Trường THPT Vĩnh Bình Bắc Sử dụng tài liệu VHDG trong DHLSVN ở lớp 10
I-PHẦN MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Để nâng cao chất lượng giáo dục trong dạy học môn lịch sử, người giáo
viên cần phải tích cực trau dồi chuyên môn và sử dụng nhiều phương pháp dạy
học để tạo hứng thú học tập cho học sinh, cũng như để đạt hiệu quả cao nhất
trong dạy học.
Hơn hai năm dạy học tôi nhận thấy rằng việc sử dụng phương pháp dạy học liên
môn có tác dụng tích cực, đặc biệt là sử dụng kiến thức văn học để bổ trợ cho
dạy học lịch sử.
“Sử dụng tài liệu văn học dân gian trong dạy học lịch sử Việt Nam ở
lớp 10”. Đây là một đề tài tôi đã ấp ủ khá lâu và tôi cũng đã thực hiện một cách
có hiệu quả, cho nên tôi quyết định viết đề tài sáng kiến kinh nghiệm để cho các
đồng nghiệp cùng tham khảo và có thể ứng dụng trong dạy học lịch sử ở nhà
trường phổ thông.
2. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
Tên đề tài đã nói lên đối tượng, phạm vi nghiên cứu đề tài sáng kiến kinh
nghiệm. Đó là phương pháp sử dụng các tài liệu văn học dân gian để dạy học
lịch sử Việt Nam ở lớp 10. Tài liệu văn học dân gian phục vụ cho dạy học là văn
học dân gian phản ánh lịch sử mang tính chất tư liệu lịch sử, như các câu
chuyện cổ tích, truyền thuyết, truyện cười, các câu ca dao, tục ngữ, vè… do
nhân dân sáng tác trong điều kiện, hoàn cảnh lịch sử cụ thể.
3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Trong việc thực hiện nghiên cứu một vấn đề, một sự vật hiện tượng chúng
ta cần thực hiện nhiều phương pháp, trong đề tài sáng kiến kinh nghiệm này tôi
cũng sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu như: sưu tầm, tổng hợp, thống kê,
phân tích, đánh giá…
Những phương pháp này đã bổ trợ cho tôi hoàn thành đề tài sáng kiến kinh
nghiệm này.
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Đình Thế Trang 1
Trường THPT Vĩnh Bình Bắc Sử dụng tài liệu VHDG trong DHLSVN ở lớp 10

Giáo viên thực hiện: Nguyễn Đình Thế Trang 2
Trường THPT Vĩnh Bình Bắc Sử dụng tài liệu VHDG trong DHLSVN ở lớp 10
Thứ năm, môn học lịch ở nhà trường trung học phổ thông nói chung, cũng
như ở trường THPT Vĩnh Bình Bắc nói riêng thì chưa đáp ứng đầy đủ các
phương tiện bổ trợ cho công tác dạy học, như: tài liệu tham khảo, các đồ dùng
trực quan mô hình, sơ đồ, lược đồ…
Cùng với những khó khăn nêu trên, trong quá trình dạy học bản thân tôi nhiều
lúc cũng gặp rất nhiều khó khăn như:
+ Bối rối với sự khác nhau giữa các nguồn tài liệu trong cùng một vấn đề,
sự kiện, nhân vật lịch sử
+ Có nhiều vấn đề lịch sử tôi cũng chưa nắm rõ, mà chưa có tài liệu để
tham khảo để hiểu những vấn đề này một cách rõ ràng, đầy đủ nhất…
2. BIỆN PHÁP
Với những thuận lợi và khó khăn đó, kết quả học tập của môn lịch sử đạt
chưa cao, cho nên bản thân tôi phải tìm cách đổi mới phương pháp dạy học, tạo
hứng thú học tập cho học sinh- tôi đã sử dụng phương pháp: Sử dụng tài liệu văn
học dân gian trong dạy học lịch sử Việt Nam ở lớp 10. Tuy nhiên, chúng ta cần
hiểu một số vấn đề về lý luận về văn học dân gian và văn học dân gian với lịch
sử dân tộc.
2.1.Lý luận
2.1.1. Khái niệm về văn học dân gian:
Văn học dân gian là những sáng tác truyền miệng tập thể của nhân dân
bằng nghệ thuật ngôn từ, xuất hiện từ thời công xã nguyên thủy, trải qua các thời
kỳ phát triển lâu dài trong các chế độ xã hội có giai cấp và tiếp tục tồn tại trong
thời đại ngày nay.
2.1.2. Mối quan hệ giữa văn học dân gian với tiến trình lịch sử dân tộc:
Ngày xưa người ta quan niệm: “Văn sử triết bất phân”, coi đó là một
ngành khoa học không thể tách rời, văn học dân gian ra đời, tồn tại và phát triển
trong một điều kiện xã hội nhất định, nó phản ánh những hoạt động thực tiễn của
cuộc sống xã hội. Ở văn học dân gian, mối quan hệ đó biểu hiện ra một cách rõ

động – không chỉ có vậy, việc sử dụng các tài liệu văn học dân gian còn tạo
được sự gần gũi với bối cảnh lịch sử, phản ánh những sự kiện lịch sử cụ thể .
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Đình Thế Trang 4
Trường THPT Vĩnh Bình Bắc Sử dụng tài liệu VHDG trong DHLSVN ở lớp 10
Sử dụng văn học dân gian người giáo viên có thể tiến hành có kết quả
việc giáo dục tư tưởng, đạo đức nói chung, giáo dục truyền thống ý thức dân tộc
nói riêng cho học sinh, đặc biệt là đạt hiệu quả trong học tập. Văn học dân gian
phản ánh lịch sử một cách sinh động, học sinh sẽ hiểu rõ hơn về sự kiện, nhân
vật lịch sử…
2.3. Một số lưu ý khi sử dụng tài liệu văn học dân gian trong dạy học
lịch sử
Sử dụng tài liệu văn học dân gian trong dạy học lịch sử Việt Nam có ý
nghĩa rất lớn. Tuy nhiên việc sử dụng nó phải rất cẩn thận, nếu không sẽ phản
tác dụng.
Thứ nhất, ta phải sưu tầm lựa chọn tư liệu văn học dân gian phản ánh ghi
nhận lịch sử.
Thứ hai, lựa chọn văn học dân gian tiêu biểu, phù hợp cho mỗi giai đoạn
thời kỳ, sự kiện, nhân vật lịch sử, chính xác, tránh trường hợp dẫn chứng sai
lệch hoặc không hợp lý thì sẽ gây tai hại cho nhận thức của học sinh .
Thứ ba, khi sử dụng văn học dân gian chúng ta phải phân tích một cách rõ
ràng, lược bỏ các yếu tố thần thánh, hoang đường …để thấy được lịch sử ở trong
đó …Thí dụ, khi đưa truyện “Thánh Gióng” để dẫn chứng cho cuộc đấu tranh
chống giặc xâm lược của nhân dân ta thời đại Hùng Vương, chúng ta phải loại
bỏ những yếu tố hoang đường, phân tích cho học sinh hiểu theo hướng là hình
tượng Thánh Gióng là tượng trưng cho tập thể - quân đội ( binh lính) chống giặc
xâm lược – là sức mạnh của cả dân tộc và qua câu chuyện đó, ta cũng thấy được
sự phát triển về mọi mặt của đất nước ở thời kì này, như ngành nông nghiệp
hoặc đồ sắt đã xuất hiện và phát triển đến trình độ cao.
Thứ tư, văn học dân gian phản ánh lịch sử theo chủ quan của nhân dân, có
thể do tình cảm, lòng kính phục của một bộ phận quần chúng nhân dân rồi đánh

ánh về tình hình xã hội, đời sống nhân dân ta dưới Triều Nguyễn nửa đầu thế kỷ
XIX cũng như những câu ca dao tục ngữ… nói về các cuộc đấu tranh của nhân
dân ta ở thời kỳ này.
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1.Về kiến thức
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Đình Thế Trang 6
Trường THPT Vĩnh Bình Bắc Sử dụng tài liệu VHDG trong DHLSVN ở lớp 10
Đầu thế kỷ XIX , xã hội Việt Nam dần dần trở lại ổn định, nhưng mâu
thuẫn giai cấp vẫn không dịu đi .
Mặc dù nhà Nguyễn có một số cố gắng nhằm giải quyết những khó khăn
của nhân dân nhưng sự phân chia giai cấp ngày càng cách biệt, bộ máy quan lại
sa đọa, mất mùa, đói kém thường xuyên xảy ra.
Cuộc đấu tranh của nhân dân diễn ra liên tục và mở rộng ra hầu hết cả
nước, lôi cuốn cả một bộ phận binh lính, đồng bào các dân tộc ít người.
2.Về kĩ năng
Tiếp tục rèn luyện kĩ năng phân tích, tổng hợp, ứng dụng phương
pháp học tập liên môn…
3.Về tư tưởng, tình cảm
Bồi dưỡng tình cảm căm ghét giai cấp phong kiến bóc lột, áp bức tàn bạo
nhân dân
Tình cảm thương yêu nhân dân, khâm phục tinh thần đấu tranh dũng cảm
của người lao động bị áp bức.
II. PHƯƠNG TIỆN
1.Giáo viên
Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án, tài liệu tham khảo, các câu ca
dao, tục ngữ, vè.
Bản đồ Việt Nam thời phong kiến ( Triều Nguyễn )
2.Học sinh
Sách giáo khoa
Các câu ca dao tục ngữ

thống trị cũ, vì vậy đã chủ trương duy
trì tình trạng kinh tế xã hội cũ, tăng
cường tính chuyên chế nhằm bảo vệ
quyền thống trị của mình.
GV :
? Tình xã hội Việt Nam dưới Triều
Nguyễn như thế nào ? Trong xã hội có
những giai cấp nào ?
HS:
- Giai cấp thống trị, giai cấp bị trị .
GV :
? Giai cấp thống trị, giai cấp bị trị họ
là những ai.
HS: ->
1)TÌNH HÌNH XÃ
HỘI VÀ ĐỜI SỐNG
NHÂN DÂN:
* Xã hội:
- Sự phân chia giai cấp
trong xã hội ngày càng
cách biệt:
+ Giai cấp thống trị
bao gồm: vua quan, địa
chủ, cường hào.
+ Giai cấp bị trị : nhân
dân lao động ( đa số là
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Đình Thế Trang 8
Trường THPT Vĩnh Bình Bắc Sử dụng tài liệu VHDG trong DHLSVN ở lớp 10
GV:
? Ở thời kỳ này giai cấp thống trị như

thôn địa chủ cường
hào ức hiếp nhân dân.
* Đời sống nhân dân :
-Ở thời Nguyễn, đời
sống của nhân dân cực
khổ hơn so với các
triều đại trước, do:
+ Sưu cao, thuế nặng.
+ Chế độ lao dịch nặng
nề .
+ Thiên tai, mất mùa
thường xuyên
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Đình Thế Trang 9
Trường THPT Vĩnh Bình Bắc Sử dụng tài liệu VHDG trong DHLSVN ở lớp 10
14phút
Đất trắng xóa ngoài đồng
Nhà giàu niêm kín cổng
Còn một bộ xương sống
Vơ vất đi ăn mày
Ngồi xó chợ lùm cây
Quạ kêu vang bốn phía
Xác đầy nghĩa địa
Thây thối bên cầu
Trời ảm đạm u sầu
Cảnh hoang tàn đói rét ”
GV: Qua đó xây dựng hình ảnh, biểu
tượng nông dân Việt Nam dưới Triều
Nguyễn
? Em nghĩ như thế nào về cuôc sống
của nhân dân ta dưới thời Nguyễn.So

GV: Dẫn chứng, phân tích :
“Trên trời có ông sao Tua,
Ở làng Minh Giám có vua Ba Vành ”
Hay là:
“Đời vua Minh Mạng lên ngôi
Giữa năm Ất Dậu sao đuôi ngang
trời.
Bỗng đùng đùng bể khơi vang
động
Giặc Ba Vành ngang dọc một
phương ”
GV:
? So với các triều đại trước, các cuộc
đấu tranh của nông dưới thời Nguyễn
có những đặc điểm gì khác.
HS : ->
GV: Nhận xét, kết luận:
-Tiêu biểu :
+ Khởi nghĩa Phan Bá
Vành bùng nổ năm
1821 ở Sơn Nam hạ
(Thái Bình) mở rộng ra
ở Hải Dương, An
Quảng đến năm 1827
bị đàn áp.
+ Khởi nghĩa Cao Bá
Quát bùng nổ năm
1853 ở Ứng Hòa–Hà
Tây, mở rộng ra Hà
Nội, Hưng Yên đến

nghĩa quy mô lớn, kéo
dài như: Phan Bá Vành
và Lê Văn Khôi.
3)ĐẤU TRANH CỦA
CÁC DÂN TỘC ÍT
NGƯỜI :
- Nửa đầu thế kỷ XIX,
các dân tộc ít người
nhiều lần nổi dậy
chống chính quyền .
+ Ở phía Bắc: khởi
nghĩa Nông Văn Vân
( người Tày ) từ năm
1833 – 1835 .
+ Ở phía Nam : khởi
nghĩa của người
Khmer ở miền Tây
Nam Bộ.
=> Giữa thế kỷ XIX,
phong trào đấu tranh
tạm lắng xuống khi
thực dân Pháp chuẩn bị
xâm lược nước ta .
4. Củng cố (1phút)
Nhấn mạnh tình hình xã hội Việt Nam dưới thời Nguyễn và đời sống của
nhân dân ở thời kỳ này khó khăn, cực khổ như thế nào ?
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Đình Thế Trang 12
Trường THPT Vĩnh Bình Bắc Sử dụng tài liệu VHDG trong DHLSVN ở lớp 10
Trong hoàn cảnh đó mâu thuẫn xã hội sâu sắc dẫn đến nhiều cuộc đấu
tranh chống lại chính quyền phong kiến .

III. KẾT LUẬN
Có thể nói rằng: Sử dụng tài liệu văn học dân gian trong dạy học lịch sử
Việt Nam ở lớp 10 ( một bài học lịch sử cụ thể ) nói riêng và trong dạy học
lịch sử ở nhà trường phổ thông nói chung, như thể ta soi cái gương “rộng” –
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Đình Thế Trang 14
Trường THPT Vĩnh Bình Bắc Sử dụng tài liệu VHDG trong DHLSVN ở lớp 10
“lớn” có cả về không gian lẫn thời gian mà ở đó phản chiếu, ghi nhận cả quá
trình lịch sử dân tộc với nhiều màu sắc.
Văn học dân gian mang lại, chuyển tải cả quá trình lịch sử - thông qua các
câu chuyện truyền thuyết cho đến chuyện cổ tích, ca dao, tục ngữ là ở đó ta
thấy được một bức tranh sinh hoạt xã hội sinh động cũng như công cuộc đấu
tranh chống ngoại xâm bảo vệ độc lập dân tộc của tổ quốc. Mỗi câu ca dao là
một sự kiện lịch sử, mỗi câu chuyện là một giai đoạn lịch sử
Trong dạy học lịch sử tùy theo bài, tùy theo sự kiện, vấn đề lịch sử mà ta
lồng vào các tài liệu văn học dân gian để xây dựng một biểu tượng lịch sử,
phương pháp đó sẽ đạt được mục đích giáo dục đạo đức, tư tưởng và kiến thức
lịch sử một cách hiệu quả. Kiến thức lịch sử trong các tác phẩm văn học dân
gian rất phong phú, đa dạng nó phản ánh lịch sử một cách toàn diện.
Quả thật, khi dạy học môn lịch sử chúng ta không thể không sử dụng các
tài liệu văn học dân gian để xây dựng một biểu tượng lịch sử. Đó là một phương
pháp đúng đắn, khoa học, hiệu quả bổ trợ cho dạy học lịch sử, tạo không khí lớp
học sôi nổi hứng thú. Văn học dân gian là tấm gương lớn phản chiếu quá trình
lịch sử dân tộc một cách toàn diện và sinh động./.
MỤC LỤC
I-Phần mở đầu Trang 1
1. Lý do chọn đề tài 1
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Đình Thế Trang 15
Trường THPT Vĩnh Bình Bắc Sử dụng tài liệu VHDG trong DHLSVN ở lớp 10
2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 1
3. Phương pháp nghiên cứu 1