KILOBOOKS.COM
LI M U

Ngay t thu u th, tơi đã đc bit đn mt đt nc Ai Cp vi nhng
câu chuyn c tích li k, hp dn. Cho đn nay, tơi vn ln b thu hút bi Ai Cp -
đt nc có mt nn vn minh rc r c xa cùng nhng kim t tháp khng l thi
gan vi thi gian qua hàng nghìn nm lch s, nhng tri thc tốn hc, thiên vn
hc, y hc và nhiu thành tu khác trong mi lnh vc ca đi sng. Bên cnh đó,
Ai Cp còn ni ting bi nhng v Pharng, nhng bà hồng mà tên tui h vn
còn lu li ti ngày nay nh Pharng Kêơp, n hồng Bêrênix, n hồng
Nêfectiti, n hồng Clêơpat Ai Cp là mt quc gia cách xa nc ta v mt đa
lý và có nhiu khác bit v truyn thng v hố. Chính điu này đã thu hút tơi và
khin tơi quan tâm, mong mun tìm hiu v đt nc Ai Cp thi c đi vi nhng
nét đc trng c bn. Qua đó, tơi s có mt cái nhìn khái qt v đt nc này thi
c đi. iu đó s giúp tơi phn nào hiu đc tính cách ngi Ai Cp ngày nay và
nhng tác đng, nh hng ca nn vn minh Ai Cp c đi đn nn vn hố hin
ti ca đt nc ti đp này.
Bài vit ca tơi gm 3 chng:
Chng I: a lý và c dân Ai Cp c đi
Chng II: Các thi k lch s ca Ai Cp c đi
Chng III: Nhng thành tu ch yu ca vn minh Ai Cp c đi
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN


THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
KILOBOOKS.COM
3
Phn ln c dân Ai cp sng  châu th sơng Nin. Khí hu mùa đơng ơn hồ, mùa
h nóng và khơ. Vùng ven bin Alêchxanđria có lng ma ln nht: 200mm.
Vùng cnh bin  hu nh khơng có ma. Nhit đ trung bình tháng giêng  min
bc là 12 đ, min nam là 15 – 16 đ; tháng by t 25 – 26 đ và 30 – 34 đ.
Ai Cp nm  mt v trí đa lý đc bit nên có v trí đa – chính tr quan
trng. Ai Cp là ni giao nhau ca 3 châu lc: Á, Phi, Âu. Ti đây, 3 châu lc hồ
nhp quanh mt bin trung gian - a Trung Hi – ni có th ni lin hoc chia ct
3 đi dng: i Tây Dng, n  Dng, Thái Bình Dng. ó là v trí thun
li cho vic đi li, giao lu vi các châu lc khác. Nh đó, các hot đơng trao đi
thng mi, kinh t, vn hố rt phát trin và ln đc ci thin.
C dân ch yu ca Ai Cp ngày nay là ngi Arp, nhng thi c đi, c
dân  đây là ngi Libi, ngi da đen và có th có c ngi Xêmit di c t châu Á
ti. Con ngi đã xut hin và sinh sng  lu vc sơng Nin t thi đ đá c.
Nhng tài liukhoa hc hin đi đã xác minh rng ngi Ai Cp thi c là nhng
th dân châu Phi, hình thành trên c s hn hp rt nhiu b lc. Nhng th dân
này đi li sn bn trên lc đa, khi đn vùng đng bng sơng Nin, h đnh c  đây
và theo ngh trng trt và chn ni t rt sm. V sau ch có mt chi ca b tc
Hamit t Tây Á xâm nhp h lu sơng Nin, chinh phc th dân ngi châu Phi 
đây. Tri qua mt q trình hn hp lâu dài, ngi Hamit và th dân  đây đã đng
hố vi nhau, hình thành ra mt b tc mi, chính là ngi Ai Cp. H thuc
chng tc Mơngơlơit và Nêgrơit. Ngi Ai Cp ch có mt ngơn ng chính là ting
Arp. Cu trúc làng theo chiu dc. Các thành viên trong xã hi khơng đc bình
đng. Thc n ca h là lúa mì, lúa mch, đu, trái cây : táo, qu hnh, qu đu là
thc n ph; tht gia súc, tht thú hoang : hu, ln, la rng, các loi sa, trng và
thu sn. Ngi Ai Cp a phc tùng, thích ra lnh. H cn cù chm ch. Sng bên
cnh sa mc và sơng Nin nên h có tính cách chu đng, kiên nhn, dng cm, liu

nụ búc lt c nụ l v qun chỳng nụng dõn cụng xó. H l tng lp quý tc th t,
ó tỏch ra khi ỏm dõn t do, tr thnh giai cp thng tr. Giai cp thng tr ch nụ
Ai Cp ó t chc ra b mỏy nh nc cai tr nụ l v nụng dõn cụng xó.

THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
KILOBOOKS.COM
5
Châu  Ai Cp chính là hình thái nhà nc phôi thai. ng đu mi châu là
mt chúa châu. Chúa châu đng thi cng là th lnh quân s, thm phán và tng
l ti cao ca châu. Chúa châu đoc coi nh là mt v thn sng. c bit, mi
châu có mt tín ngng tôn giáo riêng, th mt v thn riêng. Gia các châu
thng xuyên có chin tranh xy ra nhm thôn tính đt đai, cp bóc ca ci và nô
l ca nhau. Mt khác, s xúc phm tín ngng tôn giáo ca nhau cng là mt
nguyên nhân dn đn chin tranh.
Do yêu cu thng nht vic qun lý công tác thu li trên phm vi ngày càng
rng ln , cùng vi nguyn vng chm dt nhng cuc tranh chp lâu dài và tàn
khc nhm thôn tính đt đai ca nhau, nên dn dn các châu hp thành mt quc
gia thng nht tng đi rông ln. Các châu  min Bc thng nht thành vng
quc H Ai Cp, còn các châu min nam thng nht thành vng quc Thng Ai
Cp. Sau mt quá trính đu tranh lâu dài và tàn khc, vào khong nm 3200 trc
công nguyên, Thng và H Ai Cp đã hp li thành mt quc gia. Ông vua đu
tiên là Menes. Kinh thành đu tiên là Memphis. T chc nhà nc lúc by gi còn
s khai nhng đã mang đc đim ca mt nhà nc chuyên ch. Nhà nc Ai Cp
c đi ra đi t cui thiên niên k IV trc công nguyên. T đó cho đn nm 525
trc công nguyên, lch s Ai Cp đc chia thành 5 thi k.
1 .Thi k To Vng quc ( khong t nm 3200 đn 3000 TCN)
ây là thi k mà Ai Cp chuyn mình thành mt quc gia thng nht. T
khi nhà nc Ai Cp thng nht ra đi cho đn khong nm 3000 trc công
nguyên,  Ai Cp đã tri qua hai vng triu là vng triu I và vng triu II.
Ngay t thi k này, ngi c Ai Cp đã bit s dng công c bng đng đ, bit

thng nhân. H là nhng ngi t do sn xut bn bán nhng vn phi np thu
cho nhà nc. Tuy nhiên, đi sng ca h cng khơng kém phn cc kh.
i vi chính sách đi ngoi, các Pharng thng tin hành chin tranh
xâm lc vi các nc láng ging, v vét ca ci và bt gi tù binh làm nơ l. Vic
tin hành các cuc chin tranh liên miên đã khin cho nhân lc, vt lc trong nc
tr nên khánh kit. i sng nhân dân vơ cùng cc kh do phi đi phó vi thu

THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
KILOBOOKS.COM
7
má. Chính vì vy, h đã khơng ngng ni dy đu tranh. Chính quyn chun ch
ngày càng suy yu. Các th lc đa phng có c hi mnh lên. Xu th thốt li
quyn lc nhà vua, xu th cát c phân quyn ngày càng phát trin. Kt qu là nc
Ai Cp thng nht b chia ct thành nhiu vùng, min khác nhau.
3. Thi k Trung Vng quc ( khong t nm 2200 đn nm 1570
TCN)
Ai Cp bc vào thi k phân li và lon lc trong sut 300 nm. Thi k này
gm by vng triu. Do chin tranh tàn phá nên nn kinh t b phá hoi nghiêm
trng. Các cơng trình thu li b h hi nghiêm trng, khơng đc sa sang, tu b
khin cho nơng nghip ri vào tình trng đình đn. Mt mùa, nn đói xy ra liên
miên. u cu tái thng nht đt nc tr nên cp thit hn bao gi ht. Tuy nhiên,
q trình này li din ra lâu dài do s tranh chp gia hai tp đồn q tc 
Heracleopolis và Thebes. Cui cùng, Thebes đã giành đc thng li. Lãnh t ca
Thebes tr thành Pharng ca Ai Cp, sáng lp ra vng triu XI.
T đó, Ai Cp bc vào thi k n đnh và phát trin. Chính quyn trung
ng đc cng c, kinh t phát trin. Cơng tác thu li đc quan tâm rt nhiu.
Cùng vi vic m rơng các cơng trình thu li, cơng c lao đng đã đc ci tin
thêm mt bc. S xut hin ca cơng c bng đng thau đã làm thay đi cn bn
tình trng sn xut. c bit , ngành chn ni cng đc chú ý. Ngồi ra, th cơng
nghip, các hot đng thng nghip và ngoi thng cng đc đy mnh.

5. Thi k Hu Vng quc ( khong gia th k X n nm 30 TCN)
õy l thi k khng hong, suy vong ca nh nc Ai Cp c i. Ai Cp
tr thnh i tng xõm lc v thng tr ca nhiu nc trong khu vc. Ai Cp
ri vo tỡnh trng phõn lit v lon lc.
Vo gia th k th X trc cụng nguyờn, mt th lnh quõn i ngi Libi
ó tin hnh o chớnh quõn s, lt Pharaụng, lp ra mt vng triu ngoi tc,
cai tr ton Ai Cp. u th k VIII trc cụng nguyờn, ngi Nubi tin ỏnh Ai
Cp, lt nn thng tr ca Libi, xỏc lp nn thng tr mi. Nm 671 trc cụng
nguyờn, Ai Cp li b quõn i Assyri ỏnh chim. Nm 525 TCN, Ba T xõm lc

THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
KILOBOOKS.COM
9
đt nc này và đt ách thng tr  đây. Sau đó, vào nm 332 trc công nguyên,
Ai Cp li b Alechxanđ x Macxêđônia chinh phc. Sau khi đ quc này b tan
rã, Ai Cp thuc quyn thng tr ca mt vng triu Hy Lp gi là vng triu
Ptolemy. Nm 30 trc công nguyên, Ai Cp tr thành mt tnh ca đ quc La
Mã.

trong ú cú 24 ch cỏi. Loi ch ny c dựng trong hn 3000 nm.
Ch vit c ny thng c vit trờn ỏ, g, gm, vi gai, da nhng
cht liu ph bin nht l giy papyrus. Bỳt c lm t thõn cõy sy. Mc c
lm t b húng.
2. Vn hc
Ai Cp c i cú mt kho tng vn hc khỏ phong phỳ v a dng, gm cú
th ca tr tỡnh, tc ng, truyn thn thoi Nhng tỏc phm tiờu biu l : Núi Tht
v Núi Lỏo, Sng sút sau v m thuyn, Li k ca Ipuxe, Núi chuyn vi
linh hn ca mỡnh Cỏc cõu chuyn u cú ý ngha tớch cc, mang tớnh cht rn
e, giỏo hun, dy con ngi phi sng sao cho tt p, ỳng o lý v khuyn
khớch tinh thn vn lờn ca con ngi trong xó hi. Cỏc tỏc phm cũn phn ỏnh
nhng bin ng ln trong xó hi thi ú.


THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
KILOBOOKS.COM
11
3. Thiên vn hc
Ngi Ai Cp c đi đã bit đn 12 cung hồng đo, bit v các hành tinh
nh sao Thu, sao Kim, sao Ho, sao Mc, sao Th.  đo thi gian, h đã phát
minh ra cái nht kh. ó là mt thanh g đu cong. Mun bit my gi thì xem
bóng mt tri ca mút cái đu cong in lên v trí nào trên thanh g. Tuy nhiên, dng
c này ch xem đc thi gian khi có ánh mt tri. V sau, ngi ta phát minh ra
đng h nc. ó là mt cái bình bng đá hình chóp nhn. Nh vào cái đng h
nc này, ngi ta có th xem đc gi c ngày ln đêm.
Thành tu quan trng nht là vic đt ra lch, da trên kt qu quan sát tinh
tú và quy lut dâng nc ca sơng Nin. H nhn thy bui sáng sm khi sao Lang
bt đu mc cng là lúc nc sơng Nin bt đu dâng. Hn na, khong cách gia
hai ln mc ca sao Lang là 365 ngày. H ly khong thi gian y làm mt nm.
Mt nm đc chia làm 12 tháng, mi tháng có 30 ngày, 5 ngày còn tha đ cui

Kim t tháp

Kim t tháp là các ngơi m ca các Pharng, đc xây dng  vùng sa mc
phía tây nam Cairơ. Kim t tháp bt đu đc xây dng t thi vua đu tiên ca
vng triu III. ây là mt ngơi tháp có bc, đáy là mt hình ch nht. Xung quanh
tháp có đn th và m ca các thành viên trong gia đình và nhng ngi thân cn.
Vng triu IV là thi k Kim t tháp đc xây dng nhiu nht và đ s nht,
vi các kim t tháp ni ting nh : Kêơp, Kêphren, Mikêrin.
Tuy nhiên, vic xây dng các Kim t tháp đã đem li khơng ít tai ho cho
nhân dân. Bng bàn tay và khi óc ca mình, h đã đ li cho vn minh nhân loi
nhng cơng trình kin trúc vơ giá. Tri qua gn 5000 nm, các Kim t tháp vn
đng sng sng trên sa mc bt chp thi gian và ma nng.
Tng Nhân s

Tng và phù điêu ca Ai Cp c cng là nhng thành tu rt đáng chú ý.
Các Pharng thng sai các ngh nhân tc tng ca mình và nhng ngi trong
vng tht. Tng thng đc tc trên đá, g hoc đc đúc bng đng. Bc
tng đp nht là tng n hồng Nêfectiti. Còn đc đáo nht là tng Nhân s,

THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
KILOBOOKS.COM
13
nhng bc tng mình s t đu ngi hoc dê. Nhng tng này thng đc đt
trc cng đn miu.
7. Tơn giáo
Ging nh c dân Vit c, ngi Ai Cp cng th rt nhiu th : các thn t
nhiên, linh hn ngi cht, đng vt, thn cây, thn đá, thn la
Các thn t nhiên là Thiên thn, a thn và Thu thn. Thiên thn là mt n
thn. a thn là mt nam thn. Thu thn là thn sơng Nin. Thu thn cng chính
là thn Âm ph, Diêm vng. Cng ging nh lồi ngi, các thn cng thòng

ơng nói chung là khu vc rt đc bit vi nn vn minh phát trin t rt sm và
tn ti trong thi gian khá lâu dài. iu kin t nhiên ca Ai Cp va thun li va
khc nghit đã to nên nét đc trng trong tính cách con ngi Ai Cp và trong vn
hố Ai Cp nói chung cng nh các cơng trình kin trúc nói riêng. C dân  đây là
nhng ngi dng cm, liu lnh, kiên nhn và chm ch. Nhà nc Ai Cp ra đi
t rt sm, mang tính cht chun ch. i sng nhân dân vơ cùng cc kh do b
áp bc bóc lt q nng n. Chính vì vy, tng lp áp bc đã khơng ít ln ni dy
đu tranh, lt đ ch đ cai tr. Ai Cp cng đã tin hành nhiu cuc chin tranh
xâm lc các vùng đt, các nc khác. Mt khác, Ai Cp cng là đi tng xâm
lc ca các th lc bên ngồi. Có th nói, ngi dân Ai Cp sm bc vào xã hi
vn minh cùng nhng thành tu vơ cùng to ln trên mi lnh vc ca đi sng, bao
gm : ch vit, vn hố, tơn giáo, khoa hc t nhiên, kin trúc, điêu khc mà
ngày nay nhân loi khơng th ph nhn đc. Tt c đu là do sc sáng to thn k
ca con ngi thu đó. Tóm li, Ai Cp c đi là mt đt nc rt v đi, rt đáng
t hào, có vai trò quan trng trong vic m đng cho nn vn minh nhân loi. Do
đó, nghiên cu v vn minh Ai Cp cng là mt cơng vic cn thit mà các hc gi
cn phi quan tâm.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
KILOBOOKS.COM
15
TÀI LIU THAM KHO

1. LÊ S GIÁO (ch biên) và các tác gi, Dân tc hc đi cng, NXB Giáo
dc, Hà Ni, 2000.
2. NGUYN QUC HÙNG (ch biên) và các tác gi, Nhng nn vn minh rc
r c xa, Tp I : Vn minh Ai Cp, Tây Á, n , NXB Qn đi nhân dân, Hà
Ni, 1993.

MC LC LI M U 1
I. A LÝ VÀ DÂN C AI CP C I 2
II. CÁC THI K LCH S 4
1 .Thi k To Vng quc ( khong t nm 3200 đn 3000 TCN) 5
2. Thi k C Vng quc ( khong t nm 3000 đn nm 2300 TCN) 5
3. Thi k Trung Vng quc ( khong t nm 2200 đn nm 1570 TCN) 7
4. Thi k Tân Vng quc ( khong t nm 1570 đn nm 1000 TCN) 8
5. Thi k Hu Vng quc ( khong gia th k X đn nm 30 TCN) 8
III.NHNG THÀNH TU CH YU CA VN MINH AI CP C I 10
1. Ch vit 10
2. Vn hc 10
3. Thiên vn hc 11
4. Tốn hc 11
5. Y hc 11
6. Kin trúc và điêu khc 12
7. Tơn giáo 13
KT LUN 14
TÀI LIU THAM KHO 15
MC LC 16


THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN