LỜI NÓI ĐẦU
LỜI NÓI ĐẦU
Một tiết dạy Ngữ văn cũng như một buổi trình diễn nghệ thuật vậy.
Thành hay bại là xét cả quá trình tiết dạy diễn ra. Tuy nhiên, đối với bản
thân, cứ mỗi “khúc dạo đầu” cho một tiết dạy mà thấy hứng khởi thì kết quả
tiết dạy đó thực sự như ý.Người xưa có câu “Vạn sự khởi đầu nan” hay dân dã
hơn:“Đầu xuôi đuôi lọt”! Vì thế, người viết đề tài này chỉ xin được nói đến
công đoạn vài phút đầu tiên của một tiết dạy Ngữ văn mà thôi. Tất nhiên, để
dẫn dắt vào bài học mới, mỗi thầy cô giáo đều có một phương pháp thường dùng.
Nhưng nói rằng vào bài lôi cuốân, hấp dẫn sự tập trung cho học sinh ngay từ đầu
tiết dạy thì thật không đơn giản.
Thật đáng buồn cho những giáo viên dạy Ngữ văn hiện nay là: học sinh
chán học văn. Từ đó nghó rằng phải có cách để vào bài thật hấp dẫn! Thế là ý
tưởng “Sử dụng phim ảnh đề vào bài” được manh nha, ấp ủ.
Sau một thời gian thực nghiệm ở cả những lớp cá biệt yếu kém, bản thân
nhận thấy có thể chia sẻ chút ít kinh nghiệm của mình về vấn đề này nên mạnh
dạn trình bày như một sáng kiến kinh nghiệm trong phạm vi hẹp với nhan đề:
“
Vào bài sinh động và hấp dẫn bằng PHIM ẢNH
Đối với hai bài dạy
Đối với hai bài dạy
Phú sơng Bạch Đằng
Phú sơng Bạch Đằng
&
&
Thuốc
Thuốc.”
Với đề tài này, người viết chỉ mong sao có thể chung tay cùng các thầy cô
giáo Trường THCS & THPT Đa Kia - nhất là những giáo viên dạy Ngữ văn
- trong quá trình đưa học sinh trở lại với văn chương đích thực, giúp các em có
được hứng thú trong những giờ dạy văn mà thầy cô hằng lao tâm khổ tứ.Được

đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý, của sự nhận thức hiện thực khách
quan".
Có một thực trạng mà những người dạy văn luôn cảm nhận được hiện nay đó là
học sinh chán học môn ngữ văn – nhất là VH trung đại và VH nước ngoài.
Trong chương trình Ngữ văn THPT hiện nay, cả hai bài dạy: Phú Sông Bạch
Đằng(Lớp 10) và Thuốc(Lớp 12) đều là những bài dạy khó. Khó về phương pháp cảm
nhận và phân tích, khó cả về phong cách văn chương cũng như thi pháp mà các tác giả
dụng công trong sáng tác.
Có nhiều giải pháp nhằm khắc phục thực trạng trên, sử dụng phim ảnh để gây
hứng thú trong giờ học đối với HS là một.
Sáng kiến kinh nghiệm này, người viết ngoài những động cơ trên, còn mong muốn
góp một phần chung tay hưởng ứng thiết thực cuộc vận động xây dựng “Trường học
thân thiện, học sinh tích cực” mà ngành giáo dục nước ta đang vận động thực hiện.
Đề tài này chỉ ứng dụng trong một phạm vi hẹp, thậm chí rất hẹp. Đó là:
+ Dẫn dắt vào bài học trong tiết dạy môn Ngữ văn THPT;
+ Bước đầu, thử áp dụng cho 2 tiết dạy cụ thể:
1- Phú sông Bạch Đằng (Trương Hán Siêu) ở lớp 10 - chương trình cơ bản:
Vào bài bằng bộ phim hoạt hình Việt Nam“ĐẠI CHIẾN BẠCH ĐẰNG” của nhóm tác giả
Sinh viên Trường Đại Học Hồng Bàng;
2- Thuốc (Lỗ Tấn) ở lớp 12 - chương trình cơ bản: Vào bài bằng đoạn phim
trong bộ phim truyền hình dài tập Trung Quốc“HUYỀN THOẠI LÝ TIỂU LONG” của
đạo diễn Lý Văn Kỳ.
B/ NỘI DUNG:
I. Cơ sở khoa học (lý luận):
Dạy học là một hoạt động định hướng về nhận thức vừa có tính khoa học, vừa có
tính nghệ thuật – có nghĩa là không chỉ dạy đúng, đủ mà còn phải dạy sao cho hay, hấp
dẫn.
Bài dạy là một tác phẩm khoa học-nghệ thuật, nó phải dược công diễn thì mới tồn
tại giá trị. Mà đã công diễn thì thành công hay thất bại phụ thuộc rất nhiều yếu tố, trong
đó phải kể đến vai trò hàng đầu của đạo diễn(tức người thầy).

mình xem đoạn phim này!
Cho nên có thể nói cách thức vào bài này về hình thức thì rất khoa học và về bản
chất lại vô cùng nghệ thuật !
c) Tục ngữ có câu: “Vạn sự khởi đầu nan”. Khởi đầu của một tiết dạy vẫn còn khó
khăn đối với không ít GV, nhất là trong những tiết thao giảng hoặc có nhiều đồng
nghiệp dự giờ. Một số GV do chuẩn bị bài giảng chưa tốt nên phần này nhiều người
loay hoay cả 5 phút mà vẫn không dẫn dắt được HS vào bài học mới một cách như ý
muốn. Nếu áp dụng phương pháp này thì ít nhất chúng ta cũng không còn phải lo lắng
về chuyện ấy nữa.
2) Sử dụng phim ảnh để dẫn dắt vào bài học:(Trọng tâm)
a) Đối với tiết đọc văn:
Phú sông Bạch Đằng (Trương hán Siêu) ở lớp 10 - chương trình cơ bản:
GV cho HS xem bộ phim hoạt hình Đại chiến Bạch Đằng.
Đây là bài mở đầu cho chương trình ngữ văn (đọc văn) của học kì II (cơ bản) và
cũng là bài duy nhất về thể loại «phú» trong chương trình đọc văn của cấp THPT cơ bản
hiện nay. Tác phẩm lại được viết bằng chữ Hán cho nên nó tích hợp nhiều cái khó cho
người truyền đạt cũng như người lĩnh hội văn bản.
Theo « Chuẩn kiến thức – kĩ năng lớp 10 » của BGD thì ở văn bản này cần truyền
đạt đến học sinh những nội dung sau:
3
LƯỢC ĐỒ TRẬN BẠCH ĐẰNG NĂM 938
1- Hình tượng nhân vật “khách”
+ “Khách” xuất hiện với tư thế của con người có tâm hồn khoáng đạt, có hoài bão
lớn lao. Tráng chí bốn phương của “khách” được gợi lên qua hai loại địa danh (lấy trong
điển cố Trung Quốc và những địa danh của đất Việt).
+ Cảm xúc vừa vui sướng, tự hào vừa buồn đau, nuối tiếc.
2 - Hinh tượng các bô lão (có thể là nhân dân địa phương, có thể là hư cấu) :
+ Các bô lão đến với “khách” bằng thái độ nhiệt tình, hiếu khách, tôn kính khách.
Sau một câu hồi tưởng về việc “Ngô chúa phá Hoàng Thao”, các bô lão kể cho khách
nghe về chiến tích “Trùng Hưng nhị thánh bắt Ô Mã” (kể theo trình tự diễn biến của sự

5
Có nhận thức được như thế chúng ta mới thấy vì sao hai tiếng Bạch Đằng lại đi vào
huyền thoại và sống mãi với dân tộc ta qua văn chương thi phú, qua âm nhạc, hội họa…
Rất nhiều tác giả của nhiều lĩnh vực nghệ thuật đã khai thác từ đề tài này một cách vô cùng
sáng tạo và hiệu quả. Tuy nhiên, cách khai thác của Trương Hán Siêu là đặc biệt hơn cả và
cũng có thể nói là cổ xưa và hiệu quả hơn cả.
Nhưng để hiểu hết bài phú này lại không đơn giản. Người viết tin chắc thầy cô dạy
văn nào cũng cho rằng đây là một bài dạy khó!
Mặc dù thế, với định hướng của « Chuẩn kiến thức – kĩ năng lớp 10 », người dạy
chịu khó nghiên cứu chút ít về lịch sử giai đoạn đương thời và đặc biệt là có phương pháp
dẫn dắt các em bước vào bài học một cách khoa học và nghệ thuật thì cái khó sẽ được khắc
phục.
Bản thân dã dẫn dắt học sinh của mình bằng cách cho các em xem một bộ phim
hoạt hình cực ngắn sau đây: “Đại chiến Bạch Đằng” của một nhóm tác giả là sinh viên
Trường Đại học Hồng Bàng – TPHCM. (Có đĩa VCD kèm theo)
Sau khi cho các em xem phim, GV dẫn giải tiếp:
“Khúc sông mà các em vừa xem trong phim chính là con sông Bạch Đằng với
chiến công oanh liệt của Ngô Quyền. Sau đó 350 năm, quân dân nhà Trần lại lập thêm
một chiến công tương tự trước quân Nguyên xâm lược. Có lẽ hai chiến công hiển hách
ấy đã khiến cho khúc sông này được nhiều văn nghệ sĩ ca ngợi trong đó có Trương
Hán Siêu với bài Phú Sông Bạch Đằng mà hôm nay các em sẽ được tìm hiểu.”
b) Đối với tiết đọc văn: Thuốc (Lỗ Tấn) ở lớp 12-chương trình cơ bản:
GV cho HS xem một đoạn phim trong bộ phim Huyền thoại Lý Tiểu Long – một
bộ phim tiểu sử dài tập của Trung Quốc do Lý Văn Kỳ đạo diễn .
Tác giả Lỗ Tấn là một đại văn hào của Trung Quốc. Ông được xem là người tiên
phong trong việc mở mang tri thức cho người dân Trung hoa thời kì cận đại. Đất nước
Trung Hoa lúc bấy giờ bị xâu xé bởi các nước phương Tây, người dân Trung Hoa sống
trong tủi nhục khôn lường. Lỗ Tấn đã loay hoay trong một khoảng thời gian dài từ làm nghề
hàng hải rồi khai mỏ đến nghề y và cuối cùng viết văn để thức tỉnh quốc dân đồng bào.
Truyện ngắn « Thuốc » của ông đánh vào những hủ tục nặng nề kìm hãm người

Như vậy, để truyền đạt hiệu quả các đơn vị kiến thức trên đây và giúp HS sau khi
đọc hiểu có thể chứng minh được hai luận điểm trong phần “ý nghĩa văn bản”, người dạy
phải thực hiện nhiều thao tác, sử dụng kết hợp nhiều phương pháp, tích hợp nhiều tri thức
liên môn, liên ngành để tiết dạy thành công.
Ở đây, người viết chỉ muốn nhấn mạnh yếu tố kích hoạt đầu bài dạy. Bối cảnh lịch sử
Trung Hoa cận đại như thế, cuộc đời, sự nghiệp và tinh thần đổi mới của Lỗ Tấn như thế,
đích đến của bài dạy như thế…thì dứt khoát phải làm sao cho học sinh thật tập trung, thật
hứng thú ngay từ phút đầu của bài học.
Giáo viên cho các em xem trích đoạn trong tập bộ phim Trung Quốc dài 50 tập
“HUYỀN THOẠI LÝ TIỂU LONG” của đạo diễn Lý Văn Kỳ (có kèm theo đĩa VCD).
Sau khi xem phim xong, các em có thể được dẫn dắt vào bài học bằng một cuộc hội
thoại như sau:
- GV: Lời thoại đáng chú ý nhất trong đoạn phim các em vừa xem là gì?
- HS: “Cả thế giới đều biết người Trung Quốc là Đông Á bệnh phu”.
- GV: Tại sao n/v chính Lí Tiểu Long lại nổi giận đùng đùng khi nghe đối phương
nói như thế?
- HS: Vì đó là lời lẽ xúc phạm, miệt thị dân tộc Trung Hoa của Lý Tiểu Long, ví
họ như một con bệnh của xứ Đông Á.
- GV: Đúng vậy! người Trung Quốc từ cuối thế kỉ XIX bị người phương tây xem
như con sâu cái kiến. Những người Trung Hoa yêu nước chân chính lúc bấy giờ luôn
tìm cách đưa nhân dân thoát ra khỏi tình cảnh “Đông Á bệnh phu” bằng nhiều con
đường khác nhau. Truyện ngắn “Thuốc” của nhà văn Lỗ Tấn ra đời cũng không năm
ngoài mục đích ấy. Các em sẽ được tìm hiểu giá trị của tác phẩm nay qua 2 tiết học hôm
nay.
3) Thực tiễn ứng dụng và hiệu quả:
a) Cả hai mẫu phim đều ngắn gọn, súc tích nhưng GV phải tự biên tập để trình bày
phù hợp với phần vào bài của từng tiết dạy. Kỹ thuật biên tập cũng khá đơn giản, chỉ cận
GV chịu khó tìm tòi trên mạng internet những bộ phim có nội dung liên quan ít nhiều đến
bài dạy, không câu nệ ngắn dài, vì chúng ta chỉ cần một đoạn từ 3-5 phút là đủ. Sau đó
cũng từ intrenet, GV tìm những bài viết hướng dẫn về cách cắt, ghép phim video rồi làm

cơ bản khi thiết kế bài dạy, trước hết phải tìm được mối liên hệ giữa bài dạy với nội dung
một số mẫu phim, clip, liên quan…. sau đó chọn một mẫu phù hợp nhất để đưa vào phần
vào bài.
Bước tiếp theo là biên tập lại đoạn phim (cắt, chỉnh ). Không phải cứ lấy ngay
một đoạn phim, một clíp bê vào giáo án là được. Phải tinh lọc hình ảnh sao cho không
thừa, không thiếu thì khi vào bài mới đắc dụng.
Tất cả những yêu cầu trên, bất cứ GV ngữ văn nào cũng có thể làm được, chỉ cần
GV có thêm một lời giới thiệu truyền cảm là “món khai vị” do mình dày công chế biến sẽ
được HS hấp thụ một cách dễ dàng và vô cùng bổ ích.
 Những ý kiến đề xuất để thực hiện, áp dụng
Không thể lấy một phương pháp nào đó để áp đặt cho mọi trường hợp. Tuy nhiên,
nếu đây là đề tài mà các thầy cô giáo quan tâm và có thể tham khảo ứng dụng trong giảng
dạy thì bản thân tác giả cũng mạnh dạn đưa ra những đề xuất sau đây:
+ Mỗi giáo viên dạy Ngữ văn cần có cho mình một số vốn về chuyện kể, giai thoại
văn học, xã hội…đặc biệt là phim ảnh và âm nhạc. Nguồn vô tận mà mọi người có thể
khai thác đó là trong sách vở, trên mạng In-tơ-net, trong văn học dân gian, thậm chí trong
cả những câu chuyện lúc trà dư tửu hậu…
8
+ Tổ Ngữ văn cần có những hội thảo nhỏ về những vần đề giảng dạy thiết thực, gần
gũi và dễ thực hiện đối với mọi người. Trong đánh giá, xếp loại tiết dạy của giáo viên
cũng nên coi trọng tính nghệ thuật của người thầy, góp phần giảm dần sự xơ cứng trong
quá trình dạy ngữ văn.
+ Nhà trường cần chỉ đạo phối hợp liên tổ Tin học – Ngữ văn để chọn lọc, biên tập,
chỉnh lí và tập hợp những phim, ảnh có giá trị liên quan đến các bài dạy thành kho tư liệu
để GV bộ môn tiện sử dụng. Đồng thời nên tổ chức định kỳ hoặc đột xuất sát hạch kỹ
năng giảng dạy của giáo viên thông qua ý kiến phản hồi từ phía học sinh. Tất nhiên chỉ để
cho Ban giám hiệu tham khảo và có kết luận cuối cùng đối với thực tế giảng dạy của một
giáo viên, đồng thời nhắc nhở, động viên các thầy cô đứng lớp phát huy tối đa khả năng
sư phạm của mình hoặc kịp thời uốn nắn những sai sót trong khi lên lớp./.
