PHẦN MỞ ĐẦU

tiêu chí để đánh giá chính sách.
Thứ hai, phân tích thực trạng chính sách TGXH trong

1. Tính cấp thiết của đề tài
Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam cơ bản đã xây dựng
được khá đầy đủ hệ thống CSSKTT từ Trung ương đến địa phương
theo xu hướng quốc tế và phù hợp với điều kiện nguồn lực của Việt
Nam. Kết quả đạt được của các chính sách là không thể phủ nhận, một
bộ phận NTT, người RNTT và gia đình họ đã có cuộc sống dễ chịu
hơn. Các chính sách TGXH trong CSSKTT góp phần tích cực vào việc
hoàn thành mục tiêu ASXH của đất nước. Song, bên cạnh những kết
quả đạt được thì hệ thống chính sách TGXH trong CSSKTT của Việt
Nam vẫn còn tồn tại khá nhiều điểm hạn chế, hạn chế từ việc hoạch
định đến tổ chức thực thi chính sách. Do đó, việc nghiên cứu đề tài luận
án “Chính sách TGXH trong CSSKTT tại Việt Nam” có ý nghĩa
quan trong cả về mặt lý luận và thực tiễn.
2. Mục tiêu nghiên cứu

CSSKTT tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2011 (là năm Đề án
1215 của Thủ tướng Chính phủ được ban hành) đến hết năm 2015.
Từ đó, chỉ rõ những điểm mạnh cũng như những điểm yếu của chính
sách, lý giải nguyên nhân dẫn tới những điểm mạnh, điểm yếu của
chính sách.
Thứ ba, đề xuất các giải pháp có cơ sở khoa học nhằm hoàn
thiện chính sách TGXH trong CSSKTT tại Việt Nam phù hợp với
điều kiện nguồn lực trong nước và bối cảnh hội nhập quốc tế của
Việt Nam.
3. Câu hỏi nghiên cứu
Cần phải có những giải pháp và kiến nghị nào nhằm hoàn



TGXH trong CSSKTT trên phạm vi toàn quốc.

7.2. Về mặt thực tiễn

- Về thời gian: Luận án xem xét, đánh giá thực trạng chính

Luận án đánh giá những kết quả đạt được, những tồn tại hạn

sách TGXH trong CSSKTT tại Việt Nam từ năm 2010 đến năm

chế của chính sách TGXH trong CSSKTT tại Việt Nam trong giai

2015; đưa ra quan điểm, định hướng, giải pháp hoàn thiện chính sách

đoạn 2010-2015; Đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện chính

TGXH trong CSSKTT tại Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến

sách đến năm 2020.

năm 2025.

Ngoài ra, kết quả nghiên cứu của luận án là tài liệu tham

5. Quy trình nghiên cứu

khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về chính sách TGXH trong


6. Tóm tắt phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu, luận án sử dụng nhiều
phương pháp nghiên cứu với khung nghiên cứu sẽ được trình bày cụ
thể trong chương III.

ngoài; đồng thời, phân tích, đánh giá những kết quả nghiên cứu mà các công
trình đã đạt được, cũng như những vấn đề có liên quan đến đề tài luận án
mà chưa được các công trình đề cập nghiên cứu hoặc nghiên cứu chưa đầy
đủ, trọn vẹn. Các công trình được chia thành 03 nhóm sau:

1.1.1. Các nghiên cứu liên quan đến sức khỏe tâm thần

7. Các kết quả nghiên cứu

Một số công trình tiêu biểu như:

7.1. Về mặt khoa học
Luận án bổ sung, làm rõ khung lý thuyết nghiên cứu chính
sách TGXH trong CSSKTT.

“Bản đồ SKTT 2011 (Mental Health Atlas 2011)” của Tổ
chức Y tế thế giới - WHO.
“Chương trình hành động SKTT 2013-2020” (công bố tháng

3

4


5/2013) của WHO.


Một số nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo

and Bacon” của các tác giả Jerry L.Johnson và George Grant, Jr năm

Phát triển Cộng đồng (RTCCD): (1) Tỷ lệ rối nhiễu tâm trí ở bà mẹ

2005.

và trẻ em tại năm tỉnh dự án Young Lives (2001-02) (Dự án Young
Bài viết “SKTT ở Malaysia: Lịch sử, vấn đề hiện tại và

Lives tại Việt Nam - DFID); (2) Gánh nặng rối nhiễu tâm trí trong

hướng phát triển tương lai” của các tác giả Sheu Tsuey Chong, M.

dân chúng Đà Nẵng, Khánh Hòa (2006-07) (Dự án phát triển hệ

S. Mohamad, và A. C. Er.

thống CSSKTT dựa vào cộng đồng tại Đà Nẵng, Khánh Hòa (tài trợ

1.1.3. Các nghiên cứu liên quan đến chính sách CSSKTT

AP/VVAF);...

Một số công trình tiêu biểu như:

Bài viết “Cải cách dịch vụ SKTT ở Nhật”của các tác giả
Hiroto Ito và Lloyd Sederer, đăng trên tạp chí Harvard Review of


Dự án “Đánh giá chi phí - lợi ích mô hình chăm sóc sức

sách TGXH trong CSSKTT.
Hai là, xác định những vấn đề cần giải quyết của chính sách
TGXH trong CSSKTT.

khoẻ tâm trí dựa vào cộng đồng tại Hà Tây và Hà Nam” doWHO Hà

Ba là, khảo sát, đánh giá thực trạng chính sách TGXH trong

Nội tài trợ với sự hợp tác của Tổng hội Y học Việt Nam, Bệnh viện

CSSKTT ở Việt Nam trong giai đoạn 2010-2015, làm rõ những điểm

Tâm thần TW I - năm 2007.

mạnh, điểm yếu và rút ra nguyên nhân của những điểm mạnh, điểm

Báo cáo “Đánh giá kết quả thực hiện Đề án TGXH và

yếu đó. Trên cơ sở đó đề xuất định hướng và giải pháp hoàn thiện

PHCN cho NTT, người rối nhiễu tâm trí giai đoạn 2011-2015 và

chính sách TGXH trong CSSKTT trong giai đoạn 2016-2020, định

định hướng giai đoạn 2016-2020” của Bộ Lao động - Thương binh

hướng đến năm 2025.

thần hoàn toàn thoải mái, cần phải có chất lượng nuôi sống tốt, có được sự
cân bằng và hòa hợp giữa cá nhân, người xung quanh và môi trường xã

7

8


hội.

việc cung cấp nguồn tài chính hàng tháng, dịch vụ hỗ trợ chăm sóc sức

2.1.1.2. CSSKTT

khoẻ, giáo dục, tạo việc làm và các dịch vụ TGXH khác.

Ở nội dung này, luận án đưa ra khái niệm CSSKTT và khái quát
mô hình CSSKTT đối với NTT và RNTT:CSSKTT là sự chung tay của Nhà

2.2.2. Mục tiêu và tiêu chí đánh giá chính sách TGXH trong CSSKTT
2.2.2.1. Mục tiêu của chính sách TGXH trong CSSKTT

nước, cộng đồng xã hội và mỗi cá nhân trong việc thực hiện một tập hợp

Mục tiêu tổng thể của chính sách là cải thiện tình trạng SKTT cộng

các công việc có tính chất hệ thống nhằm nâng cao tình trạng SKTT của

đồng, đảm bảo công bằng, ổn định và phát triển bền vững về chính trị, kinh


công nghệ,... nhằm thực hiện mục tiêu của Đảng và Nhà nước về CSSKTT

2.2.3.1. Chủ thể của chính sách TGXH trong CSSKTT
Chủ thể của chính sách bao gồm các cơ quan từ Trung ương đến
địa phương với các chức năng, nhiệm vụ khác nhau từ: hoạch định, tổ chức
triển khai chính sách.
2.2.3.2. Đối tượng của chính sách TGXH trong CSSKTT

trong nhân dân.
2.2. Chính sách TGXH trong CSSKTT
2.2.1. Khái niệm chính sách TGXH trong CSSKTT
Chính sách TGXH trong CSSKTT - một bộ phận của chính sách
an sinh xã hội, là tổng thể các quan điểm, giải pháp,công cụ mà Nhà nước
sử dụng để giúp đối tượng BTXH mắc các rối loạn tâm thần khắc phục khó

(i) Tổ chức, đơn vị cung cấp dịch vụ CSSKTT;
(ii) Nhân lực thực hiện các dịch vụ CSSKTT;
(iii) Những đối tượng BTXH.
2.2.4. Các chính sách bộ phận của chính sách TGXH trong CSSKTT
Luận án đi sâu vào nghiên cứu 05 chính sách bộ phận:

khăn và hỗ trợ họ hòa nhập với cuộc sống. Việc bảo đảm này thông qua

9

10


gồm: (i) Năng lực quản lý của các đơn vị; (ii) Cơ sở vật chất của các


thành viên khác trong xã hội.

Luận án xác định những nhân tố thuộc các đơn vị này bao gồm: (i)
Thể chế, pháp luật, chính sách, quy định của Nhà nước; (ii) Điều kiện phát

2.2.4.4. Chính sách phát triển các dịch vụ công tác xã hội
Dịch vụ CTXH hướng đến việc trợ giúp cho các cá nhân, gia đình,
cộng đồng, đặc biệt là các đối tượng xã hội “yếu thế” giúp họ phát triển khả
năng của bản thân, gia đình cùng với cộng đồng và sự trợ giúp của nhà
nước, để họ tự vươn lên hòa nhập đời sống cộng đồng.
2.2.4.5. Chính sách phát triển NNL làm công tác TGXH
Mục tiêu của chính sách là phát triển CTXH trở thành một nghề ở
Việt Nam. Nâng cao nhận thức của toàn xã hội về nghề CTXH; xây dựng

triển kinh tế - xã hội đất nước (bối cảnh của chính sách); (iii) Môi trường
quốc tế.
2.3. Kinh nghiệm về chính sách TGXH trong CSSKTT tại một số nước
trên thế giới
Luận án phân tích kinh nghiệm của: Mỹ, Úc, Thụy Điển, Pháp,
một số quốc gia Châu Phi,một số quốc gia Châu Á, từ đó rút ra bài học kinh
nghiệm cho Việt Nam trong xây dựng và tổ chức thực thi chính sách TGXH
trong CSSKTT.

đội ngũ cán bộ, viên chức, nhân viên và cộng tác viên CTXH đủ về số
lượng, đạt yêu cầu về chất lượng.
2.2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách TGXH trong CSSKTT

2.2.5.1. Nhóm nhân tố thuộc về các đơn vị tham gia cung cấp dịch vụ
CSSKTT
Luận án xác định những nhân tố thuộc các đơn vị này bao

Số liệu thứ cấp phục vụ cho phương pháp nghiên cứu được luận án

(ii) Nhóm thứ hai: Điều tra 30 Trung tâm BTXH và Trung tâm
nuôi dưỡng người tâm thần.
(iii) Nhóm thứ ba: Điều tra 100 cán bộ, nhân viên làm CTXH (làm
việc tại các cơ sở BTXH và các Trung tâm CTXH ở một số địa phương trên
cả nước).

thu thập từ các nguồn sau:
(i) Số liệu tổng hợp tại Cục Bảo trợ xã hội (thuộc Bộ Lao động -

(iv) Nhóm thứ tư: Điều tra 500 hộ gia đình có người thân mắc vấn
đề về SKTT nhận được trợ giúp của chính sách TGXH trong CSSKTT (chủ

Thương binh và Xã hội).
(ii) Báo cáo đánh giá thực hiện các Đề án, Chương trình, Dự án
liên quan đến TGXH trong CSSKTT.
(iii) Báo cáo phân tích tình hình CSSKTT ở Việt Nam của WHO
và một số tổ chức phi chính phủ.

yếu thực hiện ở Hà Nội và các tỉnh phía Bắc).

3.2.2.2. Phương pháp xử lý thông tin sơ cấp
Số liệu sơ cấp thu thập được qua quá trình điều tra, khảo sát sẽ
được mã hóa và sử dụng phần mềm phân tích thống kê SPSS 22.

(iv) Số liệu trong các bài báo, tham luận... cũng được tham khảo
trong quá trình phân tích của luận án.
Sau khi thu thập số liệu, luận án thực hiện việc sắp xếp, phân loại
theo thời gian, theo từng nội dung cụ thể có liên quan đến các phần, mục

giúp các đối tượng BTXH.
Thời gian qua, tài chính cho hệ thống CSSKTT ở Việt Nam
hoàn toàn do NSNN đảm nhiệm.
Theo đánh giá từ 50 cán bộ làm việc tại Cục BTXH, chính
sách TCXH đối với NTT của Việt Nam trong thời gian qua mặc dù
đã đạt được những thành công bước đầu trong việc hỗ trợ đối tượng
này và gia đình cải thiện khó khăn trong cuộc sống, nhưng thực tế
vẫn còn rất nhiều khó khăn, vướng mắc cần phải được nghiên cứu
khắc phục trong thời gian tới.
4.2.2. Chính sách phát triển cơ sở bảo trợ xã hội

loạn tâm thần dạng trầm cảm, lo âu, mất ngủ, nghiện rượu... chiếm đến 80%

(i) Đề án 1215/QĐ-TTg

gánh nặng bệnh tâm thần cộng đồng chưa là trọng tâm của chương trình

(ii) Quyết định số 1364/QĐ-LĐTBXH
Mặc dù chính sách phát triển cơ sở BTXH trong giai đoạn

CSSKTT cộng đồng.
4.2. Thực trạng chính sách TGXH trong CSSKTT tại Việt Nam

2011-2015 được Bộ LĐTBXH quan tâm khá sát, thành quả đạt được

4.2.1. Chính sách trợ cấp xã hội

cũng không nhỏ, tuy nhiên, theo ý kiến của nhiều cán bộ thì mặc dù

Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam chưa có Luật cũng


67/2007/NĐ-CP ngày 13/4/2007 của Chính phủ về chính sách trợ

Người mắc bệnh tâm thần là nhóm đối tượng đặc biệt vì

15

16


nhận thức của họ rất thấp, thậm chí là không có. Do đó, việc dạy

chương trình khung đào tạo ngành CTXH bậc đại học và bậc cao

nghề, tạo việc làm cho nhóm đối tượng này không phải là một công

đẳng.

việc đơn giản và không thể thể thực hiện một cách đại trà.Cũng

(ii) Bộ Nội vụ đã ban hành chức danh, mã ngạch viên chức

chính vì vậy mà tính đến thời điểm hiện tại, nước ta chưa có Luật

CTXH tại Thông tư Số: 08/2010/TT-BNV ngày 25 tháng 08 năm

hay quy định nào riêng biệt dành cho công tác dạy nghề, tạo việc làm

2010 (Bộ Nội vụ, 2010).



hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của

4.3.1.1. Đánh giá tính hiệu quả của chính sách

Trung tâm cung cấp dịch vụ CTXH công lập...

4.3.1.2. Đánh giá tính hiệu lực của chính sách

Theo đánh giá của 50 cán bộ làm việc tại Cục BTXH
thìChính sách phát triển các dịch vụ CTXH ở Việt Nam trong thời
gian qua vẫn chỉ đạt được ở mức trung bình khá. Việc phát triển hệ
thống cung cấp dịch vụ CTXH của Chính phủ còn chậm, độ phủ
chưa đến 60% tỉnh/ thành phố trên cả nước. Mặc dù có các tổ chức
phi chính phủ tham gia cung cấp dịch vụ CTXH nhưng chính sách
của Nhà nước hỗ trợ các tổ chức này còn khá hạn chế.
4.2.5. Chính sách phát triển nguồn nhân lực làm công tác TGXH

(i) Từ năm 2004, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành

17

4.3.1.3. Đánh giá sự phù hợp của chính sách
4.3.2. Đánh giá chính sách TGXH trong CSSKTT tại Việt Nam theo các
chính sách bộ phận

4.3.2.1. Điểm mạnh của chính sách TGXH trong CSSKTT tại Việt
Nam
Ở nội dung này, luận án tiến hành tổng kết những điểm mạnh trong
quá trình tổ chức thực thi 05 chính sách bộ phận của chính sách TGXH

TGXH TRONG CSSKTT TẠI VIỆT NAM

mục tiêu của chính sách TGXH trong CSSKTT ở Việt Nam của: Bộ

5.1. Quan điểm hoàn thiện chính sách TGXH trong CSSKTT của

LĐTBXH, Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và

Nhà nước đến năm 2025

Đầu tư, Bộ Thông tin và Truyền thông, UBND tỉnh, thành phố trực thuộc

5.1.1. Mục tiêu TGXH trong CSSKTT của Nhà nước đến năm

Trung ương; Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

2025

5.1.2. Quan điểm hoàn thiện chính sách TGXH trong CSSKTT của

5.1.1.1. Mục tiêu chung

Nhà nước đến năm 2025

Huy động sự tham gia của xã hội nhất là gia đình, cộng đồng
trợ giúp về vật chất, tinh thần, PHCN cho người tâm thần để ổn định
cuộc sống, hòa nhập cộng đồng, phòng ngừa người rối nhiễu tâm trí

Thứ nhất, cần thống nhất được tầm nhìn và khung mục tiêu
quốc gia về CSSKTT ở Việt Nam.

Thứ ba, 100% gia đình có NTT, 70% người RNTT có nguy
cơ cao bị tâm thần được nâng cao nhận thức về trợ giúp và PHCN
19

nối hỗ trợ cho cả Bộ LĐTBXH và BYT.
Thứ năm, từng bước hoàn thiện hệ thống TGXH.

20


Thứ sáu, nghiên cứu mở rộng chính sách TXXH, TGXH.

làm cho NTT, người RNTT sống tại các cơ sở BTXH. Vấn đề này

5.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách TGXH trong CSSKTT tại

cần được đưa vào mô hình chăm sóc, điều trị, PHCN cho NTT,

Việt Nam

người RNTT của các cơ sở BTXH.

Ở nội dung này, căn cứ trên kết quả phân tích thực trạng và đánh

Thứ hai, đối với Sở LĐTBXH, Phòng LĐTBXH cần có kế

giá tình hình thực tế ở Việt Nam về các điều kiện nguồn lực, luận án đã tiến

hoạch triển khai chỉ đạo của Bộ LĐTBXH về đề dạy nghề và tạo việc


5.2.4.2. Phát triển hệ thống cung cấp dịch vụ công tác xã hội vận
hành bởi các tổ chức phi chính phủ
5.2.5. Hoàn thiện chính sách phát triển nguồn nhân lực làm công
tác TGXH
Thứ nhất, đẩy mạnh đào tạo ngành CTXH trong các trường
Đại học, Cao Đẳng.
Thứ hai, cần có chính sách tuyển dụng nhân lực ngành
CTXH vào làm việc tại các cơ sở BTXH.
5.2.6. Một số giải pháp khác
5.2.6.1. Đẩy mạnh thực hiện CSSKTT tại cộng đồng
5.2.6.2. Tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của các cơ quan,
đơn vị và cộng đồng về CSSKTT
5.2.6.3. Nâng cao năng lực tổ chức thực thi chính sách của các đơn vị
5.3. Một số kiến nghị
Luận án đưa ra 10 kiến nghị nhằm hoàn thiện chính sách
TCXH trong CSSKTT ở Việt Nam trong thời gian tới.

22


KẾT LUẬN
Qua quá trình nghiên cứu, luận án đã đạt được những kết quả
cụ thể như sau:
Thứ nhất, luận án đã xây dựng khung lý luận cho nghiên cứu
về chính sách TGXH trong CSSKTT.
Thứ hai, luận án vẽ bức tranh tổng thể về thực trạng chính
sách TGXH trong CSSKTT ở Việt Nam giai đoạn 2011-2015 với
nguyên tắc đảm bảo tính thời sự, logic và khoa học.
Thứ ba, luận án tiến hành đề xuất quan điểm, mục tiêu hoàn
thiện chính sách TGXH trong CSSKTT ở Việt Nam đến năm 2020,