A. LỜI MỞ ĐẦU
Luật dân sự La Mã là thành tựu vô cùng quan trọng trong thời kì Cộng hòa
Hậu Kì trong giai đoạn này đã ra đời các hệ thống hóa luật pháp, các công trình
nghiên cứu về luật pháp của các luật gia La Mã nổi tiếng trên cơ sở đó những
nguồn luật đa dạng đó người ta đã chia ra rất nhiều chế định như :chế định của
dân sự, chế định về sở quyền sở hữu, chế định hợp đồng và trái vụ, chế định hôn
nhân và gia đình, chế định thừa kế, chế định hình sự, chế định tố tụng những chế
định đó được hoàn thiện một các tuyệt đối và đã đạt được nhiều thành quả. Trong
số các chế định trên thì chế định sở hữu và chế định hợp đồng đã được những
thành quả cao nhất .Để hiểu rõ hơn hai chế định đó em xin chọn đề bài số 09 :
“Đánh giá chế định quyền sở hữu tài sản và chế định hợp đồng trong bộ luật
Dân sự La Mã”
B. NỘI DUNG
I. Khái niệm và đánh giá chế định quyền sở hữu tài sản trong hợp đồng Dân
Sự La Mã
1. Khái niệm
Từ rất sớm, người La Mã đã phân tích được quyền sở hữu thành một tập hợp
của ba nhóm quyền năng, gọi là usus, fructus và abusus. Một cách ngắn
gọn, usus là quyền sử dụng tài sản, quyền khai thác công năng của tài sản nhằm
phục vụ cho nhu cầu của chủ thể; fructuslà quyền thu nhận những lợi ích vật chất
mà tài sản mang lại, đặc biệt là những lợi ích được nhận dạng dưới hình thức hoa
lợi (fruits) của tài sản; còn abusus là quyền định đoạt tài sản, bao gồm định đoạt
vật chất (tiêu dùng, tiêu huỷ,…) và định đoạt pháp lý (bán, tặng cho, để thừa kế,
…)
Người La Mã căn cứ vào giá trị về mặt pháp lý của tài sản để chia tài sản
thành hai loại là Res mancipi (đất đai, nô lệ, động vật - những phương tiện sản
xuất chủ yếu của người nông dân) và Res nes mancipi (những tài sản còn lại)
Đồng thời đã tồn tại ở La Mã hình thức sở hữu đất đai : sở hữu nhà nước, sở
hữu nhà nước, sở hữu công xã.
Các luật gia La Mã không để lại cho chúng ta một khái niệm chính xác về
quyền sở hữu, những họ lại nêu ra những thẩm quyền cơ bản của chủ sở hữu.Chủ

hợp pháp không ngay thẳng có thể là kẻ ăn cắp –người biết đồ vật không phải là
của mình những lại làm đồ vật đó của mình
2. Đánh giá chế định quyền sở hữu tài sản trong hợp đồng Dân Sự La Mã
Chế định về quyền sở hữu tài sản đã thể hiện kỹ thuật lập pháp tiến bộ của
nhà nước La Mã cổ đại, làm cơ sở xây dựng, hoàn thiện khái niệm, nội dung
quyền sở hữu - vấn đề có ý nghĩa quan trọng của pháp luật dân sự trong hệ thống
pháp luật đương đại.
II. Khái niệm và nhận xét chế định hợp đồng trong bộ luật Dân sự La
Mã
1. Khái Niệm
Theo luật La Mã , để hợp đồng có hiệu lực phải có hai điều kiện. Một là hợp
đồng phải có sự thỏa thuận giữa hai bên, không được lừa dối ,không được dùng
vũ lực. Hai là hợp đồng phải phù hợp quy định của luật pháp.
2. Đánh giá chế định hợp đồng trong hợp đồng Dân Sự La Mã
Chế định hợp đồng của luật La Mã rất rộng và sâu, thể hiện sự tự do, tự
nguyện của các bên tham gia hợp đồng. Điều đó phần nào cho thấy kỹ thuật lập
pháp tiến bộ của luật La Mã. Trong thực tiễn xét xử, các luật gia La Mã đã phân
hợp đồng thành hai loại: Một là hợp đồng thực tại: nghĩa vụ thực hiện và trách
nhiệm nảy sinh từ thời điểm trao vật. Trong hợp đồng thực tại có hợp đồng bảo
quản và hợp đồng vay mượn. Đối với hợp đồng bảo quản, thời điểm phát sinh
trách nhiệm kể từ khi nhận được vật. Trong hợp đồng cho vay, người vay phải trả
lại vật tương tự. Trong hợp đồng cho mượn, người mượn phải trả chính vật được
mượn. Hai là hợp đồng thỏa thuận, gồm nhiều hình thức quan hệ pháp lý như
mua bán, thuê mướn sức lao động, thuê súc vật, thuê nhà ở, lĩnh canh ruộng
đất…Thời điểm phát sinh nghĩa vụ của loại hợp đồng này bắt đầu ngay sau khi
ký hợp đồng, chứ không đợi đến sau khi trao vật. Có thế thấy, việc phân loại hợp
đồng La Mã giúp xác định chuẩn xác về trách nhiệm và nghĩa vụ các bên tham
gia khi một trong các bên có lỗi.
Khi vi phạm hợp đồng ,trái vụ xuất hiện, về trái vụ, luật gia Paven viết: “
bản chất của trái vụ là bắt buộc phải có nghĩa vụ với chúng ta, bắt người đó