SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014
Phần một
ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Đặc điểm bộ môn
Dạy học lịch sử ở trường phổ thông là một quá trình giáo viên cung cấp cho học
sinh những kiến thức cơ bản của sử dân tộc nói riêng và lịch sử nhân loại nói chung,
nhằm phục vụ cho việc giáo dục học sinh phát triển toàn diện. Lịch sử vốn tồn tại khách
quan và đã diễn ra trong quá khứ, cho nên muốn học sinh tiếp thu được vấn đề đòi hỏi
giáo viên phải lựa chọn các phương pháp dạy học khác nhau sao cho đạt kết quả cao.
Với phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, học sinh chủ động lĩnh hội
tri thức, càng đòi hỏi người thầy giáo phải khai thác triệt để các phương pháp dạy học
tích cực để thu hút sự chú ý của học sinh. Đồng thời lôi cuốn sự ham mê đối với học
sinh học môn lịch sử trong tình hình hiện nay.
Đặc thù của bộ môn Lịch sử là: dài, nhiều sự kiện với những mốc Lịch sử khác
nhau nên khó ghi nhớ.
2. Lí do chọn đề tài
Trong nhà trường phổ thông, bộ môn lịch sử là một trong những bộ môn có tầm
quan trọng và có tính giáo dục rất lớn, nó cung cấp cho học sinh một bức tranh sinh
động về lịch sử loài người và lịch sử dân tộc
Từ đặc điểm bộ môn và yêu cầu thực tế, đòi hỏi chúng ta phải đổi mới phương
pháp dạy học lịch sử nhằm giúp học sinh hứng thú học tập, phát huy tính tích cực của
học sinh, giúp học sinh tư duy và nắm được nội dung kiến thức trọng tâm.
Vì vậy người giáo viên phải sử dụng đến kiến thức các môn học khác như: Địa,
công dân, văn học,… những bộ môn đó làm cho giờ học lịch sử sống động hơn, hấp
dẫn học sinh hơn. Trong đó, nếu giáo viên biết vận dụng một số câu trích dẫn, câu văn,
câu thơ, đoạn trích để miêu tả tường thuật một sự kiện, một cuộc đời hoạt động của
nhân vật, một cuộc cách mạng…sẽ làm phong phú tri thức học sinh, giúp học sinh yêu
thích, hứng thú say mê học tập môn lịch sử và sẽ làm bớt đi sự khô khan của giờ học
Giáo viên: Nguyễn Minh Lài Trường THCS Ba Vinh
1
SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014

11/6/2001 Thủ tướng Chính phủ ra Chỉ thị số 14/2001/CT-TTg về đổi mới giáo dục phổ
thông. Trong đó nhấn mạnh mục tiêu của chương trình đổi mới giáo dục phổ thông là
nhằm thay đổi cách dạy và học theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh. Một
trong những phương pháp để tích cực hoá hoạt động dạy và học đó là việc dạy học liên
môn.
Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng của dạy học ở
trường phổ thông nói chung, môn lịch sử nói riêng. Nó góp phần bổ sung lượng kiến
thức các môn học khác cho bài học, giúp học sinh hứng thú say mê học tập, góp phần
nâng cao hiệu quả bài học, đồng thời từ đó học sinh hướng đến và làm theo những điều
tốt đẹp vì con người.
Mặt khác, bộ môn lịch sử cung cấp cho học sinh những tri thức ở nhiều lĩnh vực
của đời sống xã hội trong quá trình phát triển của lịch sử dân tộc và thế giới (cả tri thức
về khoa học xã hội và khoa học tự nhiên). Do đó việc dạy học liên môn là dùng các
kiến thức ở các bộ môn khác bổ sung, hỗ trợ làm sáng rõ hơn kiến thức mà học sinh
đang được học trong môn học, cụ thể ở đây là bộ môn lịch sử và việc sử dụng tài liệu
văn học trong dạy học lịch sử. Từ cơ sở đó tôi mạnh dạn xin trình bày những kinh
nghiệm về sử dụng tài liệu văn học trong giờ học lịch sử.
Giáo viên: Nguyễn Minh Lài Trường THCS Ba Vinh
3
SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014
1.2. Cơ sở thực tiễn
“Lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ; lịch sử loài người mà chúng ta
học là toàn bộ những hoạt động của con người từ khi xuất hiện đến nay”
(SGK Lịch sử 6 – trang 3 – NXB Giáo dục năm 2002)
Như vậy, qua khái niệm trên chúng ta đều thấy rằng: Việc học lịch sử có nét đặc
trưng riêng, có cái khó riêng. Đó là người học không thể tri giác trực tiếp; không thể
“sờ” hay làm thí nghiệm trong phòng thí nghiệm mà buộc phải tư duy, phải trừu
tượng hoá, khái quát hoá để dựng lại những gì đã diễn ra trong quá khứ, thông qua các
sự kiện, niên đại, nhân vật Để làm được điều đó ngoài việc sử dụng các nguồn tư liệu
sử học (hiện vật, văn tự cổ ) thì việc sử dụng các tác phẩm văn học có tác dụng rất lớn

8, 9 nên nắm bắt rất rõ đặc điểm của bộ môn, mục đích, yêu cầu của chương trình và
nắm bắt rất rõ những khó khăn mà các em gặp phải khi lĩnh hội kiến thức lịch sử.
Thứ hai: Từ năm học 2011-2012 trường tôi có hai giáo viên giảng dạy bộ môn
Lịch sử với trình độ chuẩn trở lên, đó là điều kiện để chúng tôi thường xuyên thực hiện
các chuyên đề, dự giờ, thao giảng và rút kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng bộ
môn.
Thứ ba: Ngày nay với sự bùng nổ của các phương tiện thông tin truyền thông đã
giúp các em tiếp cận Lịch sử với nhiều nguồn khác nhau để lĩnh hội kiến thức Lịch sử
một cách đầy đủ nhất. Bên cạnh đó các em nhìn nhận bộ môn Lịch sử cũng theo chiều
hướng tích cực hơn.
Thứ tư: Học sinh Trường trung học cơ sở Ba Vinh đa số các em đều ngoan, được
trang bị đầy đủ sách giáo khoa, và có thư viện với các đầu sách để các em tham khảo.
Thứ năm: Bản thân có sức khoẻ tốt, có thời gian công tác giảng dạy; được Ban
giám hiệu, tổ chuyên môn cùng đồng nghiệp trong đơn vị giúp đỡ, tạo điều kiện để
hoàn thành tốt nhiệm vụ.
2.1.2. Khó khăn
Thứ nhất: Học sinh Trường trung học cơ sở Ba Vinh có đến 99 % là con em đồng
bào các dân tộc thiểu số, đời sống vật chất khó khăn, trình độ không đồng đều nên chất
lượng bộ môn thấp, có hạn
Giáo viên: Nguyễn Minh Lài Trường THCS Ba Vinh
5
SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014
Thứ hai: Chưa có phòng học bộ môn, các trang thiết bị phục vụ dạy học vẫn còn
thiếu, xuống cấp.
Thứ ba: Đa số các em chưa biết khai thác các kênh thông tin để nâng cao hiệu quả
lĩnh hội kiến thức Lịch sử.
Thứ tư: Phương pháp nghiên cứu, trình bày, phân tích còn hạn chế
Thứ năm: Nguồn tài liệu tham khảo còn hiếm, khó sưu tầm (đặc biệt nguồn
văn học dân gian).
2.2. Thực trạng vấn đề

được, không cần phải tìm tòi thêm
Kết qủa thu được như sau:
Câu 1: 82 học sinh trả lời đúng, 31 học sinh trả lời sai
Câu 2: 75 học sinh trả lời đúng, 38 học sinh trả lời sai
Câu 3: 50 học sinh trả lời đúng, 63 học sinh trả lời sai
Câu 4: 72 học sinh trả lời đúng, 41 học sinh trả lời sai
Qua kết quả thu được từ bài tập trắc nghiệm chúng ta có thể kết luận: Đa số học
sinh vẫn coi Lịch sử là môn phụ, khô khan, dài dòng và chỉ cần học những gì mà thầy
cô cho ghi là được.
Trong những năm gần đây kết quả các kì thi đại học, cao đẳng cho thấy đa số học
sinh không nắm được những kiến thức của Lịch sử dân tộc, tỉ lệ điểm môn lịch sử đạt
trên điểm trung bình rất thấp, điều đó làm cho chúng ta không khỏi băn khoăn và càng
thấy sự cấp bách của việc thay đổi phương pháp dạy học. Từ những thực trạng trên và
nhiều năm giảng dạy bộ môn lịch sử 8, 9 tôi muốn chia sẻ với đồng nghiệp những kinh
nghiệm “Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam
lớp 8, 9” và mong muốn làm sao cho các em đừng lãng quên lịch sử.
Chương III
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ “SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC GIÚP HỌC
Giáo viên: Nguyễn Minh Lài Trường THCS Ba Vinh
7
SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014
SINH HỨNG THÚ HỌC TẬP LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 8, 9”
Văn học và sử học có mối quan hệ mật thiết với nhau, trước đây người ta cho rằng
“Văn, Sử, Triết bất phân” bởi lúc đó Văn học, Sử học, Triết học chưa trở thành những
môn khoa học độc lập, còn ngày nay chúng đã trở thành các môn khoa học độc lập,
nhưng giữa chúng vẫn có mối quan hệ mật thiết với nhau. Do đó, Văn học bổ trợ cho
Sử học, ngược lại Sử học bổ trợ cho Văn học, vì vậy nếu chúng ta biết vận dụng yếu tố
Văn học trong dạy học Lịch sử thì hiệu quả dạy học Lịch sử sẽ được nâng lên.
3.1. Tài liệu tham khảo trong dạy học lịch sử
Theo tiến sĩ N.G Đairi trong cuốn “Chuẩn bị bài học lịch sử như thế nào” (NXB

Trước hết, các tác phẩm văn học với những hình tượng cụ thể có tác động mạnh
mẽ đến tư tưởng, tình cảm của học sinh, nó giúp học sinh tiếp nhận kiến thức, khắc sâu
kiến thức một cách dễ dàng hơn.
Ví dụ: Khi dạy bài 20 (lịch sử 6) – “Từ sau Trưng Vương đến trước Lí Nam
Đế” ở mục 4. Cuộc khởi n ghĩa Bà Triệu (năm 248) để khắc sâu hình ảnh oai phong của
Bà Triệu khi xung trận giáo viên nên sử dụng 2 câu thơ sau:
Hoành qua đương hổ dị (Vung giáo chống hổ dể)
Đối diện bà vương nan (Giáp mặt vua Bà Khó)
Thứ hai, các tác phẩm văn học góp phần làm cho bài giảng thêm sinh động, hấp
dẫn nâng cao, hứng thú của học sinh.
3.2.2. Các loại tài liệu văn học và cách sử dụng
Trong việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông tuỳ vào từng khoá trình, nội dung
từng bài, từng phần mà giáo viên có thể đưa vào bài giảng các loại tài liệu văn học khác
nhau như: Văn học dân gian; tác phẩm văn học ra đời vào thời kì xảy ra sự kiện lịch sử;
Tiểu thuyết lịch sử; Hồi kí cách mạng Mỗi loại lại có ý nghĩa khoa học riêng, dó đó
khi sử dụng phải phù hợp với yêu cầu bài giảng; với từng sự kiện, nhân vật lịch sử mà
giáo viên lựa chọn đưa vào.
a. Văn học dân gian
Văn học dân gian ra đời từ rất sớm và rất phong phú với nhiều thể loại khác nhau
như thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích, ca dao, dân ca Đây là những tài liệu có
giá trị, nó phản ánh nội dung nhiều sự kiện quan trọng trong lịch sử dân tộc.
Giáo viên: Nguyễn Minh Lài Trường THCS Ba Vinh
9
SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014
Ví dụ như: khi dạy bài 15 “Nước Âu Lạc”. Khi giảng dạy về việc xây dựng thành
Cổ Loa và cuộc kháng chiến chống quân xâm lượcTriệu, giáo viên có thể đưa vào đó
một số câu chuyện cổ tích về Nỏ Thần, về xây Thành Cổ Loa. Nhưng quan trọng hơn là
qua những câu chuyện đó giáo viên phải giúp học sinh thấy được bước tiến lớn của
quân dân Âu Lạc về kĩ thuật xây dựng cũng như kĩ thuật chế tác vũ khí.
Các loại hình văn học dân gian còn góp phần minh hoạ, làm rõ sự kiện, nhân vật

đường cùng” của Nguyễn Công Hoan; “Lão Hạc” của Nam Cao để khắc sâu hình
ảnh thân phận người nông dân trong lòng xã hội cũ.
Như vậy có thể nói rằng các tác phẩm văn học, xuất hiện cùng thời kì diễn ra các
sự kiện lịch sử, đã giúp học sinh thấy được “bức tranh” sống động của lịch sử, làm cho
các em nhận thức được sự kiện đómột cách toàn diện hơn.
c. Tiểu thuyết lịch sử
Tiểu thuyết lịch sử có vai trò không nhỏ đối với việc dạy học lịch sử, vì các tiểu
thuyết này có chủ đề gần với những sự kiện trong khoá trình lịch sử, giúp học sinh
khôi phục lại bối cảnh lịch sử, hình ảnh các sự kiện nhân vật của quá khứ. Ví như: Tiểu
thuyết “Đêm hội long trì”; tác phẩm “Hoàng Lê Nhất Thống Chí” tuy nhiên khi dạy
giáo viên cần lựa chọn, sáng lọc loại bỏ những tiểu thuyết bịa đặt, ảnh hưởng xấu đến
nhận thức lịch sử của học sinh.
3.3. Phương pháp sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử
Theo Trịnh Tùng, trong cuốn Phương pháp dạy học lịch sử (trang 164. NXB
Giáo Dục 1999) để sử dụng tài liệu văn học trong giờ dạy lịch sử, có thể tiến hành theo
cách sau:
Thứ nhất: Đưa vào bài giảng một đoạn thơ, đoạn văn ngắn nhằm minh hoạ những
sự kiện đang học làm cho nội dung bài học được phong phú và giờ học thêm sinh động.
Thứ hai: Dùng một đoạn trích để cụ thể hoá sự kiện, nêu ra kết luận khái quát
giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn một thời kì, một sự kiện lịch sử.
Thứ ba: Tài liệu văn học được sử dụng để tổ chức những buổi ngoại khoá (Dạ
hội lịch sử).
Tuỳ vào nội dung bài học, tiết dạy và năng lực của mỗi giáo viên mà chúng ta có
Giáo viên: Nguyễn Minh Lài Trường THCS Ba Vinh
11
SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014
thể sử dụng một trong những cách trên sao cho phù hợp.
3.4. Một số yêu cầu khi sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử
Sử dụng tài liệu văn học trong giờ học sử giúp giờ học trở nên sinh động, hấp
dẫn lôi cuốn học sinh, giúp học sinh có cái nhìn đa chiều đối với một sự kiện, một nhân

Ở mục I. Chương trình khai thác lần thứ hai của thực dân Pháp
Khi giảng đến phần Thực dân Pháp tăng cường đầu tư vào nông nghiệp và khai mỏ
giáo viên có thể minh họa bằng câu thơ:
“Em đi ra Hòn Gai cuốc mỏ
Anh đi vào đất đỏ làm phu
Đổi thân được mấy đồng xu
Thịt xương vùi gốc cao su mấy tầng”
Hoặc: “Cao su đi dễ khó về
Khi đi trai tráng, khi về bủng beo”
Hay: “Cao su đi dễ khó về
Khi đi mất vợ, khi về mất con”
Hoặc: "Chúng bóc lột dân ta đến xương tủy, khiến cho dân ta nghèo nàn, thiếu
thốn, nước ta xơ xác, tiêu điều, chúng cướp không ruộng đất, hầm mỏ, nguyên liệu.
Chúng giữ độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng
Chúng đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lí, làm cho dân ta nhất là dân cày và dân buôn
trở nên bần cùng.
Chúng không cho các nhà tư sản ngóc đầu lên, chúng bóc lột công nhân vô cùng
tàn nhẫn…”
(Trích: "Tuyên ngôn độc lập")
Các câu thơ này và đoạn trích trong "Tuyên ngôn độc lập" giúp cho học sinh hiểu
được chính sách bóc lột của thực dân Pháp đối với nhân dân ta và giáo dục lòng căm
thù giặc cho học sinh, có thái độ thương yêu những người lao động chân chính.
Ở mục II. Các chính sách chính trị, văn hóa, giáo dục
Khi giảng giáo viên có thể trích dẫn: “Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học,
chúng thẳng tay chém giết những người yêu nước, thương nòi của ta, chúng tắm những
Giáo viên: Nguyễn Minh Lài Trường THCS Ba Vinh
13
SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014
cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu. Chúng ràng buộc dư luận, thi hành chính
sách ngu dân. Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn để làm cho nòi giống ta suy nhược…”

Bác reo lên một mình như nói cùng đất nước
“Cơm áo là đây, hạnh phúc đây rồi”
Hình của Đảng lồng trong hình của nước
Phút khóc đầu tiên là phút Bác Hồ cười…”
Mục II. Nguyễn Ái Quốc ở Liên Xô (1923-1924)
“Tuyết Mát -cơ -va sáng ấy lạnh trăm lần
Trông tuyết trắng như đọng nghìn nước mắt
Lê Nin mất rồi nhưng Bác chẳng dừng chân
Luận cương của Lê Nin theo người về quê Việt
Biên giới còn xa nhưng Bác đã đến rồi
Kìa bóng Bác đang hôn lên hòn đá
Lắng nghe trong màu hồng hình đất nước phôi thai”
(Trích: "Người đi tìm hình của nước" của Chế Lan Viên)
Hoặc: “Tháng giêng, Mạc Tư Khoa tuyết trắng
Một người đi quên rét buốt xương
Anh tìm ai? Lê-nin vĩ đại
Tinh hoa trên đất chất kim cương”
(Trích: "Theo chân Bác" của Tố Hữu)
Trên đây là dẫn chứng nhằm cung cấp thêm tư liệu cho học sinh về “Bản yêu sách
của nhân dân An Nam” của Nguyễn Ái Quốc gửi đến hội nghị Véc-xai, qua các dẫn
chứng này, chúng ta còn giúp học sinh dễ nhớ được các mốc lịch sử và giáo dục cho
học sinh tình cảm của mình dành cho Bác Hồ.
Bài 17: Cách mạng Việt Nam trước khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời.
Mục III. Việt nam quốc dân đảng và cuộc khởi nghĩa Yên Bái (1930)
Khi nói về chủ nghĩa “Tam dân” của Tôn Trung Sơn giáo viên có thể trích dẫn
câu: “Độc Lập - Tự Do - Hạnh Phúc” trong quốc hiệu của nước ta và liên hệ cách mạng
Trung Quốc với cách mạng Việt Nam.
Giáo viên: Nguyễn Minh Lài Trường THCS Ba Vinh
15
SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014

SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014
Bác về im lặng con chim hót
Thánh thót bờ lau vui ngẩn nơ
Bác đã về đây, Tổ quốc ơi!
Nhớ thương hòn đất ấm hơi Người
Ba mươi năm ấy chân không nghỉ
Mà đến bây giờ mới tới nơi”
(Trích: "Theo chân Bác" của Tố Hữu)
Qua bài thơ này học sinh dễ dàng nhớ được mốc thời gian Bác Hồ về nước là mùa
xuân năm 1941 và năm ra đi tìm đường cứu nước là 1911 ( ba mươi năm ấy…)
Để thấy không khí cách mạng sôi sục dâng trào, ta liên hệ các câu thơ sau:
“Đồng cỏ héo đã bùng lên lửa cháy
Nước non ơi hết thảy vùng lên
Bắc, Trung, Nam khắp 3 miền
Toàn dân khởi nghĩa chính quyền về tay”
Học sinh thấy được vai trò quần chúng để làm nên lịch sử, củng cố nhận thức, tư
tưởng của các em làm cho các em càng khắc sâu truyền thống anh hùng của dân tộc.
Bài 23: Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 và sự thành lập nước Việt Nam
Dân Chủ Cộng Hòa.
Mục I: Lệnh tổng khởi nghĩa được ban bố.
Trong mục này giáo viên cần trích đoạn:
“Việt Nam độc lập đồng minh
Có bản chương trình đánh Nhật, đánh Tây
Quyết làm cho nước non này,
Cờ treo độc lập, nền xây bình quyền

Rồi ra sự nghiệp hoàn thành
Rõ tên Nam Việt, rạng danh Lạc Hồng
Khuyên ai nên nhớ chữ đồng,
Giáo viên: Nguyễn Minh Lài Trường THCS Ba Vinh

Giáo viên: Nguyễn Minh Lài Trường THCS Ba Vinh
18
SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014
Hỡi đồng bào!
Chúng ta phải đứng lên!
Bất kì đàn ông, đàn bà, bất kì người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái,
dân tộc hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc.
Ai có súng dùng súng, ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc
xuổng, gậy gộc, ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước.
Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!
Giờ cứu nước đã đến, ta phải hi sinh đến giọt máu cuối cùng để giữ gìn đất nước,
dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hi sinh, thắng lợi nhất
định về dân tộc ta.
Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm! Kháng chiến thắng lợi muôn năm!
(Trích: "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến" của Hồ Chí Minh)
Lời kêu gọi của Chủ Tịch Hồ Chí Minh rất ngắn gọn và súc tích, lời kêu gọi đã nói
rõ được âm mưu của thực dân Pháp và tinh thần đấu tranh vì độc lập của nhân dân Việt
Nam, qua đó học sinh biết được khí thế cách mạng của những năm đầu kháng chiến
chống Pháp.
Hoặc: Giọng của Người không phải sấm trên cao
Thấm từng tiếng ấm vào lòng mong ước
Con nghe Bác tưởng nghe lời non nước
Tiếng ngày xưa và cả tiếng mai sau
Học sinh thấy rằng lời kêu gọi của Bác là tiếng gọi của non sông đất nước, là mệnh
lệnh của cách mạng tiến công dục dã soi đường chỉ lối cho mọi người Việt Nam đứng
dậy cứu nước.
Mục IV. Chiến dịch Việt Bắc Thu- Đông năm 1947
Qua thơ ca giúp học sinh xác định được các địa danh trong chiến dịch:
“Anh kể chuyện tôi nghe
Trận chợ Đồn chợ Rã

Đêm lịch sử Điện Biên sáng rực
Trên đất nước, như huân chương trên ngực
Dân tộc ta dân tộc anh hùng”
Giáo viên: Nguyễn Minh Lài Trường THCS Ba Vinh
20
SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014
Hay: “Chín năm làm một Điện Biên
Nên vành hoa đỏ, nên thiên sử vàng…”
(Trích: “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên” Tố Hữu)
Qua các bài thơ này giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ thời gian diễn ra chiến dịch
Điện Biên Phủ (56 ngày đêm), chín năm kháng chiến chống Pháp (từ 1946 đến 1954)
và làm cho học sinh hiểu rõ sự hi sinh, gian khổ và đã làm nên một Điện Biên Phủ chấn
động địa cầu. Niềm tự hào dân tộc, thôi thúc các em ra sức học tập và rèn luyện nêm
người
Qua khổ thơ học sinh thấy được sự đồng lòng đồng sức của nhân dân ta trong
Chiến dịch Điện Biên Phủ: “Dốc Pha Đin chị gánh anh thồ
Đèo Lũng Lô anh hò chị hát”
Hoặc: “Súng nổ rung trời giận dữ
Người lên như nước vỡ bờ
Nước Việt Nam từ máu lửa
Rủ bùn đứng dậy sáng loà”
(Nguyễn Đình Thi)
Mục III. Hiệp Định Giơnevơ năm 1954
“Sông Bến Hải bên bồi bên lỡ
Cầu Hiền Lương bên nhớ bên thương
Cách chia mười mấy năm trường
Khi mô mới nối được đường vô ra”
Một giới tuyến quân sự tạm thời, nhưng đế quốc Mĩ đã âm mưu chia cắt đất nước
ta lâu dài Nam- Bắc ngăn cách nước:
“Nhưng súng gươm đâu ngăn được tình thương

Ta làm sen thơm ngat giữa đầm….
Cả bốn biển hoan hô Hà Nội
Pháo đài bay rụng đỏ mặt hồ”
(Tố Hữu)
3.5.2. Minh họa cách sử dụng tài liệu văn học trong dạy học trong một số bài ở
Giáo viên: Nguyễn Minh Lài Trường THCS Ba Vinh
22
SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014
chương trình lịch sử Việt Nam lớp 8
Bài 24: Cuộc kháng chiến chống từ năm 1858 đến năm 1873
Khi nói đến tình hình Việt Nam trước khi thực dân Pháp xâm lược thì chế độ
phong kiến khủng hoảng trầm trọng kéo theo khủng hoảng về kinh tế, xã hội như nông
nghiệp sa sút, đất đai khai khẩn được lại rơi vào tay địa chủ, dân phiêu tán khắp nơi.
Giáo viên có thể trích một bài vè nói về tình cảnh của nhân dân ở giai đoạn này:
“Cơm thì chẳng có
Rau cháo cũng không
Đất trắng xóa ngoài đồng
Nhà giàu niêm kín cổng
Còn một bộ xương sống
Vơ vất đi ăn mày”
Mục 2: Chiến sự ở Gia Định 1959.
- Ngày 17/2/1859, Pháp nổ súng đánh thành Gia Định, quân triều đình nhanh
chóng tan rã, Nguyễn Đình Chiểu đã ghi lại sự kiện bi thảm này qua bài thơ “Chạy
giặc”
“Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây,
Một bàn cờ thế phút sa tay.
Bỏ nhà lũ tẻ lơ xơ chạy,
Mất ổ đàn chim dáo dát bay
Bến Nghé của tiền tan bọt nước,
Đồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây

Kiếm tuốt Kiên Giang rợn quỷ thần”
- Hay giáo viên có thể lấy câu nói của Nguyễn Trung Trực khi ông bị giặc đem đi
hành hình: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây”
Vừa là ý chí chống giặc của ông đồng thời là ý chí chống giặc của toàn dân Việt Nam.
- Cũng có thể sử dụng đoạn trích của Gosselin người Pháp nói về tinh thần chiến
đấu của nhân dân Việt Nam vì độc lập dân tộc: “Đứng trước vũ khí của chúng ta, những
người An Nam chỉ có một phương sách duy nhất là hi sinh cho sự bảo vệ các quyền tự
Giáo viên: Nguyễn Minh Lài Trường THCS Ba Vinh
24
SKKN " Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9" Năm học 2013 - 2014
do của họ. Họ đã bình tĩnh đương đầu cái chết với một sự can đảm tột đỉnh và trong số
rất đông những người ngã xuống vì những viên đạn của các đơn vị hành hình hay dưới
làn gươm của các tên đao phủ, chúng tôi không bao giờ ghi nhận được một sự yếu đuối
nào”.
Bài 25 “Kháng chiến lan rộng ra toàn quốc (1873-1884)
- Chiến thắng tiêu biểu trong cuộc đấu tranh của quân dân Bắc Kì là chiến thắng
Cầu Giấy lần nhất (21/12/1873) và chiến thắng Cầu Giấy lần hai (19/5/1883), chiến
thắng này công lớn thuộc về đội quân cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc, để khắc họa về tài
cũng như tinh thần chống Pháp của Lưu Vĩnh Phúc như sau:
“Cung kiếm tài cao ít kẻ lường
Đáo để anh hùng lòng bất khuất
Về Tàu còn nguyện giết Tây dương”
- Sau hiệp ước Giáp Tuất 1874, nhân dân phản đối mạnh mẽ, nhân dân không chỉ
đánh Tây mà chống cả triều đình:
“Dập dìu trống đánh cờ xiêu
Phen này quyết đánh cả Triều lẫn Tây”
Mục II – phần 2: Nhân dân Bắc Kì tiếp tục kháng Pháp.
Để làm cho học sinh hiểu rõ tình cảnh rối ren của triều Nguyễn khi Tự Đức mất
cũng như hiểu tại sao Pháp lại không nhân nhượng triều Nguyễn như năm 1874 nữa.
Giáo viên có thể đọc cho học sinh nghe hai câu ca dao sau: