15
BM03 – TMSKKN
Tên sáng kiến kinh nghiệm :
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH HỌC TỐT
MÔN ÂM NHẠC Ở TIỂU HỌC
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Mục tiêu giáo dục Tiểu học là: "Hình thành cho học sinh những cơ sở ban
đầu để phát triển đúng đắn và lâu dài về tình cảm, trí tuệ, thể chất, năng lực thẩm
mĩ và các kĩ năng cơ bản để học tiếp các bậc học trên hoặc để đi vào cuộc sống
lao động". Âm nhạc có vai trò tích cực trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục
Tiểu học. Trẻ em tham gia ca hát là được tự hoạt động để nhận thức thế giới xung
quanh và bản thân mình. Do đó, từ việc nghe hát, tập hát và biết được một số kiến
thức về âm nhạc sẽ góp phần giáo dục năng lực cảm thụ âm nhạc, kích thích tiềm
năng nghệ thuật, làm cho đời sống tinh thần của trẻ thêm phong phú, lành mạnh,
tạo điều kiện để các em bộc lộ và phát triển năng khiếu âm nhạc.
Trong thực tế, khi dạy Âm nhạc tôi gặp không ít khó khăn vì bản thân được
phân công dạy nhạc chưa đầy hai năm. Hơn nữa, các chuyên đề về phương pháp
dạy Âm nhạc chưa được tổ chức thường xuyên. Tôi ít có điều kiện được giao lưu
với giáo viên chuyên trách bộ môn Âm nhạc để học hỏi, trao đổi kinh nghiệm.
Trong khi, hiện nay học sinh Trường Tiểu học Phú Bình thị xã Long Khánh,
Đồng Nai còn lúng túng và tỏ ra e ngại khi hát do sử dụng nhạc cụ gõ đệm chưa
thành thạo, chưa xác định được tiết tấu, nhịp, phách để gõ đúng dẫn đến tình trạng
gõ đệm sai, hát sai giai điệu bài hát.
Căn cứ vào tình hình thực tiễn của nhà trường, để giúp các em khắc phục
lỗi hát chưa đúng giai điệu, từ đầu năm học 2011 – 2012, tôi quyết định chọn đề
tài: “Một số biện pháp giúp học sinh học tốt môn Âm nhạc ở tiểu học” có sử
sụng nhiều biện pháp hay với mong muốn đề tài này hoàn thiện và được áp dụng
rộng rãi.
15
II. TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI:
a. Cơ sở lý luận:

Đầu năm học 2011-2012, tôi đã tiến hành điều tra khảo sát chất lượng môn
Âm nhạc của học sinh các khối trong trường Tiểu học Phú Bình. Kết quả đạt được
như sau:
Khối
Tổng số
HS
Hoàn thành tốt
(A
+
)
Hoàn thành
(A)
Chưa hoàn
thành (B)
SL % SL % SL %
Khối 1 47 6 12,76 37 78,72 4 85,10
Khối 2 54 8 14,81 45 83,33 1 1,85
Khối 3 43 6 13,95 36 83,72 1 2,32
Khối 4 50 6 12 43 86 1 2
Khối 5 49 7 14,28 41 83,67 1 2,04
Tổng 243 33 13,58 202 83,12 8 3,29
Từ kết quả khảo sát cho thấy, việc tiếp thu các kiến thức Âm nhạc và sự yêu
thích học tập bộ môn của các em chưa cao lắm. Vì thế, tôi quyết định nghiên cứu
“Một số biện pháp giúp học sinh học tốt môn Âm nhạc ở tiểu học” với niềm tin
các em sẽ tham gia hoạt động học tập tích cực góp phần mang lại hiệu quả cao
trong mỗi giờ lên lớp.
2. Nội dung, biện pháp rèn kỹ năng hát kết hợp với gõ đệm:
a. Nội dung:
* Cấu trúc chương trình của môn Âm nhạc:
Âm nhạc ở Tiểu học gồm các mạch nội dung như: Học hát, phát triển

phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên như: xác định thái độ, ý
thức học tập đối với môn Âm nhạc, tư thế ngồi hát, kỹ năng phát âm, quan sát,
lắng nghe và cảm nhận âm sắc, giai điệu.
15
Biện pháp 1: Dạy hát nhẹ nhàng, linh động theo qui trình
Giáo viên cần nắm qui trình dạy hát và vận dụng một cách linh động, tự
nhiên, nhẹ nhàng sẽ giúp HS yêu thích học hát hơn. Chẳng hạn, giới thiệu bài hát
một cách sinh động, gây sự chú ý, tò mò cho học sinh. Các em được nghe hát
mẫu, đọc lời ca và giải nghĩa những từ khó giúp để hiểu được ý nghĩa của lời ca.
Ví dụ: Trong bài “Lớp chúng ta đoàn kết” (Nhạc và lời của Mộng Lân).
Khi đọc lời ca phải hướng dẫn các em đọc theo tiết tấu và ngắt ở cụm từ như sau:
Lớp chúng mình / rất rất vui,/ anh em ta chan hòa tình thân./…
Để các em đọc đúng tiết tấu, giáo viên chỉ bảng phụ và hướng dẫn các em
đọc câu theo mẫu. Sau khi giúp học sinh đọc đúng lời ca giáo viên phải hướng
dẫn các em khởi động giọng.
Ví dụ:
Để các em cảm nhận giai điệu của từng câu hát, giáo viên đàn, hát mẫu.
Việc tập hát từng câu và kết nối theo lối móc xích sẽ giúp các em mau nhớ lời ca
và hát chuẩn xác giai điệu hơn. Việc củng cố luyện tập từng đoạn của bài hát giúp
các em cảm nhận giai điệu và lời ca, tự tin. Đặc biệt là giúp các em loại bỏ sự
chán nản khi chưa thực hiện được bài tập. Khi tập hát cần sự đồng đều hoà giọng
chính xác và diễn cảm với những trạng thái khác nhau.
Ngoài ra, trong khi dạy tôi luôn mở rộng hiểu biết xung quanh bài hát như
giới thiệu về tác giả, về nội dung, liên hệ với các lĩnh vực văn học, lịch sử, địa lý,
giới thiệu các bài hát khác viết cùng chủ đề…Đặc biệt tôi luôn chú trọng đến nội
dung của bài hát nhằm liên hệ thực tế để giáo dục tình yêu quê hương, yêu ông bà
cha mẹ, yêu thầy cô, yêu bạn bè, đoàn kết giúp bạn…
Ví dụ:
Khi dạy bài: “ Những bông hoa những bài ca”, Nhạc và lời: Hoàng Long.Tôi
sẽ giới thiệu cho các em biết ý nghĩa ngày Nhà giáo Việt Nam, qua giai điệu và ca

Để củng cố kĩ năng gõ đệm giáo viên tổ chức trò chơi thi đua trong các
nhóm. Bằng cách chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm chịu trách nhiệm một cách
gõ. Hát theo kiểu nối tiếp đến câu hát nào ở nhóm đó sẽ có cách gõ riêng về nhịp,
tiết tấu hay phách. Nhằm tạo một không khí sôi động khi các em hát và tạo điều
kiện cho học sinh nắm vững giai điệu của bài hơn.
Với bài hát viết ở nhịp 3/4 hoặc 3/8 thì giáo viên chọn cho học sinh cách gõ
theo phách thông qua 2 cách gõ sau:
Ví dụ: Bài "Cùng múa hát dưới trăng"
 Giáo viên luyện cho học sinh cách gõ thứ nhất:
Giáo viên giải thích: Đây là bài hát được viết ở nhịp 3/8 nên mỗi phách
được tính bằng một nốt móc đơn. Tiếng “ Mặt” là phách lấy đà ta không gõ.
x x x x x x x x x x
x - - x - - x - - xx x x x
x x x x x x
x x x x xx xx
15

Tiếng "trăng" hai tay vỗ vào nhau ở phách 1, tiếng "tròn", 'nhô" hai tay vỗ
nhẹ lên mặt bàn ở phách 2 và 3 cứ như vậy cho đến hết bài.
 Giáo viên luyện cho học sinh cách gõ thứ hai:
Hai học sinh ngồi gần nhau quay mặt vào nhau hát và gõ phách 1 hai tay
mình tự vỗ vào nhau, phách 2 và 3 hai tay của hai bạn sẽ chạm vào nhau.
Thực hiện đều đặn như vậy sẽ giữ vững được cao độ, trường độ bài hát. Tuy
nhiên, không phải bài hát nào cũng có tiết tấu đơn giản và giống nhau mà còn có
những bài hát viết ở dạng đảo phách trong ô nhịp.
Ví dụ: bài "Tập tầm vông" ở lớp 1. Có đảo phách chỗ tiếng “vó, tay”.
Những chỗ có đảo phách là trường hợp rất khó dạy cho HS hát đúng vì
trọng âm của tiết tấu không trùng với trọng âm của nhịp như bài “Tiếng hát bạn
bè mình” Nhạc và lời Lê Hoàng Minh (lớp 3). Bài “Em yêu hoà bình”. Nhạc và
lời Nguyễn Đức Toàn (lớp 4). Với trường hợp này GV cần phân tích rõ cách gõ

cố về tiết tấu và nhịp cho học sinh
Ví dụ b: Giáo viên đàn lại bài hát, yêu cầu học sinh gõ đệm theo nhịp, theo
phách hoặc tiết tấu. Giáo viên yêu cầu học sinh hát câu 1, nhẩm và gõ theo phách
câu 2 rồi lại hát câu 3, gõ đệm câu 4 cũng có thể chỉ cho các em gõ theo tiết tấu
của bài.
Giáo viên dạo đàn, học sinh hát lại bài hát. Phát hiện những câu, từ trong bài
các em hát chưa đúng để sửa.Thực hiện hát gõ đệm theo tiết tấu, nhắc lại tính chất
nhạc điệu của bài.
Khi dạy nội dung Ôn Tập đọc nhạc, để tiết học được sôi nổi và gây hào
hứng cho các em tôi luôn kết hợp với trò chơi hay đố vui. Chẳng hạn, gõ tiết tấu
15
để đoán bài hát, thi đua đính nốt nhạc để rèn luyện cho học sinh có thói quen
nhận biết vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc. Các hình thức luyện tập này vừa
hiệu quả lại vừa thu hút học sinh tham gia. Học sinh rất hưng phấn khi học tiết âm
nhạc và còn giúp các em thư giãn giữa các tiết học.
Biện pháp 5: Phiên âm (Cho những tiếng hát có âm láy, luyến)
Giáo viên cho học sinh chỉ ra những tiếng hát có âm luyến, láy trong câu
hát. Vừa giải thích cách luyến, láy vừa phiên âm trên bảng cho HS nhận biết.
Ví dụ: Bài Em yêu hoà bình- Nhạc và lời :Nguyễn Đức Toàn- lớp 4 “
yêu từng gốc đa, bờ tre đường làng” tiếng hát “ tre” và “ đường” là hai âm luyến
giáo viên phiên âm giải thích như sau:
“ Tre”=tre è (son-pha) “ đường”=đường ương ( rề-la).
GV hát mẫu vài lần, tập riêng các tiếng hát có âm luyến vài lần rồi mới chuyển
sang dạy cả câu hát.
Biện pháp 6: Thêm bớt đấu thanh
Biện pháp này sử dụng cho những câu hát có âm vực trầm, cao, nửa cung
nhằm giúp cho học sinh hát đúng cao độ. Sau khi đàn giai điệu và hát mẫu câu hát
cần tập, giáo viên chỉ ra những tiếng hát cần thêm bớt dấu thanh. Dùng phấn màu
thêm hoặc bỏ dấu thanh những tiếng khó hát.
Ví dụ: Dạy bài “Chị Ong Nâu và Em bé” Nhạc và lời Tân Huyền ( lớp 3)

- Dạy chính xác về trường độ và cao độ.
- Cho các em vừa hát, vừa gõ đệm theo nhịp hoặc theo phách
- GV có thể chia lớp thành các nhóm nhỏ để luyện về nhịp độ
- Lần lượt hát với tốc độ hơi chậm, hơi nhanh, vừa phải. Mục tiêu là để HS
có thể hát với mọi tốc độ mà vẫn làm chủ về nhịp độ.
Ví dụ:
Khi dạy bài “ Ước mơ” nhạc: Trung Quốc, tôi cần luyện tập và tạo cho các em
gõ phách một cách chính xác, nhất là ở những chỗ nghỉ một phách rưỡi.
Biện pháp 9: Sáng tạo (Chế tạo đồ dùng dạy học)
15
Trong quá trình dạy học, tôi còn tự làm đồng thời vận động học sinh cùng làm
bộ nốt nhạc nam châm và các nhạc cụ gõ đệm, hoa, chiếc thẻ âm nhạc với những vật
liệu đơn giãn như: Vỏ chai nước suối, vỏ hộp thuốc hoặc vỏ lon bia, bi xe đạp cũ
hoặc sỏi, đá nhỏ,…( sản phẩm đính kèm)
Ví dụ: Khi dạy tập nhận biết nốt nhạc trên khuông (âm nhạc ở lớp 3). Dùng kí
hiệu âm nhạc bằng nam châm gắn lên bảng để thực hiện các bài giới thiệu khuông
nhạc, khóa son, hình nốt. Ngoài ra, tôi còn tổ chức cho HS thi đua đính các nốt nhạc
tự tạo vào khuông nhạc tạo thành câu nhạc đã học trong các giờ ôn tập Tập đọc nhạc
ở các lớp 4, 5 giúp giờ học vừa sôi nổi, vừa khắc sâu được kiến thức cho học sinh.
Những nhạc cụ tự tạo có âm thanh rất vui và dễ chịu, dù các em sử dụng với
số lượng đông cũng không gây tiếng ồn làm ảnh hưởng tới các lớp học bên cạnh.
Với cách làm như trên, tôi nhận thấy học sinh các lớp đều hát đúng giai điệu
bài hát. Đặc biệt hầu hết học sinh đã biết gõ đệm theo tiết tấu, theo phách, đồng
thời không khí lớp học sinh động, sôi nổi hẳn lên.
III. HIỆU QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:
Qua một thời gian thực hiện “Một số biện pháp giúp học sinh học tốt môn
Âm nhạc ở tiểu học” tôi đã thu được những kết quả sau:
Các đồng nghiệp trong trường tán thành với nội dung đề tài đưa ra, bản thân
tôi tránh được những thắc mắc, lúng túng, khi giảng dạy Âm nhạc. Kết quả tiết
dạy đã được nâng lên một cách rõ rệt. ( Có giáo án minh họa đính kèm)

Qua nghiên cứu, tìm hiểu và vận dụng “Một số biện pháp giúp học sinh
học tốt môn Âm nhạc ở tiểu học” tôi thấy HS hát kết hợp gõ đệm rất tốt. Em nào
cũng muốn trình bày bài hát vừa được học. Điều đó chứng tỏ giờ học nhạc đạt
hiệu quả cao. Đặc biệt là tiết mục hát song ca phối hợp đội ngũ nhạc công sử
dụng các nhạc cụ gõ đệm (tự tạo) của hai em Thùy Linh, Hiền Hà trong hội thi văn
nghệ chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2011 đã được ban giám khảo nhận
xét là một tiết mục đặc sắc rất phù hợp với HS tiểu học.
Trên cơ sở áp dụng các giải pháp thể hiện trong đề tài đạt hiệu quả, để việc
thực hiện “Một số biện pháp giúp học sinh học tốt môn Âm nhạc ở tiểu học”
được áp dụng rộng rãi và thuận lợi, tôi có một số kiến nghị sau:
*Về phía giáo viên: Dạy học phù hợp với từng đối tượng học sinh. Rèn luyện
cho học sinh đứng và ngồi đúng tư thế khi ca hát, cách cầm nhạc cụ gõ. Giáo viên
phải thường xuyên nghiên cứu, tự học, tự bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ.
Vận dụng công nghệ thông tin trong dạy học. Sử dụng thành thạo đồ dùng dạy
15
học sẵn có đồng thời biết tự làm và sử dụng bộ nốt nhạc bằng nam châm và các
nhạc cụ gõ đệm của môn âm nhạc.
* Về phía nhà trường: Trang bị tài liệu tham khảo, máy nghe nhạc để phục vụ
cho việc giảng dạy bộ môn. Đầu tư xây dựng phòng học chức năng riêng để HS
có không gian hoạt động nghệ thuật.
* Về phía Phòng GD&ĐT: Tổ chức lớp chuyên đề về bộ môn Âm nhạc để GV
có điều kiện học hỏi, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm và phương pháp giảng dạy.
Trên đây là một số kinh nghiệm tôi đã rút ra trong quá trình thực hiện “Một
số biện pháp giúp học sinh học tốt môn Âm nhạc ở tiểu học” . Từ kinh nghiệm
thực tế, tôi đã tránh được tình trạng dạy chay ở các tiết âm nhạc, thu hút các em
tham gia hoạt động học tích cực, giúp các em mạnh dạn hơn, tự tin hơn, có kĩ
năng hát kết hợp gõ đệm tốt hơn, góp phần mang lại hiệu quả cao trong mỗi giờ
lên lớp. Đặc biệt là được nhà trường và Phòng GD&ĐT thị xã Long Khánh đánh
giá cao.
Tuy nhiên, đây mới chỉ là cách nhìn chủ quan của tôi trên một đối tượng học