ĐẦU

I HC QUC GIA HÀ NI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Lê Quỳnh Trang


1.4.5. Th 22
u kin kinh t - xã hi 23
Chƣơng 2. THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24
2.1. Thi gian nghiên cu 24
m nghiên cu 24
2.3. Vt liu 30
2.3.1. Vt liu nghiên cu 30
u 30
2.3.3. Các ch s a dng sinh hc và ch s ng 31
2.3.4. X lý s liu 33
Chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 34
3.1. Mt s các ch s thy lý, hóa hc tm nghiên cu 34
3.2. Thành phc ti khu vc nghiên cu 35
3.3. So sánh thành phc gia các khu vc nghiên cu 53
3.4. Mt s m ca qun c ti khu vc nghiên cu 55 3.4.1. M c ti khu vc nghiên cu 55
3.4.2. So sánh m c gia các khu vc nghiên cu 56
3.4 và mt s ch s ng 58
3.4ng ch 60
3.5. So sánh tính chng v c ti Khu BTTN Pù
Luông vi mt s khu vc nghiên cu khác 62
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 66
TÀI LIỆU THAM KHẢO 67
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.  khu vc nghiên cm thu mu 29
Hình 2. S bin thiên nhi tm nghiên cu 35
Hình 3. T l s loài theo tng b ti khu vc nghiên cu 36
Hình 4. S c  mi b c theo ba khu vc nghiên cu 54
Hình 5. S cá th c  mi b c ti khu vc nghiên cu 56
Hình 6. c
din tích 0,25m
2
) 58
Hình 7. T l (%) v s ng cá th theo ng cha ba khu
vc nghiên c din tích 0,5 m
2
) 62
Hình 8. So sánh s     c  Pù Luông và mt s khu vc
nghiên cu khác 64
Hình 9. Ma các khu vc nghiên cu 65
-  ng v c da vào mt s ch s 
dng sinh hc.
Do thi gian nghiên cu có hn, kin thc và kinh nghim ca bn thân tác
gi còn rt hn ch nên bn luc chn còn nhiu thiu sót. Rt mong nhn
c s góp ý, ch bo ca các thy cô giáo và các b tác gi u kin rút
kinh nghim và hoàn thin lut cách tt nht.


hàng lot các công trình nghiên cu v Mc Cafferty (1983),
Kawai (1985), Morse et al. (1994), Yang & Tian (1994), Merritt & Cummins     Các nghiên c      nh loi ti
ging, thm chí tc dng thành và u
trùng. Bên c  cn mt s ng dng ca chúng trong
sinh thái hc [47].
 Nghiên cứu về bộ Phù du (Ephemeroptera)
Phù du là mt b côn trùng có cánh c sinh. Nhng hóa thch c c
tìm thy  k Cacbon và k        
  n  2008, trên th gi       
thung ca 42 h thuc b Phù du [28]. Phù du là nhng côn trùng
phân b rng khp trên th gin u trùng ca chúng có mt  hu ht các
thy vc ngm ln nhc nông ca h
(Needham et al., 1935; Burk, 1953; Edmunds et al. , 1976) [54].
Thu, Phù du ch yc nghiên cu bi nhng nhà khoa hc châu
Âu và châu Mt nn móng cho các nghiên cu
v Phù du khi mô t 6 loài Phù du có mt  châu Âu và xp chúng vào mt nhóm
t tên là Ephemera [54].
Vào nhng thp niên cui ca th k XIX hàng lot các công trình nghiên
cc công b ca Eaton (1871, 1881, 1883 -1888, 1892) p nhng
kin thn v c bit là nhm dùng cho vic xây dng
nh lon các h và ging. Th k u cho mt giai n bùng
n các nghiên cu v n hình là các công trình nghiên cu ca Ulmer
(1920, 1924, 1925, 1932, 1933), Navás (1920, 1930), Lestage (1921, 1924, 1927,
1930), Needham et al. (1935) [54].
V h thng phân loi hi u tiên xây dng cây
phát sinh loài ca Phù du và h thng phân lon h. Do vic nghiên cu v Phù
du phát trin c v chiu rng ln chiu sâu nên h thng phân loi ca ông ngày





 c. Vì
nhiu loài Phù du rt nhy cm vi s bii ca môi ng [54].  lai ti,
ng nghiên cu tp trung vào các v sinh thái phc hi và bo tn các loài
u ng dng ca Phù du vào thc tin.
 Nghiên cứu về bộ Chuồn chuồn (Odonata)
Chun chu t trong nhng nhóm nguyên thy và c  
hóa thch cn hi c bit t k Trias. Hii ta
phân bit ra hai b ph, Anisoptera (Chun chun ngô) và Zygoptera (Chun chun kim). Hai loài còn sót li thuc ging Epiophlebia thuc vùng Himalaya và Nht
Bc xp chung vào b ph c Anisozygoptera, hic xp
vào b ph Anisoptera [24]. Trong nhn chun tr thành mc
tiêu ca n lc bo tn  nhiu quc M, châu Âu và châu Á. Theo
Silsby (2001) [48], b Chun chun gm có 8 tng h, 29 h, 600 ging và 5.700
c mô t trên toàn th gii. Chúng là nh ln,
n thiu trùng sng thành
sng hoàn toàn trên cn.
Các nghiên cu v Chun chuc bu t khong cui th k XIX,
 k XX Chun chun mi ngày càng nhc chú ý nhibi
các nhà nghiên cu phân loi hc và sinh thái hc.  u, các công trình
nghiên cu v Chun chun ch yu tp trung mô t hình dm ngoài
các loài Chun chun thu th c  châu Á và châu Âu nhm xây dng khóa
nh lon hình cho các công trình nghiên cu này là: Needham (1930), Fraser
(1933, 1934, 1936), Askew (1988), Zhao (1990), Hisore & Itoh (1993), Wilson
(1955) [1].

 châu Á, các công trình nghiên cu v khu h c tin hành
bi mt s nhà côn trùng hc châu Âu và châu Á. Vào nha th k
c, Wu &       thng các bc
phân loi ca b Cánh úp ti min Nam Trung Quc. Kawai (1961 - 1975) nghiên
cu mt s loài Cánh úp  , Sri Lanka [4]. Vào thp niên 80
ca th k ng nghiên cu v
khu h Cánh úp  et al. (1988, 1989) [4] mô t mt vài loài
thuc Perlinae (Perlidae)  Malaysia, Thái Lan và hai ging Cryptoperla,
Yoraperla thuc h Peltoperlidae  Nht B      
1983, 1991, 1999) [17   n nhiu loài mi thuc h Peltoperlidae và
Perlidae  
n nay, khu vc Châu Á c khong 1.527 loài. Trong
ng 784 loài t khu v& Yang, 2001), Trung Quc
d tính khong 350 loài, Tây Á khong 114 loài, Trung Á khong 51 loài và mt s ng nh các loài  mt s c [25]. Mc dù, nhng nghiên cu v khu vc châu
Á còn rt hn ch t thc t cho th ng ca b Cánh úp có th ln
t nhiu so vi châu Âu và Bc M.
M    nhng tài li  n
Perlidae  min Nam Trung Quc [17]. Sivec & Stark (2010)  7 loài mi
ca ging Phanoperla Banks (Perlidae) và 8 loài mi ca ging Nemoura
(Nemoridae)  khu vc Thái Lan và Vit Nam [67, 68]. Sivec & Stark (2011) b
sung thêm 5 loài mi ca ging Neoperla Needham và 3 loài mi ca ging
Phanoperla Banks to Philippine [71]. Stark et al.
 mt loài mi và ghi nhn s xut hin lu tiên ca mt loài
thuc ging Anacroneuria (Perlidae) t Ecuador và Paraguay [74].
Tuy nhiên,  c thc trng ô nhim hin nay  
i các khóa phân loi cao ca b Cánh úp, mt s ng l
suy gim thành các qun th nh b cô lp, thm chí nhiu loài trong s 

Thái Lan (Chantaramongkol & Malicky, 1989, 1991-1993, 1995, 1997; Radomsuk,
1999; Sangpradub et al., 1999; Malicky et al., 2001, 2002; Chaiyapa, 2001) [3]
Tuy nhiên, do còn nhiu hn ch v nh loi u trùng ti ging và loài nên các
nghiên cu  i ch dng li  ng thành. Các khóa
nh loi ca b Cánh lông   và Vit Nam) da trên
nhng nghiên cu ca tác gi Wallace et al. (1990), Edington & Hildrew (1995) và
Wiggins (1996) [26].
Olash &  19 loài mi thuc h Dipseudopsidae
cho khoa hc t các mu vc ti , Malaysia, Lào và Vit Nam [62].
Ti Nht Bn, Ito & n s xut hin lu ca hai loài
Cánh lông thuc ging Ugandatrichia (Hydroptilidae) kèm theo nhng miêu t chi
tin u trùng, nhng thành ca các loài thuc ging này ti
29]. n hing nghiên cc
dng là các loài thuc nhóm côn c nhiu nhà khoa hc
quan tâm tìm hiu.
 Nghiên cứu về bộ Cánh nửa (Hemiptera)
c b Cánh na là mt b có phân b toàn cu, ch tr Nam
Cng nht  vùng nhii. Bao gm 2 nhóm chính: Gerromorpha (nhóm sng trên c) và Nepomorpha (nhóm sc). Ngoài ra còn
có mt nhóm na là Leptopodomorpha, tuy không sng  
kit mi  gn b c. Mt s tác gi ng
 c [64].
 ginc 4.810 loài, 343 ging và 23 h thuc b
Cánh nm 4.656 loài, 326 ging, 20 h sng  c ngt. Ngoài
c mô t rõ ràng [63]. Khu v
s ng loài chic bit có nhiu ging thm chí là phân h c hu
[24]. B Cánh na  c có thành phng nht ti khu vc Trung và
Nam M (trên 1289 loài), khu v-Úc trên 654 loài,

al. (2005) [2]
Mi & Vitheepradit (2011) [68p mnh loi cho 4
loài Heleocoris hin có ti Thái Lan cùng nhng ghi chú v  m phân loi,
sinh thái, sinh c mt loài mi thuc ging này. Ti Singapore,
Yang & Murphy (2011) [82] t bài báo v c Heteroptera 
p mt khóa phân loi ca 3 ging
và 5 loài thuc h Mesoveliidae      t loài mi thuc ging
Nereivelia c mô t t rng ngp mn Singapore. Zettel (2011) [84] công b 7
loài mi ca phân h Gerromorpha t Myanmar.
Gt, Tran et al. (2012) u chnh danh pháp khoa hc ca hai
loài Amemboa ripiaria Polhemus & Andersen, 1984 và Amemboa lyra (Paiva,
1918) [65]. Tran & Polhemus (2012) ông b mt lot các nghiên cu v Cánh
na  khu v     1 loài mi ging Ranatra (Nepidae) t
Singapore và Indonesia [79].
 Nghiên cứu về bộ Cánh cứng
B Cánh cng là b ln nht trong gi ng vt.  , có khong
18.000 loài là côn c, khong 12.600 (70%) trong s c mô t
[31]. Wu et al. nh  Trung Qunh loc
311 loài  Nht Bnh  Úc có khong 510 loài và White
c 1.143 loài  khu vc Bc M thuc b Cánh cng [47]. Trong th k  t nhiu công trình nghiên cu v phân loi hc,
sinh thái hc và tin hóa ca b Cánh cu ca Feng (1932,
1933), Gschwendtner (1932), Fernando (1962, 1969), Nertrand (1973), Crowson
(1981), Jach (1984). Ngoài ra phi k ti nhng nghiên cu v sinh thái và tp tính
c công b bi Piana (1970), Brown (1973), Crowson (1981), James
(1969), Tavares &  khoa hc cho nhng nghiên cu sâu
n v m ca loài sau này [47].  châu Á, Heinrich & Balke (1997), Gentuli
(1995), Jach & Ji (1995, 1998, 2003), Yoshitomi & Satô (2005), Short (2009) 

loài) [23]. u trùng ca b này sn nhng
thành sng trên ct (Riek, 1970) [45].
V phân b ca b này, h Corydalidae có phân b rng, tuy nhiên các báo
cáo cho thy chúng không có mt  i
châu Phi và các vùng thuc. Các loài thuc h c coi
là phân b rng, ph bin   gii hn b 
sng (Kavan, 1979) [23].
Có rt nhiu tài liu phân loi v b này ca các tác gi khác nhau: Contreras &
Ramos (1998), Liu & Yang ( 2006). Penny et al. (1997) công b mt danh lc loài
thuc b Cánh r  (2006). Bên c  
cung cp nhng nghiên cu v s phân b ca các loài trong b này [23].
n nay  châu Á, b này ch phân b nhiu  i thuc Hàn
Quc, Nht Bn và mt s  Trung Quc (Bank, 1938). Trong mt th k qua,
th ging kin s  ca các loài mi thuc b Cánh rng,
t là khu vc Trung Quc và khu vc châu Úc. S c tính
s i gian ti có th i nhng khu vc nhit
p tc quan tâm nghiên cu [23].
 Nghiên cứu về bộ Cánh vảy (Lepidoptera)
B Cánh vy là mt trong nhng b côn trùng ln, vc
nh. Tuy nhiên, sc ch có mt s loài thuc các h:
Pyralidae, Pyraustidae và Crambidae. ng thành ca b c rt nhiu nhà khoa hc nghiên cu t
rt lâu và có nhic công b cùng vnh loi chi tit
n bc phân loi loài. Tru trùng cc quan tâm
nhiu, ch có mt vài công trình nghiên cu, tiêu bi    u ca
Merritt & Cummins (1984), Morse, Yang & i
ti ging [45, 50].
 châu Á, nhng nghiên cu v Lepidoptera ch yu là v phân loi hc

mt s sui  Vic bit, Braacsh & Soldan (1988) n thêm 2
ging mi là Asionurus và Trichogeniella Asionurus primus và
Trichogeniella maxillarisn nay vc hu cho khu h Phù du
Vit Nam [54].
Sang th k XXI, vic nghiên cu côn trùng b Phù du  Viy
mnh. Nguyn Xuân Quýnh và cng s (2001) khi xây d nh loi các
ng vc ngng gp  Ving
nh loi ti h u trùng Phù du. Kt qu c khoa hc
cho các nghiên cu phân loi v c s dng này là
sinh vt ch th cho các thu vc ngt  Vit Nam. Nguy nh và
n hành nghiên cu khu h Phù
du  mt s n quc gia ca Ving thi công b mt s loài mi cho
khoa hc [3]. Theo Nguynh (2003), khu h Phù du Vit Nam gm có 102
loài thuc 50 ging và 14 h [54].
Các công trình nghiên cu mu tp trung vào khu h Phù du  mt
s n Quc gia và Khu bo tc. Tiêu biu ca
Nguynh (2005), trong dn liu v Phù du  n quc gia Ba
nh c 27 loài thuc 22 ging và 9 h, tt loài
mi cho khoa hc là Polyplocia orientalis [10].
Nguynh và cng s (2007), trong kt qu u tra thành
phn loài Phù du tn quc gia Bi Doup - Núi Bà, tnh
c 48 loài thuc 30 ging và 7 h [11].
Nguynh (2008), trong nghiên cu v thành phn loài ca b Phù
du (Ephemeroptera)  n Quc gia Bch Mã, Tha Thiên Hu, c
56 loài thuc 33 ging và 11 h ng thi các tác gi n xét v s phân b
ca b  cao ti khu vc nghiên cu [12].
 Nghiên cứu về bộ Chuồn chuồn (Odonata)

ging, 4 h  Vit Nam da trên nhc m ca c ng thành
và thiu trùng [17] Kim Thu công b hai loài mi thuc h
Cánh úp ln (Perlidae) cho khu h Cánh úp Vit Nam là Agnetina den Cao & Bae,
2007 và Chinoperla rhododendroma Cao & Bae, 2007 [19
gi  sung 1 loài mi cho khoa hc và 1 loài lu tiên ghi nhn cho khu
h ng vt Vit Nam t nhng mc t Cao Bng.
Cao Th Kim Thu (2009) [8], khi nghiên cu thành phn loài h Perlidae
thuc b Cánh úp  khu vc min Trung Vit Nam t nh
c 22 loài thuc 10 gii là Neoperla tamdao, Tyloperla
trui, Acroneuria bachma, Chinoperla rhododendrona và 4 loài lu ghi nhn cho
khu h Vit Nam. , tác gi  mô t thêm hai loài na thuc
ging Acroneuria (Perlidae) và 1 loài thuc ging Phanoperla [8].
Sivec & Stark (2010)  mt s loài mi cho khu h Cánh úp Vit
Nam v c mô t t n Quc gia Cát Tiên và n Quc gia Yok
c mô t  h thng sui  Sa Pa, tnh Lào Cai. Stark & Sivec (2011)
n 2 mu vt thuc ging Neoperla  ng so vi
nhi Cao B0, 67, 68].
T các mu vt thu thc, tác gi Cao Th ng hp
c danh lc gm 70 loài Cánh úp ln thuc 13 ging  Vin
i cho khoa hc mô t t mu vt và có 55 loài mi ch
thy  Vin  m gii [9].
Gt, Stark et al. (2012) n 3 loài mi Rhopalopsole azun
(Gia Lai), R. minima (Ngh An) và R. sapa ng thp mt
khóa phân loi ti loài ca ging này ti Vit Nam [75].  Nghiên cứu về bộ Cánh lông (Trichoptera)
 Vit Nam, b c nghiên cu t rt sm. Nhng tài liu v
c xut bn bi các nhà phân loi hc (Ulmer, 1907),
Tây Ban Nha (Navás, 1913). Banks (1931) và Mosely (1934) [26] nghiên cu v

Zettel & ng dn liu v h Gerridae  Vit Nam, ghi nhn tng cng
khong 40 loài. Hecher (1997) công b 2 loài mi: Pseudovelia intonsa và P.
pusilla, hin ch tìm thy  Vit Nam [2].
Các tác gi Vit Nam phi k n là Tr
nh lon loài ca h Gerridae, ghi nhn 64 loài thuc 26 ging [77]. Ti
Tran et al.  sung thêm 3 loài cho Vit Nam: Hydrometra albolineata
Scott, 1874; H. jaczewskii Lundblad, 1933 và H. ripicola ng thi
 p nht dn liu mi v phân b ca 9 loài Hydrometra  Vit Nam [2].
Nhng nghiên c sung danh sách thành phn loài, mô t các loài mi,
nh lon loài ca các ging, góp ph
cho nhng nghiên cu tip theo v b Hemiptera  c ca Vi
tác gi p danh sách loài Cánh na thuc khu v Hà Ni bao gm
23 loài, 12 ging, 9 h [78t nghiên cu tiên cho khu h Cánh na
ti th   i. M t, Tran &   sung mt loài
Gerris mi t min Nam Ving thi ghi nhn s xut hin lu tiên ca
hai loài G. latiabdominis và G. gracilicornis t khu vc phía tây bc cc.
t khóa phân loi chi tit cho 4 loài Gerris có mt  Vit
Nam hin nay [80].
 Nghiên cứu về các bộ Cánh cứng, Hai cánh, Cánh vảy và Cánh rộng
 c ta, các công trình nghiên cu v b Cánh cng (Coleoptera), Hai
cánh (Diptera), b Cánh vy (Lepidoptera) và b Cánh rng (Megaloptera) còn tn
mn. Các nghiên cng không tp trung vào mt b c th 
vi các công trình nghiên cu v khu h n
nh (2001), Nguyu (2009) nghiên cu  n Quo;
Cao Th Kim Thu, Nguynh và Yeon Jae Bae (2008), Nguyn Th Minh
Hu (2009) nghiên cu  n Quc gia Bch Mã

Trích đoạn Đa dạng sinh học ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông

---