CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN
TẠI CỘNG ĐỒNG
Mục tiêu học tập
1 Hiểu được tầm quan trọng của chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng.
2. Biết được những bệnh lý tâm thần tại cộng đồng thường gặp.
3. Đaúnh giá được mức độ hồi phục bệnh nhân tâm thần tại cộng đồng.
4. Tổ chừc điều tri, phục hồi chức năng cho bệnh nhân tâm thần tại cộng đồng.
I. TẦM QUAN TRỌNG
- Điều trị bệnh tâm thần, đặc biệt là những bệnh tâm thần tiến triển mạn tính tại các cơ
sở điều trị nội trú chỉ là một giải pháp điều trị nhất thời của thời kỳ bệnh tiến triển cấp tính, nó
chỉ chiếm một thời gian không đáng kể trong quá trình điều trị người bệnh.
- Người bệnh được điều trị và phục hồi chức năng tâm lý, xã hội chủ yếu là tại cộng
đồng.
- Nếu tại cộng đồng chỉ biết sử dụng thuốc cho bệnh nhân uống đều đặn hàng ngày, vẫn
chưa đủ bởi vì mục tiêu của chúng ta là điều trị bệnh và giúp cho người bệnh hòa nhập cộng
đồng.
- Để đạt được mục tiêu trên, chúng ta cần phối hợp nhiều liệu pháp điều trị, phối hợp
nhiều tổ chức trong xã hội, phối hợp cùng với gia đình và đặc biệt là sự hợp tác của người
bệnh trong suốt quá trình điều trị, mới có thể đạt được mục tiêu đề ra.
II. DỊCH TỂ HỌC BỆNH TÂM THẦN
Với tốc độ phát triển nhanh chóng của nền khoa học và công nghệ trên thế giới. Với
tình trạng đô thị hóa ngày càng cao, với nhịp độ làm việc ngày một khẩn trương, con người sử
dụng công cụ lao động ngày một tinh vi. Cùng với tốc độ phát triển của xã hội thì bệnh tâm
thần cũng phát triểön và đa dạng hơn, phức tạp hơn.
Với con số điêìu tra gần đây cho ta thấy bệnh tâm thần ở các nước phát triển và đang
phát triển có tỷ lệ cao:
Ở Mỹ có 30% dân số có rối loạn tâm thần (Kessler 1995) 20% dân số Úïc có ít nhất 1
lần rối loạn tâm thần trong đời (Rob Moodie 1998) vv.
Ở nước ta trong hơn 300 rối loạn tâm thần và hành vi theo bảng phân loại bệnh quốc tế
lần thứ 10 (ICD10). Có 10 rối loạn tâm thần thường gặp chiếm tỷ lệ14,19% (Thái nguyên),
theo điều tra dịch tể tiến hành vào tháng 4/2002 tỷ lệ này ở Thừa Thiên Huế là 11,84%

1.2.1. Sơ cứu ban đầu người mắc bệnh tâm thần
Trường hợp kích động, có ý tưởng hay hành vi toan tự sát, căng trương lực không chịu
ăn ưống Bạn cần yêu cầu sự giúp đỡ của người thân bệnh nhân, khống chế xử trí ban đầu và
chuyển bệnh nhân lên tuyến chuyên khoa điều trị.
1.2.2. Chuyển bệnh nhân đến cơ sở điều trị
Sau khi đã xác định bệnh nhân tâm thần, sơ cứu cần thiết, bạn nên chuyển bệnh nhân
đến phòng khám càng sớm càng tốt, Nếu bạn có điều kiện thì nên cùng gia đình bệnh nhân và
bệnh nhân đến phòng khám chuyên khoa.
Những trường hợp sau nên khuyên gia đình bệnh nhân đến khám chuyên khoa:kích
động dữ dội, rối loạn hành vi nặng, trầm cảm có hành vi tự sát, căng trương lực
1.2.3.Theo dõi kiểm tra điều trị ngoại trú
- Kiểm tra việc uống thuốc theo y lệnh, uống hết thuốc hay tự ý giảm hoặc tăng liều .
- Theo dõi tiến triển bệnh như thế nào .
- Kiểm tra bệnh nhân có biểu hiện tác dụng phụ của thuốc an thần kinh hay không ?
102
- Bệnh nhân bắt đầu làm việc, tiếp xúc, sinh hoạt trong gia đình, xã hội từ lúc nào ?
- Bệnh có thường xuyên đến bác sỹ khám bệnh hay không ?
1.2.4. Giáo dục sức khỏe tâm thần
- Tư vấn cho tất cả các thành viên trong gia đình về nguyên nhân, cách điều trị, dự
phòng và tái thích ứng xã hội đối với bệnh nhân tâm thần là rất cần thiết .
- Nói cho họ biết về các thông tin bệnh tâm thần, những vấn đề vượt quá sự hiểu biết
của bạn thì bạn cần hỏi thêm bác sỹ chuyên khoa.
- Bạn có thể gợi ý cho gia đình biết những tác dụng không mong muốn của thuốc an
thần kinh để khi có thể xảy ra gia đình không hốt hoảng .
- Giáo dục bệnh nhân và gia đình tuân thủ điều trị.
- Đối với những bệnh nhân điều trị có kết quả, nó là cơ sở cho bạn tuyên truyền giáo
dục cộng đồng tốt nhất .
2. Đối với cộng đồng xã hội và gia đình
Đặc điểm bệnh nhân tâm thần có khuynh hướng xa lánh dần xã hội, mất dần thói quen
nghề nghiệp, tự ti mặc cảm, bởi vậy cộng đồng xã hội và gia đình cần phải giúp đỡ họ thoát

V. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ
Để giúp bạn và gia đình đánh giá việc làm của mình trong công tác phục hồi chức năng
cho bệnh nhân tâm thần tại cộng đồng. Bạn hãy trả lời những câu hỏi sau đây:
- Người bệnh có sống tại nhà với bạn hay không ?
- Bệnh nhân có uống thuốc đều hay không?
- Bệnh nhân có định kì đến gặp bác sỹ khám bệnh hay không ?
- Bệnh nhân có chuyện trò với gia đình hay không ?
- Bệnh nhân có ăn cơm cùng gia đình không ?
- Bệnh nhân có giữ vệ sinh sạch sẽ gọn gàng hay không?
- Bệnh nhân có tham gia làm việc cùng gia đình hay cùng xã hội không?
- Bệnh nhân có chuyện trò giao tiếp với mọi người ?
Nếu những câu hỏi trên đều được trả lời có thì bạn đã làm tốt công việc của mình tại
cộng đồng. Nếu nhiều câu hỏi trên được trả lời không thì coi như công việc của bạn cần phải
cố gắng hơn hoặc bạn cần có sự giúp đỡ của các bác sỹ chuyên khoa.
104