SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP BẬC THPT"
2
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài:
Công tác chủ nhiệm lớp ở bậc học phổ thông là một công tác rất cần thiết và rất
quan trọng đối với bất cứ nền giáo dục thuộc một quốc gia nào trên thế giới, đặc biệt là
đối với nền giáo dục đang phát triển trong thời mở cửa với nền kinh tế thị trường như
Việt Nam hiện nay.
Trong công tác chủ nhiệm lớp thì yếu tố hoạt động phong trào là một yếu tố quan
trọng giúp cho một tập thể lớp duy trì và phát huy được tinh thần đoàn kết, không khí học
tập vui vẻ thoải mái, giúp cho mỗi cá nhân học sinh có điều kiện thuận lợi để phát huy
năng lực bản thân, phát triển toàn diện, đặc biệt là với học sinh ở bậc học THPT. Vì đây
là bậc học mà học sinh ở lứa tuổi từ 16 – 18, lứa tuổi cận kề sự trưởng thành, những nhận
thức và định hướng của cuộc đời được hình thành và quyết định chủ yếu ở giai đoạn
này.Hoạt động phong trào đối với một tập thể học sinh thực sự có ý nghĩa rất quan trọng.
Nhưng nhiệm vụ chủ nhiệm lớp đối với giáo viên hiện nay là một việc vừa khó
vừa khổ . Công tác tổ chức, hướng dẫn, quản lý hoạt động phong trào trong lớp chủ
nhiệm của các giáo viên chủ nhiệm chưa phải bao giờ, ở đâu, với ai cũng được đề cao coi
trọng. Vì để giúp lớp chủ nhiệm có thể hoạt động phong trào hiệu quả góp phần hình
thành môi trường giáo dục toàn diện cho học sinh đòi hỏi nhiều tâm huyết, công sức, trí
tuệ … của giáo viên chủ nhiệm lớp. Thực tế đòi hỏi rất cần có sự trao đổi, bàn bạc trong
đội ngũ giáo viên phổ thông về kinh nghiệm làm chủ nhiệm lớp nói chung và kinh
nghiệm phát huy hiệu quả của hoạt động phong trào trong lớp chủ nhiệm nói riêng. Đó
chính là lí do khiến tôi chọn đề tài:“Kinh nghiệm tổ chức, hướng dẫn, quản lý hoạt
3
động phong trào trong công tác chủ nhiệm lớp ở THPT ” cho sáng kiến kinh nghiệm
của mình.
2. Mục đích:
Sáng kiến kinh nghiệm này cung cấp kinh nghiệm riêng trong việc tổ chức, hướng
trường và khác trường.
- Phương pháp so sánh, đối chiếu: so sánh, đối chiếu kết quả hoạt đông phong trào
và kết quả tu dưỡng rèn luyện nói chung ở những tập thể lớp có được sự quan tâm chú
trọng của giáo viên chủ nhiệm lớp so với các lớp chưa được giáo viên chủ nhiệm quan
tâm phát huy khả năng hoạt động phong trào.
- Phương pháp điều tra, thống kê : thực hiện điều tra thái độ,cảm nhận và đánh giá
của học sinh với các hoạt động phong trào trong quá trình học tập ở trường phổ thông.
Ngoài ra, người viết còn sử dụng một số thao tác khác: nghiên cứu tài liệu, phân tích,
tổng hợp…
5
5. Cấu trúc của đề tài: Gồm 3 phần.
- Phần I: Mở đầu.
+ Lý do chọn đề tài.
+ Mục đích của đề tài.
+ Đối tượng phạm vi nghiên cứu.
+ Phương pháp nghiên cứu.
- Phần II: Nội dung (Trọng tâm): gồm 3 chương
+ Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài.
+ Chương II: Kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn tổ chức, hướng dẫn,
quản lý hoạt động phong trào trong công tác chủ nhiệm lớp.
+ Chương III: Hiệu quả của đề tài.
- Phần III: Kết luận.
+ Những bài học kinh nghiệm rút ra.
+ Ý nghĩa và khả năng ứng dụng triển khai của đề tài.
+ Những kiến nghị đề xuất.
+ Lời kết
6
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI.
quát toàn bộ các phương diện của lớp học, thực hiện việc kiểm tra, đánh giá sự tu
dưỡng ,rèn luyện, phấn đấu của học sinh.
8
- Thứ hai, giáo viên chủ nhiệm phải là cầu nối giữa BGH nhà trường, các tổ chức
trong trường, các giáo viên bộ môn với tập thể học sinh lớp chủ nhiệm. Nói cách khác,
giáo viên chủ nhiệm phải là người đại diện cho cả hai phía là đại diện cho các lực lượng
trong nhà trường và đại diện cho tập thể học sinh lớp chủ nhiệm về mọi mặt một cách
hợp lí.
- Thứ ba, giáo viên chủ nhiệm có nhiệm vụ giáo dục học sinh thông qua tập thể giúp
các em hiểu và giải quyết mối liên hệ giưa cá nhân với tập thể qua việc phân công, phân
nhiệm một cách kịp thời cân đối, giúp học sinh tự giải quyết những vấn đề gắn liền với
hoạt động xã hội, hoạt động tập thể như cắm trại, tham quan, sinh hoạt đoàn, chủ điểm
hàng tháng qua các tiết hoạt động ngoài giờ giáo viên chủ nhiệm cần tổ chức các hoạt
động tập thể như : Tham quan, thăm hỏi, giúp đỡ công việc gia đình của những em học
sinh có hoàn cảnh khó khăn, neo đơn…giáo viên chủ niệm phải biết cách tổ chức, lôi
cuốn học sinh vào hoạt động tập thể để giáo dục dễ dàng, có hiệu quả hơn.
Với vị trí vai trò và nhiệm vụ như vậy, đòi hỏi người giáo viên chủ nhiệm cần có
phẩm chất và năng lực, không ngừng học tập tích lũy kinh nghiệm để làm công tác chủ
nhiệm có hiệu quả.
3. Ý nghĩa của hoạt động phong trào trong công tác chủ nhiệm lớp:
9
- Hoạt động phong trào là những hoạt động chính trị, kinh tế hay văn hóa do một
tổ chức xã hội nào đó khởi nguồn phát động nhằm thu hút nhiều người tham gia để hướng
theo một mục tiêu nhất định nào đó.
- Hoạt động phong trào trong trường học phổ thông là những hoạt động do tập thể
lớp, các tổ chức Đoàn, Đội, nhà trường khởi xướng phát động hoặc phát động theo chủ
trương chỉ đạo của cấp trên nhằm mục đích vì lợi ích của học sinh, tập thể lớp, nhà
trường, xã hội, cộng đồng thông qua đó góp phần giáo dục đạo đức, nhân cách cho học
sinh phát triể toàn diện và xây dựng tổ chức Đoàn, Hội vững mạnh.
- Hoạt động phong trào có ý nghĩa rất quan trọng trong công tác chủ nhiệm lớp. Nó
giữa giáo viên chủ nhiệm và học sinh ); Lại có lớp không có khả năng giành thành tích
cao trong các hoạt động phong trào thi đua nhưng giáo viên chủ nhiệm lại áp đặt học sinh
phải tham gia và giành thành tích cao. (Quan điểm này cũng sai lầm và hậu quả là làm
cho học sinh bị áp lực tâm lý gây chán nản, không muốn tham gia hoạt động, có tham gia
11
thì cũng không xuất phát từ mong muốn của học sinh. Như vậy sẽ không có kết quả giáo
dục tốt).
2.Ở trường THPT Mê Linh:
- Trường THPT Mê Linh từ lâu công tác chủ nhiệm lớp đã được BGH nhà trường
và giáo viên của trường quan tâm, được đầu tư cơ sở vật chất cũng như tinh thần một
cách tối đa trong khả năng cho phép để nâng cao chất lượng dạy và học nói riêng, chất
lượng giáo dục toàn diện nói chung. Song về mảng công tác tổ chức, hướngdẫn, quản lý
hoạt động phong trào trong các tập thể lớp thì vẫn chưa được quán triệt đồng bộ đối với
các khối lớp. Chủ yếu mảng hoạt động này vẫn là hoạt động tự phát có tính năng khiếu sở
trường của từng lớp.Hơn nữa cũng có không ít các thầy cô làm công tác chủ nhiệm lớp
cho rằng đi học chỉ cần ngoan ngoãn, học giỏi chứ hoạt động tập thể, hoạt động phong
trào chung không quan trọng lắm, chỉ cần có tham gia cho hoàn thành nhiệm vụ, chủ
trương hướng học sinh đầu tư thời gian công sức cho việc học văn hóa chuyên môn: học
các môn thi tốt nghiệp và thi vào CĐ- ĐH Nên mặc dù trường THPT Mê Linh đã có
nhiều thành tích đáng kể trong các hoạt động phong trào nhưng theo cá nhân tôi thì hoàn
toàn có thể nâng cao hơn nữa khả năng và thành tích của học sinh trường THPT Mê Linh
nếu các giáo viên chủ nhiệm và nhà trường chú trọng hơn vào công tác tổ chức, hướng
dẫn, quản lý hoạt động phong trào trong các khối lớp.
- Thực tế công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT Mê Linh cũng cho thấy nếu lớp
nào các em học sinh đồng sức đồng lòng và giáo viên chủ nhiệm của lớp chú trọng hoạt
động phong trào thì lớp ấy hoạt động phong trào tốt hơn hẳn, không chỉ đem lại thành
tích cho lớp trong phạm vi trường mà còn đem lại thành tích đáng nói cho cả nhà trường
12
ở cấp cao hơn. Ví dụ như lớp 10a8 do cô Hằng chủ nhiệm, lớp 10a10do cô Chung chủ
nhiệm, lớp 11a8 do co Soa chủ nhiệm năm học 2009 – 2010, lớp 11a9 do thầy Sơn chủ
- Chọn đội ngũ cán bộ lớp phải là những em nhiệt tình, học khá ( Nếu là học sinh
đầu cấp thì giáo viên chủ nhiệm nên căn cứ vào học bạ THCS và điểm xét tuyển vào 10) .
Mỗi cán bộ lớp đặc biệt là lớp trưởng, lớp phó phụ trách văn nghệ và bí thư chi đoàn cần
14
phải năng động và có một năng khiếu nào đó về hoạt động tập thể, Có như thế thì mới
mong đẩy hoạt động phong trào của tập thể lớp đi lên.
- Tổ chức hoạt động tập thể ngay từ đầu năm học, nhất là với học sinh đầu cấp khi
còn chưa quen nhau lại càng cần các hoạt động chung để có điều kiện thân quen hơn. Một
số biện pháp cụ thể như:
+ Giao cho lớp trưởng thống kê ngày tháng năm sinh của từng học sinh trong lớp,
công chia trung bình để lấy một ngày làm ngày sinh nhật lớp. Hàng năm sẽ tổ chức sinh
nhật lớp. Việc làm này có tác dụng rất to lớn trong việc đem đến cho học sinh trong lớp
cảm giác gắn gó hơn với lớp học còn nhiều mới mẻ và bỡ ngỡ này.
+ Hàng tháng lớp trưởng có nhiệm vụ thống kê các bạn sinh cùng một tháng để tổ
chức mừng sinh nhật các bạn theo tháng. Thời gian tổ chức vào một giờ sinh hoạt trong
tháng, có trang trí lớp,cắm hoa, ghi danh và ngày sinh của từng bạn sinh nhật bằng danh
sách công khai trên bảng, có chương trình được chuẩn bị chu đáo từ trước (giáo viên chủ
nhiệm sẽ quan tâm, tư vấn và duyệt trước chương trình cho các em) để chúc mừng sinh
nhật, có liên hoan nhẹ bằng nguồn kinh phí trích từ quĩ lớp . Làm như vậy tất cả các bạn
trong lớp đều biết được ngày sinh của nhau rất dễ dàng, tiện cho việc tạo dựng mối quan
hệ bạn bè tốt đẹp trong tập thể lớp, phát huy được trí lực sáng tạo của học sinh, tạo tâm lý
yêu mến lớp học cùng các bạn cho mỗi học sinh
15
+ Trong các giờ sinh hoạt lớp, giáo viên chủ nhiệm cần chuẩn bị kĩ lưỡng nội dung
công việc để việc sơ kết, kiểm điểm các hoạt động trong tuần hết ít thời gian nhất, dành
thời gian còn lại cho học sinh thảo luận, trình bày với tư cách cá nhân hoặc theo nhóm
các vấn đề mà các em quan tâm hoặc có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các em.
Giáo viên chủ nhiệm tổ chức hướng dẫn cho các em kĩ năng trình bày diễn đạt trước dám
đông, sau đó cùng nhau đề ra phương án giải quyết vấn đề. Khi việc này trở thành thường
xuyên thì học sinh sẽ rèn luyện được tâm lý tự tin bình tĩnh, một điều rất quan trọng đối
đi đường không an toàn, lo con mình không biết cư xử đúng mực khi đến nhà người khác,
lo các em lỡ làm gì dại dột… nên không đồng ý cho con mình đi chơi nhưng đây lại là
điều mà các em rất có nhu cầu và cũng chính đáng nên tôi đã mời chi hội trưởng cha mẹ
học sinh và chính một số người bố, người mẹ không đồng ý cho con mình được đi chơi
ấy đến sinh hoạt giao lưu với lớp. Kết thúc buổi sinh hoạt đó, cha mẹ các học sinh ấy đã
đồng ý cho phép con mình đi chơi. Và trong buổi sinh hoạt ấy các em cùng cha mẹ đã
bàn bạc nên làm thế nào để những cuộc đi chơi an toàn và có ý nghĩa nhất, khiến cha mẹ
yên tâm, các em cũng khôn lớn hơn, trưởng thành hơn trong giao tiếp.
17
+ Giáo viên chủ nhiệm cũng nên tận dụng những buổi họp cha mẹ học sinh thường
kỳ để thay mặt học sinh truyền tải nguyện vọng, mong muốn của học sinh tới cha mẹ học
sinh về các hoạt động tập thể. Sau đó lại thông báo trở lại tới học sinh trong giờ sinh hoạt
nhằm thực hiện các hoạt động phong trào hiệu quả cao nhất mà tốn ít thời gian nhất, lại
được sự đồng thuận của cha mẹ các em.
Ví dụ minh họa:
Ngày nay, do nhu cầu giao lưu, tìm hiểu, theo xu hướng phát triển của xã hội và
điều kiện kinh tế cũng có thể cho phép nên cuối kì hoặc cuối năm học, các em học sinh
thường muốn được đi tham quan du lịch hay liên hoan tập thể. Hoạt động này rất có ý
nghĩa song lại đòi hỏi chi phí tốn kém và sự chuẩn bị thật chu đáo mới mong thành công
nên nhất thiết phải được cha mẹ học sinh đồng tình ủng hộ. Mỗi lần như vậy tôi thường
khuyên các em về nhà nói chuyện trước với bố mẹ về mong muốn của mình cũng như lớp
mình trước khi họp cha mẹ học sinh. Đến buổi họp cha mẹ học sinh, tôi sẽ nêu vấn đề
này ra để các bậc cha mẹ thảo luận và đi đến kết luận có đồng ý không. Nếu đồng ý thì
tiếp tục bàn đến việc chi hội cha mẹ sẽ tổ chức, lo liệu cho con em mình hoạt động tập
thể sao cho hiệu quả nhất. Còn nếu cha mẹ các em không đồng ý thì tuyệt đối không đồng
tình với việc để học sinh tự đứng ra tổ chức, lo liệu vì các em còn vị thành niên và không
có kinh nghiệm cũng như kinh phí …Nhưng thường thì các vấn đề này ở lớp tôi đều
được như nguyện vọng của các em và cha mẹ các em đều tán thành.
- Nếu lớp chủ nhiệm không nỏi bật trong một phong trào hoạt động tập thể nào thì
người giáo viên chủ nhiệm cần phải gây dựng phong trào dần dần từ những việc lamg cụ
vọng, ấm ức không có lời cho sự đoàn kết và đi lên của tập thể lớp.
Ví dụ minh họa:
Trong các đợt thi đua lớn ở trường THPT Mê Linh, Đoàn trường thường phát động
nhiều hoạt động phong trào ý nghĩa thiết thực như: văn nghệ theo chủ đề, thể thao, thi
đua tuần học tốt, hành quân điểm số, cắm hoa, cắm trại, nấu cơm niêu…Tôi là một giáo
viên dạy văn nên thường được phân công chủ nhiệm các lớp có định hướng học văn và
các môn xã hội. Đặc trưng của các lớp này là nhiều học sinh nữ. Vì vậy trước một đợt thi
đua , tôi thường hướng các học sinh của lớp mình chủ nhiệm đầu tư tham gia hoạt động
phong trào ở các nội dung phù hợp với các em nữ như: cắm hoa nghệ thuật, múa hát, nấu
cơm niêu, thời trang, kể chuyện… và thường giành được kết quả khá tốt
- Khi đã chọn được nội dung phù hợp để tham gia dợt thi đua thì giáo viên chủ
nhiệm phải là người tư vấn xây dựng kế hoạch hoạt động, triển khai sao cho hợp lý cả về
20
thời gian, công sức và cả tiền bạc. Không nên bỏ mặc học sinh tự làm vì như vậy học sinh
chưa biết lường trước các tình huống, khả năng xảy ra và cách giải quyết nên sẽ dẫn tới
lãng phí thời gian, công sức và tiền bạc mà kết quả có khi lại không được như mong
muốn.
- Trong quá trình thực hiện kế hoạch đã xây dựng, giáo viên chủ nhiệm phải luôn
luôn theo sát, động viên học sinh phát huy sức mạnh tập thể, điều chỉnh kế hoach cho phù
hợp nhất với tình hình cụ thể…Không nên áp đặt học sing phải đạt được thành tích cao
để học sinh không bị cảm giác lo lắng quá làm mất hứng thú. Kinh nghiệm cho thấy, khi
bị lo lắng, sợ sệt học sinh mất tự tin, thoải mái và kết quả thường không như mong muốn.
Cũng không nên làm hết cho học sinh mà để học sinh tự sáng tạo, luyện tập…các em mới
thích thú. Giáo viên chủ nhiệm cần luôn quán triệt tư tưởng cho học sinh làm gì cũng
phải đoàn kết, làm hết khả năng của mình chứ không nên chạy đua bắt chước các lớp
khác mà phải hiểu rằng mình tham gia các hoạt động để phát huy trí lực của lớp mình,
làm sao đi đúng yêu cầu của ban tổ chức, trọng tâm, thiết thực, độc đáo, giản dị mà ý
nghĩa sâu sắc.
Ví dụ minh họa:
Khi tham gia hoạt động kể chuyện về tấm gương đạo đức của Bác Hồ trong phong
chuyện lịch sử 1000 năm Thăng Long- Hà Nội, đọc và bình “Chiếu dời đô” của Lý Thái
Tổ, tôi là một giáo viên dạy văn và ham thích tìm hiểu lịch sử, lại có kinh nghiệm trong
việc hưỡng dẫn nghệ thuật kể chuyện. Nên ngay sau khi biết nội dung phát động của
thành phố Hà Nội và sở giáo dục và đào tạo Hà Nội, tôi đã tìm hiểu thể lệ của cuộc thi,
trực tiếp chọn học sinh tham gia thi, chọn nội dung kể chuyện và hướng dẫn học sinh
Ngô Thị Thu Thùy kể chuyện về Lý thái Tổ,học sinh Lê Văn Phúc đọc và bình “Chiếu
dời đô” của Lý Thái Tổ. Sau nhiều ngày luyện tập vất vả nhưng rất hào hứng, tiết mục
tham gia của lớp tôi đã đạt giải nhất tất cả các nội dung của cuộc thi. Tiết mục này lại tiếp
tục được nhà trường chọn đi thi cụm, và chọn thi thành phố đều giành giải nhất.
- Khi nhà trường phát động phong trào hoạt động tập thể gì giáo viên chủ nhiệm
nên tổ chức, hướng dẫn học sinh lớp mình tham gia đầy đủ các hoạt động với 100% sĩ số
và với một thời gian nhanh nhất để có thành tích cao trong các hoạt động thi đua. Muốn
vậy, giáo viên chủ nhiệm cần phân tích những mặt tích cực, ý nghĩa tốt đẹp của các
phong trào này để học sinh vui vẻ, nhiệt tình tham gia, hướng dẫn cách thức tham gia sao
cho hiệu quả nhất. Ví dụ như các hoạt động làm từ thiện, hoạt động tham gia viết thư gửi
đức vua Lý Thái Tổ ( năm 2010) hay viết thư UPU
23
Ví dụ minh họa:
Khi Đoàn trường phát động phong trào quyên góp ủng hộ người nghèo, hay người
trong hoàn cảnh chịu thiên tai bão lũ, ở lớp tôi không phải không có những học sinh cho
rằng: em cũng nghèo đây lại còn phải ủng hộ ai nữa; mà biết sự ủng hộ có đến tận tay
người cần được ủng hộ không?Tôi đã phân tích ý nghĩa tốt đẹp của phong trào quyên
góp này cho các em, lấy những ví dụ cụ thể, xác thực, lấy những câu tục ngữ, ca dao để
học sinh thấy đây là truyền thống từ xưa và rất đáng tự hào của cha ông mà mình phải có
ý thức tiếp nối, phát huy. Tôi cũng làm một phép so sánh thiết thực rằng số tiền hay vật
chất ủng hộ không phải là quá sức các em so với những khoản chi phí cho nhu cầu cá
nhân ngày càng cao của các em. Chỉ một lần như vậy, lần sau các em đều rất nhiệt tình
trong những việc tương tự.
IV.Kinh nghiệm, tổ chức, hướng dẫn, quản lý các hoạt động phong trào trong các
cuộc thi cấp cụm, cấp thành phố:
Ví dụ minh họa:
Khi học sinh Ngô Thị Thu Thùy, học sinh lớp 12a9 năm học 2009- 2010, do tôi
làm chủ nhiệm lớp đồng thời cũng chịu trách nhiệm chính hướng dẫn, luyện tập về nghệ
thuật, kĩ năng đi thi “Kể chuyện lịch sử 1000 năm Thăng Long – Hà Nội”cấp cụm, cấp
thành phố, tôi đã đầu tư nhiều công sức thời gia, đã đề xuất với BGH nhà trường đầu tư
có chiều sâu và kĩ thuật cho tiết mục tham gia thi và đã được sự đầu tư không nhỏ của
nhà trường, đoàn trường và hội cha mẹ học sinh. Để có thể kể chuyện tốt nhất về vị vua
đầu triều nhà Lý, Lý Thái Tổ, em Thùy đã được cùng nhiều bạn khác về tận đền Đô, nơi
thờ chính, về chùa Dận, nơi sinh ra và nuôi dạy Lý Công Uẩn lúc nhỏ, về chùa Tiên Sơn,
nơi dạy dỗ và hình thành tài năng nhân cách cho vị vua anh minh này…quay phim, chụp
ảnh, sưu tầm tài liệu về thân thế, cuộc đời, sự nghiệp của nhân vật chọn kể, giúp thí sinh
đi thi được mắt thấy tai nghe những tư liệu lịch sử về nhân vật mình kể, có được những
xúc cảm chân thật rung động về nhân vật lịch sử này… nhằm có kết quả thi cao nhất. Và
em Thùy cùng với em Lưu Văn Sơn và em Lê Văn Phúc đã đạt được giải nhất kể
chuyện lịch sử 1000 năm Thăng Long- Hà Nội năm 2010 cấp cụm, sau đó là cấp thành
phố.
26
Copyright: Tài liệu đại học ©