I. SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP “GIÚP HỌC SINH LỚP 5 – HỌC TỐT MÔN
KHOA HỌC NHỜ ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP TRÒ CHƠI”
NĂM HỌC: 2014 – 2015.
II. TÁC GIẢ:
Họ và tên: Trần Ngọc Lân – Giáo viên
Đơn vị: Trường tiểu học Gia Tường.
Email:
ĐT: 0985 433 674.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ.
a. Lý do chọn sáng kiến kinh nghiệm:.
Học sinh tiếp cận với kiến thức Khoa học thường thức trong cấp tiểu học và đối với
Giáo dục cho HS Tiểu học là phải giáo dục toàn diện, không coi trọng môn chính, môn
phụ. Bởi vậy cùng với các môn học khác, môn khoa học đã góp phần không nhỏ vào
việc hình thành và phát triển toàn diện cho HS.
- Để dạy tốt môn khoa học, giáo viên (GV) cần biết phối kết hợp các phương pháp
dạy học như : Phương pháp quan sát; phương pháp thí nghiệm; phương pháp nhóm;
phương pháp trò chơi học tập …Trong đó phương pháp Trò chơi học tập là một trong
những phương pháp dạy học có hiệu quả nhằm khuyến khích sự tò mò khoa học, thói
quen đặt câu hỏi, tìm câu giải thích khi các em được tiếp cận với thực tế, qua đó các em
dễ dàng ghi nhớ nội dung bài học.
“ Trò chơi học tập là một phương pháp dạy học giúp các em vui vẻ hẳn lên, thích
hoạt động hơn, học hiệu quả hơn, tự tin hơn…Khi đưa vào luật chơi, các em dần có trật
tự, kỷ luật hơn…”
- Trò chơi học tập còn có một vai trò rất lớn trong mỗi tiết học vì:
+ Nó làm thay đổi không khí lớp học, tập thể có được bầu không khí vui vẻ, thân
ái, thông cảm
+ Quá trình học tập còn trở thành 1 hình thức vui chơi hấp dẫn.
+ HS thấy nhanh nhẹn cởi mở hơn.
+ HS tiếp thu bài tự giác, tích cực hơn.
1

d. Phạm vi nghiên cứu.
- Trong đề tài này tôi chỉ nghiên cứu ở tập thể học sinh lớp 5B - Trường tiểu học
Gia Tường mà tôi đang chủ nhiệm.
- Nghiên cứu một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp trò chơi
trong môn khoa học cho học sinh lớp 5B.
e. Phương pháp nghiên cứu.
Để đạt được mục đích trên, người tôi cần thực hiện những nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu những vấn đề chung về môn khoa học lớp 5 .
- Nghiên cứu 1 số biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn khoa
học.
- Nghiên cứu đặc điểm tâm, sinh lý lứa tuổi HS.
- Tìm hiểu thực tế học sinh lớp 5B - Trường tiểu học Gia Tường, Nho Quan, Ninh
Bình về sở thích tham gia trò chơi học tập, về sự tiếp nhận kiến thức khoa học …Để
phát hiện những khó khăn, vướng mắc, những tồn tại cần giải quyết.
2. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
a. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu.
Vui chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứa tuổi, đặc
biệt ở lứa tuổi tiểu học. Bởi lẽ, nó phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi này.
Bởi vậy Trò chơi học tập được đánh giá cao trong giảng dạy.
* Trò chơi học tập là gì? Trò chơi không chỉ là một “công cụ” dạy học mà nó còn là
con đường sáng tạo xuyên suốt quá trình học tập của HS. Phương pháp tổ chức trò chơi
không chỉ là sự đánh giá trong quá trình dạy và học của thầy và trò mà nó còn tạo cho ta
cảm giác thoải mái, tự tin, có sự sáng tạo, nhanh trí, có óc tư duy, tưởng tượng của học
sinh. Dạy kết hợp với tổ chức trò chơi chính là việc giáo viên hướng dẫn HS hoàn thành
tốt phẩm chất của con người mới XHCN.
* Tổ chức trò chơi là một hình thức tổ chức dạy học, chơi là một biện pháp học tập
có hiệu quả của học sinh. Thông qua trò chơi, HS được tập luyện, làm việc cá nhân, làm
việc theo đơn vị tập thể theo sự phân công với tinh thần hợp tác.
b. Cơ sở thực tế của vấn đề nghiên cứu.
3

từng bài mà giáo viên sử dụng phương pháp Trò chơi học tập cho thích hợp. Khi đã lựa
chọn được phương pháp dạy học cho mỗi hoạt động, giáo viên cần xác định rõ mục tiêu
để xây dựng hình thức tổ chức cho hoạt động đó.
* Giúp học sinh xác định rõ mục đích của trò chơi.
Trước khi tổ chức cho HS tham gia chơi, giáo viên cần giúp học sinh (HS hiểu)
:Qua trò chơi, các em sẽ tìm được những kiến thức gì, cũng cố hay khắc sâu , hệ thống
được những kiến thức gì?
Phần lớn Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5 ở 2 dạng kiến thức: chơi để
khám phá, hình thành kiến thức mới và chơi để củng cố, hệ thống hoá kiến thức đã học.
Cụ thể như sau:
+ Trò chơi để hình thành kiến thức mới.
Tiết - trang Tên trò chơi Mục đích trò chơi
T1-trang4 Bé là con ai? Học sinh (HS) nhận ra, mỗi trẻ em đều
có những đặc điểm giống bố, mẹ mình.
T2,3-trang6 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh (HS) biết phân biệt đặc điểm
về mặt sinh học và xã hội của nam và nữ.
T6-trang 14 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh (HS) hiểu 1 số đặc điểm
chung của trẻ ở từng giai đoạn từ 3 đến 10
tuổi.
T11-trang 30 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh (HS) biết tác nhân gây bệnh,
sự nguy hiểm của bệnh viêm não.
T16-trang 34 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh (HS) giải thích được HIV,
AIDS là gì? các đường lây bệnh HIV,
T17-trang36 HIV lây hay không
lây?
Học sinh (HS) biết các hành vi tiếp xúc
thông thường không lây HIV.
T35-trang 72 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh (HS) biết đặc điểm của chất
rắn - chất lỏng - chất khí.
T36-trang 74 Nhà khoa học trẻ Học sinh (HS) biết các phương pháp

trang100
Ai nhanh, ai đúng? Củng cố về tính chất 1 số vật liệu và sự
biến đổi hoá học.
T52-
trang106
Ghép chữ Củng cố về sự sinh sản ở thực vật có
hoa.
T63-trang130 Ai nhanh, ai đúng? Hệ thống 1 số nguồn tài nguyên và tác
dụng của chúng.
6
T63-trang133 Ai nhanh,ai đúng? Hệ thống kiến thức về môi trường.
T69-trang142 Chữ gì? Củng cố kiến thức có liên quan đến sự ô
nhiễm môi trường.
- Cách nêu mục tiêu của trò chơi ,giáo viên cần đưa ra một cách khéo léo, hấp dẫn,
có tính chất gợi mở để tạo sự tò mò khám phá cho học sinh.
- Sau khi các em đã hiểu được mục đích của trò chơi, thấy được sự hấp dẫn của trò
chơi các em sẽ chủ động tham gia chơi mà không cần giáo viên ép buộc. Để có được
điều đó, giáo viên cần xây dựng trò chơi học tập sao cho hợp lý ; hợp lý về thời gian;
hợp lý về hình thức chơi ; về luật chơi ; về hình thức khen thưởng…
* Cách xây dựng trò chơi học tập.
GV có thể tổ chức 1 hoạt động học tập thành 1 trò chơi học tập khi đã có đủ các
điều kiện sau:
- Về đồ dùng, dụng cụ phục vụ cho trò chơi.
- Về thời gian, thời điểm chơi, không gian chơi.
- Có cách chơi, luật chơi rõ ràng.
- Có cách tính điểm để phân định “thắng- thua”, khen thưởng…
Các yếu tố đó là sự chuẩn bị cụ thể chu đáo của giáo viên, góp phần quyết định sự
thành công hay không của trò chơi.
* Sự chuẩn bị đồ dùng học tập cho HS tham gia trò chơi.
Đối với mỗi tiết học nói chung hay với mỗi trò chơi học tập nói riêng, giáo viên

HIV
Các hành vi không có nguy cơ lây
nhiễm HIV
8
Với tranh câm giáo viên cần vẽ đúng các bộ phận của cơ quan sinh sản ở thực vật
có hoa. Các bộ phận phải rõ nét, phân biệt bằng màu sắc cụ thể, đảm bảo tính khoa học
và thẩm mỹ cho bức tranh.
Sự chuẩn bị chu đáo, hấp đẫn sẽ tạo niềm hứng khởi, thu hút HS tham gia. Sự rõ
ràng, khoa học sẽ giúp các em dễ tìm hiểu, dễ nhận biết kiến thức, nhiệm vụ của bản
thân trong quá trình tham gia chơi. Sự chuẩn bị cho một trò chơi không nhất thiết phải
quá cầu kì, đôi khi còn dễ tìm, dễ kiếm .
+Để chuẩn bị “ Chiếc ghế nguy hiểm” cho trò chơi T10-trang 20, giáo viên chỉ
cần lấy luôn chiếc ghế của mình, phủ lên ghế một tấm vải tối màu để học sinh không
phát hiện được bên trong ghế là cái gì? Sự chuẩn bị này tuy đơn giản nhưng vẫn tạo
được sự tò mò, tâm trạng hồi hộp của học sinh khi đến gần chiếc ghế, chiếc ghế ấy sẽ
thu hút học sinh tham gia vào trò chơi.
Với sự chuẩn bị như vậy, giáo viên sẽ khuyến khích các em tham gia vào trò chơi.
Ngoài việc chuẩn bị đồ dùng dạy học, giáo viên cần biết bố trí thời gian cho các hoạt
động trong tiết học một cách hợp lý. Trò chơi học tập cũng là 1 hoạt động trong tiết
học. Bởi vậy, giáo viên cần sắp xếp thời gian, thời điểm phù hợp cho mỗi trò chơi.
* Xác định thời gian, thời điểm diễn ra trò chơi.
Hạt phấn
Vòi nhụy
Bao phấn
Đầu nhụy
Ống phấn
Bầu nhụy
Noãn
9
Để xác định thời gian, thời điểm diễn ra trò chơi, giáo viên cần đọc kĩ mục tiêu tiết

- Mục đích trò chơi sẽ giúp các em định hình được mình tham gia chơi để làm gì?
mình sẽ tìm thấy kiến thức gì qua trò chơi này? từ đó học sinh (HS) xác định nhiệm vụ
của bản thân trong khi chơi.
- Hướng dẫn cách chơi cụ thể giúp các em hiểu được từng bước hoạt động mà mình
phải tiến hành.
- Luật chơi rõ ràng giúp các em chơi tích cực, tự giác.
- Hình thức “thưởng- phạt” sẽ là động cơ thúc đẩy sự cố gắng của mình.
Bước2: HS tham gia chơi.( Học sinh có thể chơi thử nếu cần thiết).
Khi các em đã hiểu rõ mục đích, cách chơi và luật chơi, các em sẽ tham gia trò
chơi một cách chủ động, tự tin, hào hứng.ở bước này học sinh (HS) là người quyết định
cho kết quả của trò chơi, do vậy các em phải làm việc tích cực, tuy nhiên ở 1 số trò chơi
học sinh (HS) vẫn cần có sự giúp đỡ của giáo viên (GV) hoặc sự tán thưởng của bạn. Ở
những trò chơi hình thành kiến thức mới, giáo viên (GV) cần quan sát, nhắc nhở, giúp
đỡ các em nếu các em còn lúng túng. Ở trò chơi củng cố nội dung vừa học, bè bạn cũng
cần có sự động viên bằng những tràng vỗ tay…( nhưng không quá ồn ào tránh ảnh
hưởng đến lớp khác).
Bước 3: Nhận xét, đánh giá.
Đây là bước thu hoạch của cả một quá trình chuẩn bị và làm việc ở trên. Bởi vậy,
giáo viên không được coi nhẹ bước này.
Sau khi các đội chơi đã hoàn thành, giáo viên (GV) hoặc cán sự môn học sẽ là trọng
tài để phân định “thắng-thua” và quan trọng hơn là kết luận được rút ra để hình thành
kiến thức mới hoặc để nhấn mạnh , khắc sâu kiến thức đã học.
-Học sinh (HS) (hoặc đại diện của đội chơi ) báo cáo kết quả .
-Trọng tài đánh giá, phân định “thắng-thua’’- tuyên dương đội thắng cuộc.
-Em học tập được gì qua trò chơi?
*VÍ DỤ :
Trò chơi:Ai nhanh, ai đúng? ( Tiết 14-trang30 ) :
Bước 1: GV giới thiệu :
11
- Viêm não là một loại bệnh hết sức nguy hiểm. Nguyên nhân gây bệnh là gì? lứa

trong khi tham gia Trò chơi học tập ở môn khoa học. Cụ thể là:
12
- Số học sinh (HS) muốn được tham gia chơi và chơi có hiệu quả giáo dục: 75%
( tăng 35% so với đầu năm học ).
- Số học sinh (HS) muốn được tham gia chơi, nhưng kết quả chưa cao : 15%
(giảm15% so với đầu năm ).
- Số học sinh (HS) còn nhút nhát trong khi chơi dẫn đến việc tiếp nhận kiến thức
khoa học còn hạn chế : 10% ( giảm 20% so với đầu năm) .
* Về phía bản thân tôi, tôi cảm thấy nhẹ nhàng hơn, không còn mệt mỏi khi truyền
thụ kiến thức tới học sinh (HS) vì các em tiếp nhận kiến thức một cách chủ động, tích
cực thông qua trò chơi. Kỹ năng vận dụng trò chơi của tôi kinh hoạt hơn, thành thạo
hơn. Tôi có nhiều kinh nghiệm trong việc lựa chọn và tổ chức trò chơi hơn , đảm bảo
kiến thức và kỹ năng bài học cho học sinh (HS).
Tôi thấy rất vui, khi học sinh (HS) của mình có tiến bộ, không những về kiến thức
mà các em còn trở nên vui vẻ, nhanh nhẹn, cởi mở, khéo léo…trong hoạt động và trong
giao tiếp, đáp ứng đúng mục tiêu: Giáo dục toàn diện cho học sinh (HS) ngay từ bậc
học đầu tiên mà Bộ GD-ĐT đã đề ra.
2/ Bài học kinh nghiệm:
Qua việc nghiên cứu một số biện pháp nâng cao hiệu quả của Phương pháp trò chơi
trong môn khoa học lớp 5A
3
Trường Tiểu học Mỹ Phước A, tôi rút ra một số kinh
nghiệm sau:
1. Giáo viên (GV) và học sinh (HS) cần xác định rõ mục đích của mỗi trò chơi
trong mỗi tiết học, từ đó có hướng đi đúng đắn cho việc làm tiếp theo của mình.
2. Giáo viên (GV) cần có sự chuẩn bị chu đáo về đồ dùng học tập để phục vụ trò
chơi, đồ dùng cần đảm bảo tính khoa học, thẩm mĩ, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý
của trẻ em; giáo viên (GV) cần có sự chuẩn bị về không gian, thời gian, thời điểm diễn
ra trò chơi, không lạm dụng trò chơi biến cả tiết học thành tiết chơi hoặc tổ chức quá
nhiều trò chơi trong tiết học tạo cho học sinh (HS) sự thái quá; giáo viên (GV) cần

ô nhiễm môi trường; một số thẻ từ…
- Tổ chức những buổi chuyên đề khoa học có sử dụng đến phương pháp Trò chơi
học tập để chúng tôi được học hỏi kinh nghiệm.
14
- Tổ chức hội thảo những sáng kiến kinh nghiệm hay có hiệu quả cho giáo viên
(GV) học hỏi rút kinh nghiệm.
Trên đây là một vài biện pháp có thể coi là kinh nghiệm của bản thân tôi trong thời
gian qua, đó cũng là những gì tôi rút ra từ thực tế giảng dạy. Tôi cũng mạnh dạn đưa ra ,
mong muốn nhận sự góp ý, bổ sung của Hội đồng khoa học giúp tôi có nhiều biện pháp
tốt hơn để thực hiện tốt hơn Phương pháp trò chơi học tập, áp dụng trong thời gian tới ,
đáp ứng mục tiêu mà Bộ GD-ĐT đã đề ra.
Tôi xin chân thành biết ơn!
Mỹ Phước A , ngày 30 tháng 3 năm 2010
Người thực hiện
Hồ Minh Tâm
ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC NHÀ TRƯỜNG
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________

c/ Cách xây dựng một trò chơi học tập.
d/ Tiến hành tổ chức trò chơi học tập.
PHẦN III: KẾT LUẬN .
1/ Kết quả đạt được.
2/ Bài học kinh nghiệm.
3/ Ý kiến đề xuất
1
1
2
2
3
3
4
4
4
5
5
6
8
13
17
17
17
19
17
18