Xây dựng và sử dụng câu hỏi khách quan
nhiều lựa chọn trong dạy học chương III Sinh
trưởng và phát triển và chương IV Sinh sản,
Sinh học 11, trung học phổ thông Tạ Thị Mai Linh Trường Đại học Giáo dục
Luận văn ThS Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học; Mã số 60 14 10
Người hướng dẫn: PGS.TS. Lê Đình Trung
Năm bảo vệ: 2013 Abstract. Góp phần hoàn thiện thêm cơ sở lí luận của việc xây dựng và sử dụng câu
hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn trong dạy học kiến thức mới chương Sinh
trưởng và phát triển và chương Sinh sản, Sinh học 11, trung học phổ thông. Xác định
thực trạng của việc xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong dạy
học ở trường trung học phổ thông. Xây dựng nguyên tắc, qui trình xây dựng và qui
trình sử dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn trong dạy học kiến thức
mới chương Sinh trưởng và phát triển và chương Sinh sản, Sinh học 11, trung học phổ
thong. Phân tích nội dung chương Sinh trưởng và phát triển và chương Sinh sản, Sinh
học 11, trung học phổ thông làm cơ sở xây dựng bảng trọng số để xây dựng hệ thống
câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn vào dạy học các chương nói trên. Đề
xuất quy trình sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn vào dạy học
nội dung chương Sinh trưởng và phát triển và chương Sinh sản, Sinh học 11, trung học
phổ thông. Thực nghiệm sư phạm để khẳng định hiệu quả của việc sử dụng câu hỏi
trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn trong dạy học kiến thức mới để nâng cao chất
lượng dạy học.
Keywords. Phương pháp giảng dạy; Câu hỏi trắc nghiệm; Sinh học.

thuật trắc nghiệm này được dùng phổ biến để đo lường năng lực của con người trong nhận
thức, hoạt động và cảm xúc. Trong dạy học, với sự phối hợp của nhiều phương án trả lời để
chọn cho mỗi câu hỏi, người dạy có thể dùng loại câu hỏi trắc nghiệm khách quan với các mục
đích khác nhau như: định nghĩa khái niệm, xác định mối tương quan nhân quả, so sánh điểm
giống và khác nhau giữa hai hay nhiều vấn đề
Dạy học kiến thức mới sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan có độ tin cậy cao hơn,
khả năng đoán mò hay may rủi ít hơn so với các loại câu hỏi trắc nghiệm khách quan khác.
Đặc biệt là khi số phương án trả lời tăng lên, học sinh buộc phải xét đoán, nắm vững kiến thức,
phân biệt rõ ràng trước khi trả lời câu hỏi. Qua đó, học sinh sẽ phải nắm được rõ bản chất của
kiến thức.
Sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong dạy học kiến thức mới bảo đảm thông
tin hai chiều giữa người dạy và người học, làm cơ sở cho việc uốn nắn, chỉnh sửa những sai
lệch trong nhận thức của học sinh, là công cụ để kiểm tra, đánh giá khả năng lĩnh hội kiến thức
của học sinh.
1.3. Xuất phát từ đặc trưng của chương trình Sinh học phổ thông, kiến thức có thể được
hình thành qua lý thuyết và thực nghiệm
Ở nhà trường trung học phổ thông hiện nay, Sinh học đề cập đến các hiện tượng, quy
luật, khái niệm mới rất phức tạp ở các cấp tổ chức khác nhau. Đây là những kiến thức khó, vì
vậy để học sinh thu nhận được kiến thức một cách chủ động, tích cực thì phương pháp dạy học
cần được đổi mởi một cách toàn diện.
Với những lí do trên đây, chúng tôi xin đề ra phương pháp: Sử dụng câu hỏi trắc
nghiệm khách quan là phương tiện tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh. Phương pháp
này được nghiên cứu thực nghiệm trong đề tài: “Xây dựng và sử dụng câu hỏi khách quan
nhiều lựa chọn trong dạy học chương III Sinh trưởng và phát triển và chương IV Sinh sản,
Sinh học 11, trung học phổ thông”.
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Xây dựng và sử dụng bộ câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn đạt chuẩn để
dạy kiến thức mới ở cấp độ cơ thể chương Sinh trưởng và phát triển và chương Sinh sản, Sinh
học 11, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học Sinh học ở trường trung học phổ thông.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Lý thuyết thực tiễn về câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong dạy học.
- Nghiên cứu chương trình, SGK Sinh học lớp 11, các tài liệu tham khảo khác để làm rõ hơn
kiến thức liên quan tới cơ thể sống.
6.2. Điều tra cơ bản
Phỏng vấn và sử dụng phiếu điều tra các giáo viên dạy môn Sinh học ở các trường
trung học phổ thông về tình hình xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều
lựa chọn.
6.3. Thực nghiệm sư phạm
Để kiểm định tính khả thi của giả thuyết đã nêu ra.
6.4. Phương pháp thống kê toán học
6.4.1. Phân tích định tính
Ghi lại các quan sát và nhận xét chủ quan của người nghiên cứu, nhận xét của người
tham gia thực nghiệm.
6.4.2. Phân tích định lượng [10, tr. 22- 23]
* Xác định độ khó (FV) của các câu hỏi lựa chọn
Công thức để tính độ khó (độ dễ):
Số thí sinh trả lời đúng
FV (hoặc P) = x 100% (1)
Tổng số thí sinh dự thi
Thang phân loại Độ khó (độ dễ) qui ước như sau:
- Câu dễ: 70% - 100% số thí sinh trả lời đúng
- Câu trung bình : 30% - 70% số thí sinh trả lời đúng.
- Câu khó: 0%- 30% số thí sinh trả lời đúng.
Nên dùng câu hỏi trắc nghiệm có FV nằm trong khoảng: 25% < FV< 75%
* Độ phân biệt
Phân bố tỉ lệ thí sinh trả lời đúng hoặc sai của các thi sinh thuộc nhóm khá và nhóm
kém cho ta số đo tương đối về độ phân biệt của câu trắc nghiệm.
Công thức để tính độ phân biệt:
Số thí sinh khá làm đúng – số thí sinh yếu làm đúng
Tổng số thí sinh khá và yếu


12
22
12
12
d
XX
t
SS
nn




Trong đó:
+
1
X
,
2
X
: Là điểm số trung bình của lớp ĐC và lớp TN.
+
2
1
S
: Là phương sai của lớp đối chứng

+
2

1
n
i
i
X n X
n




Với: + X
i
: Là giá trị của một số nhất định
+ n
i
: là số bài có điểm số X
i

+ n: là tổng số bài làm
* Độ lệch chuẩn (S): Khi có hai giá trị trung bình như nhau chưa kết luận hai kết quả giống
nhau, mà còn phụ thuộc vào các giá trị của hai đại lượng phân tán ít hay nhiều xung quanh giá
trị trung bình cộng, sự phân tán được mô tả bởi độ lệch chuẩn (S), được tính theo công thức
sau:
S =
2
1
1
1
()
n

* Hệ số biến thiên (C
v
): Khi có hai trung bình cộng khác nhau, độ chênh lệch chuẩn khác
nhau thì phải xét hệ số biến thiên, được tính theo công thức sau:
.100%
v
S
C
X


Hệ số biến thiên càng nhỏ thì kết quả có độ tin cậy càng cao
Trong đó:
+ C
v
từ 0% - 1%: Dao động nhỏ, đột tin cậy cao
+ C
v
từ 10% - 30%: Dao động trung bình
+ C
v
từ 30% - 100%: Dao động lớn, độ tin cậy thấp
7. Giả thuyết nghiên cứu
Nếu xây dựng được hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn đáp ứng
chuẩn mực và lựa chọn được quy trình sử dụng phù hợp thì sẽ góp phần nâng cao được chất
lượng dạy học kiến thức cấp độ cơ thể chương Sinh trưởng và phát triển và chương Sinh sản, Sinh
học 11, trung học phổ thông.
8. Những đóng góp mới của luận văn
- Góp phần hoàn thiện thêm cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng câu hỏi
trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn trong dạy học kiến thức mới chương Sinh trưởng và

lựa chọn vào dạy học Sinh học 10 – THPT. Luận văn tiến sĩ.
6. Ngô Văn Hưng (2009), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng môn Sinh học 11.
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
7. Trần Bá Hoành (1995), Đánh giá trong giáo dục. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội.
8. Luật giáo dục 2005.
9. Lê Đức Ngọc (2012), Đo lường và đánh giá thành quả học tập.
10. Phan Thị Hồng The (2013), Xây dựng các phương án nhiễu trong xây dựng câu hỏi trắc
nghiệm khách quan nhiều lựa chọn bằng cách phân tích nội dung trả lời câu hỏi tự luận của HS
trong dạy học Sinh học 6. Luận văn tiến sĩ.
11. Lâm Quang Thiệp (2000), Giáo dục học đại học. Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội.
12. Lê Đình Trung - Trịnh Nguyên Giao (2002), Tuyển tập sinh học 1000 câu và bài tập.
NXB ĐHQG Hà Nội.
13. Lê Đình Trung (2004), Chuyên đề câu hỏi bài tập trong dạy học sinh học. Nhà xuất bản
Giáo dục, Hà Nội.
14. Lê Đình Trung (2007), Quy trình sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa
chọn trong dạy học kiến thức mới chương trình Sinh học 9, tạp chí GD số 180 quý IV.
15. Lê Đình Trung (chủ biên) (2010), Dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng. Nhà xuất bản
Đại học Sư phạm, Hà Nội.
16. Lê Đình Trung (chủ biên), Nguyễn Thị Hiền (2012), Đổi mới phương pháp dạy học và
những bài dạy minh họa Sinh học 11. Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, Hà Nội.