ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
NGUYỄN HOÀNG DIỆU NGÂN
XU HƯỚNG “HIỆN ĐẠI HOÁ” PHƯƠNG THỨC
THÔNG TIN TRÊN NHẬT BÁO DÀNH CHO GIỚI TRẺ
TẠI VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ Chuyên ngành: Báo chí học
Mã số: 60.32.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái
Hà Nội, 2010 HÀ NỘI - 2010 5
MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài: 1
2. Lịch sử nghiên cứu đề tài: 2
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu: 5

1.1 Phương thức khai thác nội dung thông tin ….…………… 36
1.2 Cách thể hiện hình thức:….…………………………………….56
1.3 Cách xây dựng thương hiệu…… …………………………….61
1.4 Cách làm kinh tế:…………………………………………… 62
2- Báo Tuổi Trẻ:
2.1 Phương thức khai thác nội dung thông tin:…………………69
2.2 Cách thể hiện hình thức:…….…………………………………86
2.3 Cách xây dựng thương hiệu………………………………… 90
2.4 Cách làm kinh tế:… ……………………………………….91
3 Báo Tiền Phong:
3.1 Phương thức khai thác nội dung thông tin:…………………93
3.2 Cách thể hiện hình thức:………………………………….…105
3.3 Cách xây dựng thương hiệu……………………………… 107
3.4 Cách làm kinh tế:… …………………………………… 112 CHƯƠNG III:
TỪ THỰC TẾ ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC THÔNG TIN
Ở BÁO THANH NIÊN, BÁO TUỔI TRẺ TP.HCM VÀ BÁO TIỀN PHONG
ĐỂ ĐƯA RA MÔ HÌNH “HIỆN ĐẠI HÓA” BÁO CHÍ VIỆT NAM
1- “Hiện đại hóa” về nội dung:…………………………………………115
2- “Hiện đại hóa” về hình thức:……………………………………… 121
3- Tạo dựng thương hiệu thông qua các hoạt động xã hội:……… …123
4- Tạo tiềm lực kinh tế để tái đầu tư vào chất lượng tờ báo: …… …124

KẾT LUẬN ……………………………………………………….125

Tài liệu tham khảo……………………………………………… 127

Tổng Biên tập
TBT

Thư ký tòa soạn
TKTS

Thành phố Hồ Chí Minh
Tp.HCM

Thông tấn xã Việt Nam
TTXVN

Trung ương
TW

Xã hội học
XHH 8
PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài:
Hiện đại hoá hoạt động báo chí đã trở thành một yêu cầu tất yếu đối
với báo chí Việt Nam và thế giới. Trong môi trường truyền thông hiện đại,
với sự hỗ trợ của khoa học – công nghệ và sự cạnh tranh khốc liệt của cơ chế

tác phẩm truyền thông hiện đại đã có nhiều khác biệt so với một tác hẩm
truyền thông truyền thống. Tác phẩm hiện đại có hình thức ngày càng gần
gũi hơn với cách làm báo tiến bộ của phương Tây, và có nội dung mang tính
phản biện xã hội sâu sắc. Nó không đứng một mình với tư cách là một bài
báo đơn lẻ. Nó có thể là một chuỗi bài có sức tác động mạnh, áp dụng nhiều
thể loại báo chí khác nhau để chuyển tải được thông điệp một cách ấn tượng
nhất. Thậm chí nếu cần, những người làm báo còn áp dụng cả nghệ thuật PR
vào đó, để bài báo, tờ báo trở thành một thương hiệu tin cậy và hấp dẫn đối
với bạn đọc.
Phân tích mô hình hiện đại hoá ở một số nhật báo dành cho giới trẻ có
uy tín tại Việt Nam sẽ giúp người thực hiện nghiên cứu, khái quát nên một
mô hình hiện đại hóa chung của báo chí Việt Nam giai đoạn hiện tại.

2. Lịch sử nghiên cứu đề tài:
* Khoá luận tốt nghiệp “Báo Tuổi Trẻ với việc xây dựng thương hiệu” – Tác
giả: Vũ Thị Thược – Khoá 47 - Hệ Chính quy – năm 2006.
Trong đó, tác giả khẳng định báo Tuổi Trẻ có nhận thức rất rõ ràng và
đã có một thời gian khá dài trong việc xây dựng thương hiệu, thông qua các
hành động cụ thể:
 Tạo dựng và khẳng định chất lượng của thông tin trên mỗi trang báo.

10
 Khởi xướng và đi đầu trong những chiến dịch thông tin có khả năng
chiến đấu và hiệu ứng xã hội cao.
 Tổ chức thành công những hoạt động cộng đồng.
 Thương hiệu Tuổi Trẻ gắn liền với sự chia sẻ, đồng cảm cùng bạn đọc.
 Những điểm yếu trong chiến lược xây dựng thương hiệu của Tuổi Trẻ.
Trong khuôn khổ Khoá luận tốt nghiệp này, tác giả Vũ Thị Thược đã chỉ
ra được những kinh nghiệm quan trọng nhất trong cách xây dựng thương
hiệu riêng của báo Tuổi Trẻ. Bên cạnh đó, tác giả còn chỉ ra những khó khăn

thuật, Văn học, Sân khấu, Điện ảnh, Âm nhạc…
Cuối luận văn này, tác giả đã tiến hành khảo sát hiệu quả về mặt thông
tin thẩm mỹ, qua việc nhận xét cách thức tổ chức tác phẩm báo chí hiệu quả:
xây dựng các chuyên trang, văn phong báo chí, sự trong sáng của thông báo
và của ngôn ngữ tiếng Việt, cuối cùng là mức độ và tần suất sử dụng các thể
loại báo chí khác nhau trên mặt báo.
Bên cạnh đó, còn nhiều khoá luận và luận văn khác nghiên cứu về các
vấn đề liên quan: như Khoá luận tốt nghiệp “Chuyên mục Thời luận trên báo
Tiền Phong” của tác giả Nguyễn Thị Mùi, K45 HN - Hệ tại chức (Người
hướng dẫn: ThS. Vũ Trà My); Khoá luận tốt nghiệp “Tìm hiểu về phóng sự
dài kỳ trên báo Tuổi Trẻ Tp.HCM và báo Thanh Niên” của tác giả Đào Thị
Sự, K46HN - Hệ tại chức (Người hướng dẫn: Giảng viên Trần Quang); hay
Khoá luận tốt nghiệp “Báo Lao Động, Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM xung
quanh sự kiện 11.9.2001” của tác giả Đỗ Thế Dũng, K43- Hệ chính quy
(Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái).

12
Như vậy, báo Tiền Phong, Thanh Niên và Tuổi Trẻ Tp.HCM là đối
tượng quan tâm và nghiên cứu của nhiều thế hệ SV báo chí. Dù có thể trở
thành PV, BTV của các tờ báo này hay không, thì việc nghiên cứu, tìm hiểu
những điểm tích cực và hạn chế của ba tờ báo này trong quá trình đổi mới,
cũng là bài học hữu ích đối với các phóng viên trẻ cũng như với các cơ quan
truyền thông đại chúng khác.
Trong khuôn khổ luận văn của mình, trên cơ sở lịch sử nghiên cứu đề
tài, tác giả xin lựa chọn khu vực nghiên cứu chính là: Xu hướng “hiện đại
hoá” phương thức thông tin, để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của bạn đọc
trẻ - đối tượng chính được hướng đến của cả 3 tờ nhật báo dành cho giới trẻ
tại Việt Nam (Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM, Tiền Phong). Bạn đọc trẻ ở
đây, đối tượng chung của cả 3 tờ báo ở khoảng lứa tuổi từ 18 đến 35 tuổi.


nào đó có những thông tin chung, nhưng trên thực tế, các tờ báo đã có cách
thức riêng để tiếp cận và đưa tin.
Vấn đề bức thiết đặt ra là mỗi tờ báo phải tìm ra góc cạnh nào mới mẻ
của vấn đề để khai thác thông tin, thu hút người đọc, từ đó làm cho người
đọc cảm thấy hứng thú với tờ báo đó, bài báo đó, thương hiệu báo chí đó.
Góc nhìn báo chí khác nhau sẽ đưa đến thông báo cốt lõi và ngôn ngữ thông
báo khác nhau. Điều đó sẽ tạo nên một bức tranh toàn cảnh báo chí sôi động.
Theo đó, mỗi tờ báo nên là một cá tính riêng trong làng báo chí.
* Khả năng viết súc tích và kỹ năng dùng kênh phi văn tự:
Ngôn ngữ phi văn tự (đồ hình, ảnh, tranh minh họa…) cũng được sử
dụng triệt để trong những trường hợp cần thiết, vì bạn đọc trẻ trong đời sống
công nghiệp ngày càng ít có thời gian để tiếp cận với những bài báo dài.
Những bài viết sử dụng khéo léo kênh phi văn tự nhiều khi có khả năng

14
truyền tải thông tin và tạo cảm xúc cho người đọc nhanh hơn cả câu chữ.
Bên cạnh đó, tít và sapô ngắn gọn, ấn tượng, nêu được thông tin cốt lõi cũng
là vấn đề quan trọng hàng đầu trong báo chí hiện đại.
* Nghệ thuật tạo dựng thương hiệu:
Với khả năng thu hút bạn đọc khá mạnh mẽ, cả 3 tờ nhật báo Thanh
Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM, Tiền Phong đã có những cách thức riêng trong
nghệ thuật làm báo. Tuy giai đoạn 2000 – 2010 có nhiều thăng trầm khác
nhau nhưng cũng là giai đoạn các tờ báo nỗ lực bứt phá mạnh mẽ. Vì thế, ở
môi trường báo chí hiện đại, “viết báo” và “làm báo” là hai khái niệm hoàn
toàn khác nhau. Một người chỉ biết “viết báo” mà không có nghệ thuật, kỹ
năng và sự nhạy bén để “làm báo” thì mãi mãi chỉ là một người thợ viết
không hơn không kém. Vì thế, vai trò của Bộ, Ban BT càng quan trọng trong
việc định hình và xây dựng thương hiệu cho tờ báo. Mỗi tờ báo không có ít
nhất một linh hồn - người nắm chắc nghệ thuật làm báo thì sẽ có ít khả năng
tạo được sự đột phá, mà chỉ dừng ở mức “tròn vai”.

Báo chí Việt Nam bắt đầu có những chuyển mình đầu tiên nhờ sự hỗ
trợ của các chuyên gia báo chí đến từ Thuỵ Điển và các nước phương Tây
khác (Mỹ, Anh, Úc ). Nhà báo Việt Nam được tiếp cận với các khái niệm
và quy trình làm báo hiện đại, từ đó áp dụng vào thực tiễn tác nghiệp, khiến
diện mạo báo chí Việt Nam thay đổi từng ngày.
Những số báo đặc biệt, những bài báo, cụm bài, cụm chuyên đề,
chuyên trang đề cập đến các sự kiện lớn có ý nghĩa với đất nước, tác động
mạnh đến dư luận xã hội. Cách mỗi tờ nhật báo chọn góc tiếp cận sự kiện,
vấn đề, từ đó nhìn ra cách hiện đại hoá đặc thù của từng tờ báo để thu hút
độc giả và tạo ra nhận diện thương hiệu riêng.

16
Trong khuôn khổ luận văn thạc sỹ này, tác giả sẽ khảo sát từ cách
thức tiếp cận thông tin (chọn đề tài, chọn hướng tiếp cận, cách triển khai các
loạt bài lớn có tiếng vang ) đến nghệ thuật thông tin (truyền thông về loạt
bài, về chuyên mục, quan hệ công chúng ). Theo đó, để dễ dàng tìm ra các
giai đoạn lịch sử đánh dấu quan trọng trên chặng đường phát triển 10 năm
qua của các tờ báo này, tác giả sẽ tập trung vào các loạt bài lớn, các sự kiện
đặc biệt cũng như các biến cố mà 3 tờ báo gặp phải trong một thập kỷ qua.

5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:
Báo chí là “sản phẩm hàng hoá đặc biệt”. Dù hai chữ “đặc biệt” đòi hỏi
người làm báo không được phép chạy theo lợi nhuận bằng mọi giá, mà phải
luôn hướng tới tính chất xã hội, tính định hướng tích cực, thì báo chí vẫn
phải tuân theo quy luật cung - cầu để đến được với bạn đọc như bao loại
hàng hoá khác.
Một yếu tố quan trọng để báo chí “đứng” được trong cuộc cạnh tranh
thông tin khốc liệt, chính là việc xây dựng “ thương hiệu”. Một tờ báo có uy
tín, đi vào lòng bạn đọc, được lựa chọn trên sạp báo hàng ngày, sẽ thể hiện
một “thương hiệu” ổn định, có sức thu hút lớn. “Thương hiệu” của một tờ

sát công tác phát hành mà các tòa soạn tiến hành từ năm 2000 đến nay.

7. Cấu trúc của luận văn:
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, mục Tài liệu tham khảo và phần Phụ
lục, Luận văn gồm 3 chương:
* Chương I: “Hiện đại hoá” phương thức thông tin trên báo chí Việt Nam là
yêu cầu cấp thiết đầu thế kỷ XXI.

18
* Chương II: Tìm hiểu nghệ thuật “hiện đại hoá” phương thức thông tin của
Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM và Tiền Phong (từ năm 2000 - 2010).
* Chương III: So sánh mô hình “hiện đại hoá” của Thanh Niên, Tuổi Trẻ
Tp.HCM và Tiền Phong đầu thế kỷ XXI.
(Xây dựng mô hình hiện đại hoá báo chí ưu việt ở Việt Nam)


* Giai đoạn hiện đại được tính từ thời điểm Việt Nam giành được độc
lập, xây dựng nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà năm 1945 đến nay. Tuy
nhiên, lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam bắt đầu từ năm 1925, khi Chủ
tịch Hồ Chí Minh sáng lập tờ Thanh Niên. Vì thế, có thể nói rằng, sự ra đời

20
của báo chí Việt Nam là bước tiến hiện đại đầu tiên so với cơ chế thông tin
truyền thống là tin đồn.
Trước đó, báo chí đã ra đời từ sớm dưới thời Pháp thuộc. Tuy là
những tờ báo tuyên truyền cho chính phủ thực dân phản động, nhưng thời kỳ
này cũng tạo ra lớp ký giả đầu tiên tại Việt Nam, hoạt động đúng tính chất
thông tin của báo chí thị trường, hướng về nhu cầu của độc giả. Sau này,
nhiều thế hệ thanh niên, sinh viên Sài Gòn tham gia phong trào xuống đường
đấu tranh đòi tự do, dân chủ cũng tham gia làm báo trong tù và làm báo cách
mạng khi đất nước vừa giải phóng. Đó là lý do mà lớp nhà báo sau này của
Tp.HCM cũng hướng tới làm báo theo phong cách hiện đại từ buổi ban đầu,
viết súc tích, ngắn gọn, tính thông tin cao, và thường xuyên nghiên cứu nhu
cầu độc giả để đưa ra những định hướng phát triển đúng đắn.
Báo chí miền Bắc ra đời muộn hơn và có đặc điểm lịch sử hoàn toàn
khác hẳn. Những người làm báo đầu tiên ở Bắc Kỳ chính là lực lượng nhà
văn, nhà thơ yêu thích hoạt động báo chí. Chính vì vậy, ngay từ thuở ban
đầu, chất báo của đất Bắc đã mang đậm chất văn. Văn – báo lẫn lộn, vì thế
những bài báo mang tính cách của người Bắc thường dài, mang tính kể
chuyện, gần với thể loại tản văn, bút ký. Đây là một phong cách đã được
định hình gần 1 thế kỷ nay. Nhưng thời hiện đại, khi văn – báo hoàn toàn
tách biệt, thì các tờ báo phía Bắc đang nỗ lực học hỏi cách làm báo chuyên
nghiệp, hướng tới thị trường, tăng cường sức cạnh tranh.
1.2.2 So sánh và tìm điểm tương đồng giữa quá trình hiện đại hoá
của văn học và báo chí ở Việt Nam.
Các nhà báo đầu tiên của Việt Nam phần lớn là các nhà thơ, nhà văn.

Thứ hai là sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin, báo
điện tử, trang tin điện tử, nhờ đó báo có lực lượng thông tin mới, nhanh,

22
nhạy bén và phong phú. Báo điện tử đã góp phần thay đổi thói quen đọc báo
đơn điệu và tẻ nhạt, khô cứng của độc giả. Các nhà báo cũng thay đổi cách
làm để chú trọng truyền tải các thông tin mà bạn đọc cần thay vì chỉ cung
cấp tin tức mà tòa soạn có. Điều đó đặt ra những thách thức, cũng là một cú
hích mới với báo in để phải tự làm mới mình trong cuộc chiến sinh tồn.
Cuối cùng, tác giả cũng viết thêm: “Một xu hướng khác của báo chí
hiện đại, đó là việc tích hợp các phương tiện truyền thông trong một cơ quan
báo chí, và tính hiệu quả kinh tế của một sản phẩm truyền thông hiện đại ”.
Như vậy là sự hỗ trợ của khoa học – công nghệ và yêu cầu cấp thiết
về hiệu quả kinh tế của tờ báo đã khiến cho báo chí hòa mình vào công cuộc
hiện đại hóa. Tuy nhiên, hiện đại hóa theo phương thức nào, đâu là con
đường đúng đắn và hứa hẹn thành công lại là câu chuyện khác. Việc phân
tích quy trình hiện đại hóa, tìm ra điểm mạnh, điểm yếu của mỗi tòa soạn
nhật báo dành cho giới trẻ (Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM, Tiền Phong) sẽ
giúp tìm ra mô hình được coi là có nhiều ưu điểm nhất.
Hiện nay, trong quá trình ra nhập WTO (tổ chức thương mại thế giới),
Báo chí cũng đá góp tiếng nói quan trọng vào việc nêu lên những cơ hội và
thách thức khi VN ra nhập tổ chức này.
Gần đây, về chủ đề này có thể kể đến: “WTO đích đã gần”, “Thủy
sản Việt Nam muốn ra biển lớn cần thương hiệu mạnh”, “WTO thống nhất
thuế quan cho nông phẩm”…trên Tiền Phong hay “Mỹ tăng cường đàm
phán về việc gia nhập WTO với Việt Nam”, “Sửa luật để hội nhập” trên
Tuổi Trẻ… Hàng trăm bài báo về tác động của việc gia nhập WTO đến mọi
tầng lớp, mọi ngành nghề đã góp vào tiếng nói chung để nền kinh tế Việt
Nam chuẩn bị cho hội nhập toàn cầu, vươn ra biển lớn.


“C.Mác đã từng khẳng định một cách đúng đắn rằng, một xã hội chỉ
có thể phát triển cao với một nền đại công nghiệp. Mục tiêu công nghiệp
hoá - hiện đại hoá là xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp có cơ
sở vật chất - kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến
bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, đời sống vật chất
và tinh thần cao…
Hiện đại hoá cũng không có nghĩa chỉ là đưa khoa học - công nghệ -
kỹ thuật thông tin - vi điện tử hiện đại vào các lĩnh vực hoạt động kinh tế,
mà là quá trình vận dụng tất cả những phương tiện đó vào tổng thể hệ thống
kinh tế, chính trị, xã hội, nó đòi hỏi phải thực hiện cách mạng công nghệ
trong các cơ cấu kinh tế - xã hội một cách hợp lý, cân đối, tạo lập cơ chế
quản lý xã hội ở trình độ chuyên môn cao với phương pháp quản lý hiện đại.
Như vậy, quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá, thực chất tự bản
thân nó chính là một quá trình biến mọi hoạt động kinh tế - chính trị - xã
hội, đặc biệt là hoạt động sản xuất tinh thần và đời sống văn hóa từng bước
lên trình độ tiên tiến và hiện đại. Đó là quá trình “văn hoá hoá” đời sống xã
hội và “văn hoá hoá” ngày càng cao bản thân con người. Bởi văn hoá là
hiện thân sức mạnh bản chất người được thể hiện trong "Thiên nhiên thứ
hai" của con người (C.Mác).
Công nghiệp hoá - hiện đại hoá nâng cao chất lượng sống, từ đó hình
thành nên những chuẩn mực mới lạ trong đời sống tinh thần, có thể dẫn đến
"sự va chạm" giữa lối sống, lối tư duy hiện đại với lối sống và tư duy truyền
thống: Lối sống và cách tư duy hoà với thiên nhiên, tình cảm cộng đồng tình
làng nghĩa xóm dường như "mặc cảm" với lối sống đô thị và toan tính kinh
tế có tính cá nhân, nếp sống thanh bình dễ "dị ứng” với nhịp độ gấp gáp của
tác phong công nghiệp, ứng xử tình cảm nghiêng về đạo đức thường tương

25
phản với văn hoá trí tuệ và nền pháp lý chặt chẽ, lối sống tiêu xài không
mấy phù hợp với truyền thống thanh đạm của con người Việt Nam…

ngày nay đọc báo một cách “thực dụng” cũng có phần nào đúng. “Thực
dụng” được hiểu trong văn cảnh này, nghĩa là họ cần những thông tin thiết
thực, hoặc áp dụng được vào cuộc sống, hoặc cung cấp tri thức cho chính
những lĩnh vực họ cần tìm hiểu. Chỉ những thông tin ngắn gọn, súc tích, cô
đọng, dễ tiếp nhận mới có chỗ đứng trong thị trường thông tin thời sự chính
trị - xã hội hiện nay. Đó là một khía cạnh quan trọng trong quá trình “hiện
đại hóa” hướng đến giới trẻ hiện nay.

2.3 Những yếu tố cản trở hiện đại hoá thông tin:
- Cơ chế tin đồn:
Có những câu châm ngôn, tục ngữ nói về tính cách này một cách rất
ngắn gọn: “Một đồn mười, mười đồn trăm”, “Tiếng lành đồn gần, tiếng dữ
đồn xa”.
Theo kết quả từ công cụ tìm kiếm Google cho từ khóa “cơ chế tin
đồn”, có 8.020 kết quả, trong đó chủ yếu là tin đồn về những người nổi
tiếng; những thông tin sai lệch về khám, chữa bệnh. Bên cạnh đó là một số
bài viết của các chuyên gia văn hóa nghiên cứu về ảnh hưởng của cơ chế tin
đồn trong các phương thức thông tin hiện đại.
Trong đó, có một bài báo có nội dung liên quan trực tiếp đến vấn đề
được nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ này. Bài viết mang tên: “Blog có ảnh
hưởng tới báo chí hiện đại?” nhân kỷ niệm Ngày báo chí Cách mạng Việt
Nam năm 2008 của tác giả Nguyễn Mỹ. Từ góc nhìn của người đào tạo báo
chí, PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái (Chủ nhiệm bộ môn Văn hóa Truyền

27
thông, Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường ĐHKHXH&VN) đã nhìn
nhận “Blog là một dạng tin đồn thời đại số”.
Trước hết, có một số lượng không nhỏ blogger ngoài đời là nhà báo.
Rất nhiều vụ việc gây xôn xao trên báo chí những năm qua về việc thông tin
sai lệch được tung lên blog để tạo dư luận xã hội. Theo đó, vấn đề “đạo đức