Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải bài toán liên quan đến rút về đơn vị

MỤC LỤC
Trang
I. PHẦN MỞ ĐẦU

2

1. Lí do chọn đề tài

2

2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

3

3. Đối tượng nghiên cứu

3

4. Giới hạn của đề tài

3

5. Phương pháp nghiên cứu

3

II. PHẦN NỘI DUNG

3


14

1. Kết luận

14

2. Kiến nghị

15

I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Bậc Tiểu học là bậc học tạo nền tảng vững chắc cho các em vào đời. Sau khi
học xong tiểu học, các em được lĩnh hội những kiến thức, kĩ năng để các em tiếp
tục học lên lớp trên. Mỗi môn học ở tiểu học đều góp phần vào việc hình thành và
phát triển những cơ sở ban đầu rất quan trọng ở nhân cách con người. Trong các
môn học ở tiểu học cùng với môn Tiếng Việt, môn Toán có vị trí rất quan trọng.
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hà – Trường TH Trần Quốc Toản


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải bài toán liên quan đến rút về đơn vị

Toán học là một mảng kiến thức xuyên suốt quá trình học toán của học sinh. Nó
không chỉ truyền thụ và rèn luyện kỹ năng kỹ xảo tính toán để giúp các em học tốt
môn khác mà còn giúp các em rèn luyện trí thông minh, óc tư duy sáng tạo, khả
năng tư duy lô gic, làm việc khoa học. Vì vậy chúng ta cần phải quan tâm tới việc
dạy toán ở Tiểu học. Các kiến thức, kĩ năng của môn Toán ở tiểu học được hình
thành chủ yếu bằng thực hành, luyện tập và thường xuyên được ôn tập, củng cố,
phát triển, vận dụng trong học tập và trong đời sống. Như chúng ta đã biết, căn cứ

vị.
4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu: Một số biện pháp giúp cho học sinh lớp
3A, trường Tiểu học Trần Quốc Toản, năm học 2015 – 2016 giải bài toán liên quan
đến rút về đơn vị .
5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp khảo sát, điều tra.
- Phương pháp giảng giải.
- Phương pháp gợi mở.
- Phương pháp luyện tập, thực hành.
- Phương pháp kiểm tra, đánh giá.
- Phương pháp xử lí số liệu.
II. PHẦN NỘI DUNG
1. Cơ sở lí luận
Dạy học giải toán ở Tiểu học nhằm giúp học sinh biết cách vận dụng những
kiến thức về toán và các tình huống thực tiễn đa dạng, phong phú những vấn đề
thường gặp trong đời sống. Nhờ giải toán học sinh có điều kiện rèn luyện và phát
triển năng lực tư duy, rèn luyện phương pháp suy luận và những phần cần thiết vì
giải toán là một hoạt động bao gồm những thao tác xác lập mối quan hệ giữa các
dữ liệu, giữa cái đã cho và cái cần tìm. Trên cơ sở đó chọn được phép tính thích
hợp và trả lời đúng câu hỏi của bài toán. Dạy học giải toán giúp học sinh phát hiện
giải quyết vấn đề, tự nhận xét so sánh, phân tích, tổng hợp rút ra quy tắc ở dạng
khái quát.
Trong chương trình toán 3 thì giải toán cũng là một mạch kiến thức khác và
có ý nghĩa đặc biệt trong suốt quá trình học tập. Đặc biệt qua việc giải các bài toán
có nội dung hình học và bài toán liên quan đến rút về đơn vị là các dạng toán có ý
nghĩa thực tiễn liên quan đến cuộc sống hàng ngày. Vì vậy nó được coi là cầu nối
giữa toán học và thực tiễn, chiếm một vị trí hết sức quan trọng trong chương trình
toán 3.
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hà – Trường TH Trần Quốc Toản


Điểm

Điểm

Điểm

Điểm

1- > 4
5- > 6
7- > 8
9- > 10
27
7
7
8
5
Qua việc điều tra, phân tích, tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên là
do:

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hà – Trường TH Trần Quốc Toản

4


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải bài toán liên quan đến rút về đơn vị

- Về giáo viên: Không tóm tắt để học sinh nhận dạng kiểu bài, còn chủ
quan, chưa chú trọng các khâu trong hướng dẫn giải cho học sinh. Chưa khắc sâu
và so sánh cho học sinh cách giải của 2 kiểu bài của dạng toán này.


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải bài toán liên quan đến rút về đơn vị

- Một số em có tính sai.
- Còn một vài em sai cả 2 bài.
Biện pháp 2 : Hướng dẫn học sinh phân tích, giải đúng dạng toán rút
về đơn vị.
* Hướng dẫn học sinh nắm chắc phương pháp giải bài toán liên quan đến rút
về đơn vị bằng phép tính chia, nhân ( kiểu bài 1):
Ví dụ: Có 35 l mật ong chia đều vào 7 can. Hỏi 2 can có mấy lít mật ong?
- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc đề bài.
- Hướng dẫn học sinh tóm tắt bài toán
+ Bài toán cho biết gì? (35 lít mật ong đổ đều vào 7 can).
+ Bài toán hỏi gì? ( 2 can chứa bao nhiêu lít mật ong).
+ Giáo viên yêu cầu học sinh nêu miệng phần tóm tắt để giáo viên ghi bảng:
7 can: 35 l
2 can:…. l ?
- Hướng dẫn học sinh phân tích bài toán:
+ Muốn tính được số lít mật ong có trong 2 can ta phải biết gì? ( 1 can chứa
được bao nhiêu lít mật ong)
+ Làm thế nào để tìm được số lít mật ong có trong 1 can? ( Lấy số lít mật
ong của 7 can chia cho 7).
+ Yêu cầu học sinh nhẩm ngay 1 can: … l?
+ Yêu cầu học sinh nêu cách tính 2 can khi đã biết 1 can.
(Lấy số lít mật ong có trong 1 can nhân với 2).
- Giải bài toán
Bài giải
Số lít mật ong có trong mỗi can là:
35 : 7 = 5 (l)
Số lít mật ong có trong 2 can là:

( 1 can chứa được bao nhiêu lít mật ong).
+ Làm thế nào để tìm được số lít mật ong có trong 1 can? ( Lấy số lít mật
ong của 7 can chia cho 7).
+ Yêu cầu học sinh nhẩm ngay 1 can: …l ?
+ Vậy muốn biết 10 lít đựng trong bao nhiêu can khi đã biết số lít đựng
trong 1 can ? (Lấy 10 lít mật ong chia cho số lít mật ong có trong 1 can ).
- Giải bài toán
Bài giải
Số lít mật ong trong mỗi can là:
35 : 7 = 5 (l)
Số can cần có để đựng 10 lít là:
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hà – Trường TH Trần Quốc Toản

7


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải bài toán liên quan đến rút về đơn vị

10 : 5 = 2 ( can)
Đáp số: 2 can
- Yêu cầu học sinh nêu bước nào là bước rút về đơn vị ( Bước tìm số lít mật
ong trong 1 can gọi là bước rút về đơn vị).
- Hướng dẫn học sinh củng cố dạng toán – kiểu bài 2:
+ Bước 1: Tìm giá trị 1 đơn vị ( giá trị 1 phần). ( đây là bước rút về đơn vị) .
( phép chia).
+ Bước 2: Tìm số phần (số đơn vị) ( phép chia).
Sau mỗi bài tập, chúng ta lại củng cố lại một lần, các em sẽ nắm chắc
phương pháp hơn. Đặc biệt khi học xong kiểu bài 2 này, các em dễ nhầm với cách
giải ở kiểu bài 1. Cho nên, chúng ta phải hướng dẫn học sinh cách kiểm tra, đánh
giá kết quả bài giải ( thử lại theo yêu cầu của bài).

chia)

chia)

(Đây là bước rút về đơn vị)
Tìm giá trị của nhiều phần

- (Đây cũng là bước rút về đơn vị)
Tìm số phần.

( phép nhân)

(Phép chia)

Lấy giá trị 1 phần nhân với số Lấy giá trị các phần chia cho giá trị
phần

1 phần.
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hà – Trường TH Trần Quốc Toản

8


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải bài toán liên quan đến rút về đơn vị

* Bài toán 1: Một cửa hàng có 36 kg gạo chứa đều vào 6 bao. Hỏi 4 bao gạo
như thế có thể chứa được bao nhiêu ki- lô- gam gạo ?
* Bài toán 2: Có 42 lít dầu đựng đều vào 6 can. Hỏi có 84 lít dầu thì đựng
đều vào mấy can như thế ?
- Bước1: Đọc kĩ đề toán

những cái chưa biết và cần tìm và những “điều kiện” là quan hệ giữa các dữ kiện
với ẩn số.
- Cần tập cho học sinh có thói quen và từng bước có kĩ năng suy nghĩ trên
các yếu tố cơ bản của bài toán, phân biệt và xác định được các dữ kiện và điều kiện
cần thiết liên qua đến cái cần tìm, gạt bỏ các tình tiết không liên quan đến câu hỏi,
phát hiện được các dữ kiện và điều kiện để diễn đạt một cách rõ ràng hơn. Tránh
thói quen xấu là vừa đọc xong đề đã làm ngay.
* Tóm tắt đề toán:
Sau khi đọc kĩ đề toán, các em biết lược bớt một số câu chữ, làm cho bài
toán gọn lại, nhờ đó mối quan hệ giữa cái đã cho và cái phải tìm thể hiện rõ hơn.
Mỗi em cần cố gắng tóm tắt được các đề toán và biết cách nhìn vào tóm tắt ấy mà
nhắc lại được đề toán.
Thực tế có rất nhiều cách tóm tắt bài toán, nếu các em càng nắm được nhiều
cách tóm tắt thì các em sẽ giải toán giỏi. Cho nên, khi dạy tôi đã truyền đạt các
cách sau tới học sinh:
* Cách 1: Tóm tắt bằng chữ.
* Cách 2: Tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng.
* Cách 3: Tóm tắt bằng hình tượng trưng.
* Cách 4: Tóm tắt bằng kẻ ô.
Tuy nhiên tôi luôn luôn hướng các em chọn cách nào cho hiểu nhất, rõ nhất,
điều đó còn phụ thuộc vào nội dung từng bài.
* Phân tích bài toán: Sau khi tóm tắt đề bài xong, các em tập viết phân tích
đề bài để tìm ra cách giải bài toán. Cho nên, ở bước này, giáo viên cần sử dụng
phương pháp phân tích và tổng hợp, thiết lập cách tìm hiểu, phân tích bài toán theo
sơ đồ dưới dạng các câu hỏi thông thường:
- Bài toán cho biết gì ?
- Bài toán hỏi gì ?
- Muốn tìm cái đó ta cần biết gì ?
- Cái này biết chưa ?
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hà – Trường TH Trần Quốc Toản

phát triển tư duy linh hoạt, sáng tạo, suy nghĩ độc lập của học sinh.
- Sau đó, tôi yêu cầu học sinh học thuộc để áp dụng nhận dạng từng dạng bài
và giải các bài toán đó. Khi luyện tập, tôi tiến hành cho học sinh luyện 2 bài tập
song song với nhau, mục đích là để các em vừa làm, vừa nhận dạng, so sánh. Sau

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hà – Trường TH Trần Quốc Toản

11


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải bài toán liên quan đến rút về đơn vị

mỗi lần luyện tập như vậy, chúng ta lại củng cố kiến thức một lần cho các em, chắc
chắn các em không còn nhầm lẫn nữa.
* Lần 1:
Bài toán 1: Có 5 túi gạo chứa được 40 kg gạo. Hỏi 3 túi gạo thì chứa được
bao nhiêu ki - lô - gam gạo?
Bài toán 2: Có 40 ki - lô - gam gạo đựng vào 5 túi. Hỏi có 24 kg gạo thì cần
bao nhiêu túi như thế để đựng?
* Củng cố cách giải, mối quan hệ giữa các phép tính trong 2 bài toán này.
Mặt khác học sinh dễ dàng nhìn nhận ra lỗi sai của mình, nếu như nhầm phép tính
(Bài toán 2 là bài toán ngược của bài toán 1)
* Lần 2:
Bài toán 1: Có 4 cái áo đơm hết 24 cái cúc áo. Hỏi có 1236 cúc áo thì đơm
được bao nhiêu cái áo như thế?
Bài toán 2: Ba thùng như nhau đựng được 27 lít mật ong. Hỏi 7 thùng như
thế đựng được bao nhiêu lít mật ong ?
Đổi thứ tự bài để học sinh củng cố được cách nhận dạng hai dạng bài và
phương pháp giải.


Điểm

Điểm

1 -> 4
5 -> 6
7 -> 8
9 -> 10
27
2
6
10
9
Nhìn vào bảng kết quả trên, tôi thấy đó là kết quả thực chất của các em. Kết
quả đó cho chúng ta thấy được có phương pháp hướng dẫn tốt thì học sinh làm bài
tốt hơn. Chất lượng học của học sinh không tự dưng mà có được, mà đòi hỏi mỗi
người giáo viên chúng ta biết cách truyền đạt tới từng đối tượng học sinh. Nhiều
đồng chí cho rằng dạng toán này dễ. Song, không hẳn như vậy, nếu chúng ta truyền
đạt kiến thức, phương pháp hời hợt thì các em dễ dàng nhầm lẫn ở bước 2 của 2
kiểu bài đó, cũng có khi nhầm cả sang dạng toán khác. Cho nên dạy toán ở dạng
toán này, chúng ta càng cẩn thận, chi tiết bao nhiêu thì chất lượng tiếp thu và làm
bài càng tăng lên, các em học toán tự tin hơn.
III. PHẦN KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
1.Kết luận
Dạy toán ở Tiểu học nói chung, ở lớp 3 nói riêng là cả một quá trình kiên
trì, đầy sự sáng tạo, nhất là đối với dạng toán liên quan đến rút về đơn vị, cho nên
khi hướng dẫn học sinh giải toán nói chung, giải dạng toán liên quan đến rút về
đơn vị nói riêng chúng ta cần phải:
Tạo niềm hứng thú, sự say mê giải toán, bởi các em có thích học toán thì
các em mới có sự suy nghĩ, tìm tòi các phương pháp giải bài toán một cách thích

dễ dàng, dễ nhớ mà không nhầm lẫn, các em biết phân biệt được sự giống nhau và
khác nhau khi thực hiện bài giải của 2 kiểu bài này. Đó cũng là mong muốn của
giáo viên Tiểu học trực tiếp giảng dạy.
2. Kiến nghị
Ban giám hiệu chỉ đạo cho Cán bộ thư viện mua sắm đầy đủ sách tham
khảo, tài liệu để giáo viên tham khảo và sử dụng trong giảng dạy môn Toán.
Rất mong sự góp ý xây dựng của các bạn đồng nghiệp để đề tài của tôi được
hoàn thiện và áp dụng rộng rãi hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn !
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hà – Trường TH Trần Quốc Toản

14


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải bài toán liên quan đến rút về đơn vị

Bình Hòa, ngày 10 tháng 2 năm 2017.
Người viết

Nguyễn Thị Hà

Nhận xét của hội đồng sáng kiến cấp trường
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Chủ tịch hội đồng
(Kí tên, đóng dấu)

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hà – Trường TH Trần Quốc Toản

15



dạy học

4

Thông tư 30/2014

Bộ Giáo dục và Đào tạo

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hà – Trường TH Trần Quốc Toản

16


Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải bài toán liên quan đến rút về đơn vị

5

Toán 3 sách học sinh

Nhà xuất bản Giáo dục
Việt Nam

6

Toán 3 sách giáo viên

Nhà xuất bản Giáo dục
Việt Nam

7