Vẻ đẹp văn hóa đất kinh kỳ
qua truyện ngắn Một ngời Hà Nội (Nguyễn Khải)
Chu Thị Hảo

Nguyễn Khải là một trong số những cây bút hàng đầu của văn xuôi
Việt Nam từ sau Cách mạng Tháng tám đến nay. Đời văn của Nguyễn Khải
phản ánh chân thực, sinh động quá trình vận động của nền văn học từ quỹ
đạo chiến tranh sang hòa bình. Muốn hiểu con ngời của thời đại hôm nay với
tất cả cái hay cái dở của họ nhất là muốn hiểu cách sống cách nghĩ của họ
phải đọc Nguyễn Khải. Đến với truyện ngắn Một ngời Hà Nội của Nguyễn
Khải ta sẽ hiểu đợc cuộc sống của con ngời Hà Nội đặc biệt là nét đẹp văn
hóa của đất kinh kỳ trong truyện ngắn này.
Là nhà văn từng sinh ra và lớn lên ở Hà Nội nhng sau này lại định c ở
thành phố Hồ Chí Minh cho nên Nguyễn Khải muốn dành tập Hà Nội trong
mắt tôi trong đó có truyện ngắn Một ngời Hà Nội để trình bày những kiến
giải của nhà văn về đất kinh kỳ. Đến với trang văn của Nguyễn Khải ta bắt
gặp chiều sâu văn hóa của mảnh đất này. Trong toàn bộ truyện nhà văn tả rất
ít thế nhng từ đoạn văn ngắn ta lại nhận ra vẻ đẹp tự nhiên của mảnh đất kinh
kỳ nói riêng miền Bắc nói chung : "Mùa xuân đến với tiết ma xuân lây rây,
lả lớt chỉ làm ẩm áo chứ không làm ớt áo". Tiết ma rất nhẹ chỉ có ở miền Bắc
Hà Nội khiến nhân vật "tôi" cảm thấy Tết quá muốn ở thêm vài ngày để ăn
cái tết Hà Nội. Tiết ma xuân lây rây lả lớt là vẻ đẹp văn hóa của đất kinh kỳ.
Đặc biệt hình ảnh cây si bên đền Ngọc Sơn - một cây si cổ thụ gợi cho ngời
đọc vẻ đẹp cổ kính của Hà Nội. Đáng chú ý nhà văn miêu tả cây si ấy bị bão
quật đổ bật rễ đợc cần cẩu kéo lên sau một tháng lại trổ lá non. Đây là cây si
của Hà Nội là biểu tợng cho vẻ đẹp của Hà Nội "Hà Nội thời nào cũng đẹp,
mỗi thời có một vẻ đẹp riêng của nó. Hình ảnh cây si giàu sức sống mang ý
nghĩa tợng trng cho thiên nhiên của đất kinh kỳ -vẻ đẹp văn hóa của đất kinh
kỳ.
Nét đẹp văn hóa của đất kinh kỳ còn đợc nhà văn khám phá, phát hiện
qua lối sống lịch lãm, sang trọng có chiều sâu văn hóa của nhân vật bà Hiền.

bà bàn với chồng khi đã sinh đứa con thứ năm thì chm dứt việc sinh đẻ. Bởi
theo sự tính toán của bà thì "Nếu ông bà sống đến sáu mơi, con út đã hai m-
ơi, có thể tự lập đợc, không phải sống bám vào anh chị". Trong việc quản lý
gia đình, bà Hiền quan niệm "Đàn bà phải là nội tớng trong gia đình, nếu
không gia đình ấy cũng chẳng ra sao". Suy nghĩ của bà thể hiện t tởng tiến
bộ trong việc đề cao vai trò của ngời phụ nữ. Ngời phụ nữ luụn bình đẳng với
chồng, có vai trò quan trọng trong việc giữ gìn và xây dựng tổ ấm gia đình.
Một con ngời sống có nguyên tắc nh bà Hiền nhng lại rất khéo léo,
khôn ngoan trong cách ứng xử. Bà không bình luận gì về câu chuyện của ng-
ời cháu cũng nh không bình luận gì về thái độ của ngời cháu trớc những thay
đổi của Hà Nội hôm nay. Theo bà sự thay đổi ấy chỉ là nhất thời. Còn "Hà
Nội lúc nào cũng đẹp, mỗi thời có một vẻ đẹp riêng của nó". Bà am hiểu sâu
sắc quy luật của tự nhiên : "thiên địa tuần hoàn, cái vào ra của tạo vật không
thể lờng trớc đợc". Câu nói ấy của bà Hiền chứng tỏ ngời Hà Nội hôm nay
vẫn quan tâm đến những giá trị văn hóa ca t kinh kỡ. Vỡ th, chúng sẽ
không bao giờ mất đi. Bà Hiền đặt niềm tin vào sự hồi sinh của tạo vật, của
cây si bên đền Ngọc Sơn.
Một con ngời nh bà Hiền lịch lãm, sang trọng có sự khôn ngoan, sâu
sắc của trí tuệ nhng lại sống gần gũi, hòa mình vào thiên nhiên. Hình ảnh bà
lão bảy mơi đang lau bát thủy tiên trong tiết ma xuân lả lớt cho ta thấy sự
hòa mình vào thiên nhiên của bà. Bà chính là hạt bụi vàng- một vẻ đẹp tợng
trng cho vẻ đẹp của con ngời Hà Nội-của đất kinh kỳ hãy mợn gió mà bay
lên cho đất kinh kỳ chói sáng ánh vàng".
Bên cạnh nhân vật bà Hiền nhà văn còn khắc họa vẻ đẹp trong tâm hồn
của nhân vật: Dũng, Tuất, mẹ Tuất. Những nét phác họa về chàng trai Hà Nội
và ngời mẹ của Tuất - một ngời mẹ rất cao thợng. Và bà Hiền cũng nh ngời
mẹ ấy đều mang vẻ đẹp chung của con ngời Hà Nội.
Nhà văn rất ít tả mà tập trung vào kể. Từ lời kể, ngời đọc thấy đợc
những nét đẹp của đất kinh kỳ. Vẻ đẹp văn hóa của mảnh đất ấy tạo sự hấp
dẫn, sự quyến rũ riêng của vùng đất này. ấy là cốt cách của bà Hiền - một