuẩn bị thật tốt giáo án, đầy đủ đồ dùng dạy học.
2. Xây dựng kế hoạch giảng dạy sát với tình hình thực tế lớp.
3. Tổ chức dạy học trên lớp:
+ Bước 1: Hướng dẫn HS phân tích, tóm tắt đề toán.
+ Bước 2: Lập kế hoạch giải toán.
+Bước 3: Thực hiện kế hoạch giải toán.
+ Bước 4: Trình bày bài giải.
+Bước 5: HS rút ra kết luận cách giải.
+ Bước 6: Hướng dẫn HS giải bằng nhiều cách.
* Trên đây là một số biện pháp dạy học sinh giải “Bài toán có liên quan
đến rút về đơn vị” của tôi. Rất mong sự đóng góp ý kiến nhiệt tình của các cấp
lãnh đạo và các bạn đồng nghiệp để tôi có thêm một số kinh nghiêm, tự hoàn
thiện hơn góp phần nâng cao chất lượng dạy-học môn toán ở lớp 3 nói riêng và