Bài tập Học kỳ Hoàng Thị Phương
Lớp N03 – TL4
MỞ ĐẦU
Sự phát triển không ngừng của khoa học kỹ thuật, những thành tựu mới của
công nghiệp hóa, cơ giới hóa đã làm thế giới ngày càng văn minh, hiện đại hơn. Tuy
nhiên, thực tế cho thấy nó cũng kéo theo sự gia tăng các tai nạn mang tính khách
quan nhiều khi nằm ngoài sự chi phối, điều khiển của con người, đe dọa tới sự an
toàn về tính mạng, sức khỏe, tài sản… của các chủ thể trong xã hội. Có những sự vật
như máy móc, phương tiện, hệ thống điện, dây chuyền sản xuất trong nhà máy… bản
thân hoạt động của nó luôn tiềm ẩn khả năng gây thiệt hại cho môi trường xung
quanh. Mặc dù con người luôn tìm mọi cách kiểm soát, vận hành nó một cách an toàn
nhưng vẫn có những thiệt hại khách quan bất ngờ có thể xảy ra nằm ngoài sự kiểm
soát đó.
Xuất phát từ lý do này, dưới góc độ khoa học pháp lý, nguồn nguy hiểm cao độ
đã được biết đến với nhận định là sự tiềm ẩn nguy cơ gây ra thiệt hại. Trên cơ sở
đánh giá sự tiềm ẩn nguy cơ này với sự nhận định mối liên quan giữa hành vi của con
người với thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra, pháp luật dân sự đã đề cập đến
trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra. Vì vậy, để có thể
hiểu sâu hơn về vấn đề này, trong bài viết này em xin trình bày vấn đề: “Bồi thường
thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”.
NỘI DUNG: BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO NGUỒN NGUY HIỂM CAO ĐỘ
GÂY RA – MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.
I. Một số vấn đề lý luận về bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây
ra.
Có thể nói, nguồn nguy hiểm cao độ luôn tạo ra mối nguy hiểm cho những
người xung quanh, mặc dù chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm
cao độ đã áp dụng các biện pháp phòng ngừa nhưng không thể kiểm soát được một
cách tuyệt đối khả năng gây thiệt hại của nguồn nguy hiểm cao độ. Vậy nguồn nguy
hiểm cao độ là gì? Thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra được phát sinh trên cơ
sở những điều kiện gì và trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ
gây ra được giải quyết như thế nào?

BTTH mới được quy định một cách chi tiết. Tiếp đó, BLDS 2005 hoàn thiện hơn nữa
các quy định về trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng, cụ thể được quy định tại Điều
604 BLDS 2005. Trên cơ sở tại khoản 2 Điều 604 BLDS năm 2005 quy định: “Trong
trường hợp pháp luật quy định người gây thiệt hại phải bồi thường cả trong trường
hợp không có lỗi thì áp dụng quy định đó’’, BTTH do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra
chính là một trong những trường hợp pháp luật quy định. Bồi thường thiệt hại do
nguồn nguy hiểm cao độ gây ra được hiểu là trách nhiệm của chủ sở hữu hoặc người
chiếm hữu, sử dụng hợp pháp nguồn nguy hiểm cao độ gây thiệt hại cho người khác,
phải bồi thường thiệt hại kể cả trong trường hợp chủ sở hữu hoặc người chiếm hữu
1
Theo T.S Lê Đình Nghị ( chủ biên), Giáo trình Luật Dân sự tập 2, NXB. Giáo dục, Hà Nội, 2010, Tr
208.
Trường Đại học Luật Hà Nội
Bộ môn: Luật Dân sự 2 Trang 2
Bài tập Học kỳ Hoàng Thị Phương
Lớp N03 – TL4
hợp pháp nguồn nguy hiểm cao độ không có lỗi
2
.
2.2. Đặc điểm của bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra.
BTTH do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra là một trong những trường hợp
BTTH ngoài hợp đồng, do đó ngoài những đặc điểm chung thì BTTTH do nguồn
nguy hiểm cao độ cũng có những đặc điểm riêng.
+ Thứ nhất, BTTH do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra là một trường hợp BTTH do
tài sản gây ra. Tức là thiệt hại xảy ra có nguyên nhân chính được xuất phát từ tài sản
mà không phải là hành vi của con người.
+ Thứ hai, BTTH do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra phải là trường hợp người bồi
thường phải bồi thường cho người bị thiệt hại ngay cả khi mình không có lỗi. Đây là
điểm khác biệt rất cơ bản với bồi thường thiệt hại do hành vi của con người gây ra.
3. Các điều kiện phát sinh trách nhiệm dân sự do nguồn nguy hiểm cao độ gây

hoàn toàn độc lập và nằm ngoài sự quản lý, kiểm soát của con người thì sẽ áp dụng
trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra như: xe ô tô đang
chạy với tốc độ cao đột nhiên mất phanh, mất lái hoặc nổ lốp gây ra thiệt hại; cháy,
chập đường dây tải điện; cháy nổ trong nhà máy do trục trặc kỹ thuật… Lưu ý: hoạt
động gây thiệt hại của nguồn nguy hiểm cao độ phải có tính trái pháp luật. Có nhiều
trường hợp do đặc tính của nguồn nguy hiểm cao độ mà việc gây thiệt hại của những
phương tiện này không bị coi là trái pháp luật. Ví dụ, để bảo đảm an toàn giao thông
đường sắt, những thiệt hại trên đường sắt do tàu hỏa gây ra cho các chủ thể khác
không bị coi là trái pháp luật và ngành đường sắt không có trách nhiệm bồi thường.
Bên cạnh đó, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra
cũng loại trừ các trường hợp thiệt hại xảy ra do lỗi cố ý của người bị thiệt hại hoặc do
sự kiện bất khả kháng, tình thế cấp thiết (Theo Điều 623 Bộ luật dân sự). Nói tóm lại,
trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra là trách nhiệm
đối với sự kiện gây thiệt hại trái pháp luật của nguồn nguy hiểm cao độ chứ không
phải thiệt hại do hành vi của con người.
3 .2. Nguồn nguy hiểm cao độ gây thiệt hại cho “người xung quanh”.
Nguồn nguy hiểm cao độ do tính chất nguy hiểm của nó có thể gây thiệt hại
cho bất kỳ ai: chủ sở hữu, người đang chiếm hữu, vận hành, những người không có
liên quan đến nguồn nguy hiểm cao độ… Có những chủ thể do mối quan hệ sở hữu,
lao động mà họ trực tiếp tiếp xúc với nguồn nguy hiểm cao độ. Đối với chủ sở hữu,
họ phải tự chịu mọi rủi ro đối với thiệt hại do tài sản của mình gây ra. Đối với người
bị thiệt hại trong khi sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ theo nghĩa vụ lao động, họ sẽ
được hưởng bồi thường theo chế độ bảo hiểm tai nạn lao động. Trách nhiệm bồi
thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ chỉ được đặt ra khi nguồn nguy hiểm cao
độ gây thiệt hại cho những “người xung quanh”- là những người khi xảy ra thiệt hại
không có quan hệ lao động hoặc sở hữu liên quan đến nguồn nguy hiểm cao độ nhằm
để bảo vệ quyền được bồi thường cho những người này.
Trường Đại học Luật Hà Nội
Bộ môn: Luật Dân sự 2 Trang 4
Bài tập Học kỳ Hoàng Thị Phương

đều buộc người bị hại dẫn chứng lỗi thì không khác gì gián tiếp bác bỏ quyền đòi bồi
thường thiệt hại của nạn nhân. Vì vậy, khi có việc gây thiệt hại, người bị thiệt hại
được bảo đảm bồi thường ngay cả trong trường hợp người gây thiệt hại không có lỗi.
Trường Đại học Luật Hà Nội
Bộ môn: Luật Dân sự 2 Trang 5
Bài tập Học kỳ Hoàng Thị Phương
Lớp N03 – TL4
Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra là một trong những trường
hợp đặc biệt, theo đó, trách nhiệm bồi thường phát sinh khi không cần xem xét đến
điều kiện lỗi. Khoản 3 Điều 623 Bộ luật dân sự quy định “Chủ sở hữu, người được
chủ sở hữu giao chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại
cả khi không có lỗi”. Quy định này trên thực tế hiện nay dẫn đến những cách hiểu
khác nhau.
Quan điểm thứ nhất căn cứ vào nguyên nhân gây ra thiệt hại, theo đó, nếu thiệt
hại có liên quan đến nguồn nguy hiểm cao độ thì áp dụng trách nhiệm bồi thường
thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra bất kể có lỗi hay không có lỗi của người
chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ
3
. Như vậy, những thiệt hại do phương
tiện giao thông, công trình, thú dữ, do sử dụng vũ khí, chất nổ, chất cháy, điện… gây
ra đều được áp dụng trách nhiệm bồi thường do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra.
Trường hợp thiệt hại do hành vi của con người, không liên quan đến các loại nguồn
nguy hiểm cao độ thì áp dụng nguyên tắc chung của trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
Việc xác định trách nhiệm theo quan điểm này có ưu điểm bảo vệ được quyền lợi cho
nạn nhân nhưng lại có khuynh hướng đè nặng trách nhiệm cho người sở hữu, người
chiếm hữu nguồn nguy hiểm cao độ, bởi lẽ có nhiều trường hợp thiệt hại xảy ra là do
hành vi trái pháp luật, do lỗi của người khác. Ví dụ: Do có mối thù với A, B đã bí mật
tháo phanh xe ô tô của A với mục đích gây tai nạn cho A. Khi A đang lái xe trên
đường, do xe mất phanh nên A gây tai nạn cho C là người đang tham gia giao thông.
Trong trường hợp này, A là chủ sở hữu đồng thời là người đang chiếm hữu nguồn

. Trách nhiệm bồi
thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra chỉ được áp dụng khi hoạt động
gây thiệt hại của nguồn nguy hiểm cao độ nằm ngoài khả năng kiểm soát, điều khiển
của người chiếm hữu, vận hành và là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thiệt hại. Nếu
thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi của con người trong việc trông giữ, bảo quản, vận
hành nguồn nguy hiểm cao độ thì không áp dụng trách nhiệm này mà sẽ áp dụng
trách nhiệm bồi thường thiệt hại nói chung. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do
nguồn nguy hiểm cao độ gây ra không loại trừ khả năng thiệt hại cũng có thể có một
phần lỗi của người quản lý, trông giữ, bảo quản, vận hành nguồn nguy hiểm cao độ
nhưng hành vi của người trông giữ, vận hành nguồn nguy hiểm cao độ không phải
nguyên nhân có tính quyết định đến thiệt hại. Chủ sở hữu, người đang chiếm hữu
nguồn nguy hiểm cao độ không được miễn trừ trách nhiệm bồi thường kể cả trong
trường hợp họ chứng minh được mình không có lỗi trong việc trông giữ, bảo quản,
vận hành nguồn nguy hiểm cao độ.
Như vậy, yếu tố lỗi không phải là một điều kiện tiên quyết làm phát sinh trách
nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra do đó quan điểm thứ ba
là hợp lý nhất. Có thể thấy dấu hiệu quan trọng nhất để xác định trách nhiệm này là
hoạt động của nguồn nguy hiểm cao độ chính là nguyên nhân trực tiếp, là yếu tố
quyết định dẫn đến thiệt hại. Hoạt động gây thiệt hại của nguồn nguy hiểm cao độ có
thể hoàn toàn không có lỗi của con người (như xe đang chạy trên đường bất ngờ nổ
5
TS. Vũ Thị Hải Yến – Khoa Pháp luật Dân sự - Trường ĐH Luật Hà Nội, Trách nhiệm bồi thường thiệt
hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra.
Trường Đại học Luật Hà Nội
Bộ môn: Luật Dân sự 2 Trang 7
Bài tập Học kỳ Hoàng Thị Phương
Lớp N03 – TL4
lốp trước dẫn đến đổi hưởng đột ngột gây thiệt hại) hoặc cũng có thể có một phần lỗi
của người quản lý, điều khiển, tuy nhiên lỗi ở đây chỉ đóng vai trò thứ yếu đối với
thiệt hại (như trước khi xuống dốc, lái xe không kiểm tra lại phanh; lốp mòn nhưng

Bộ môn: Luật Dân sự 2 Trang 8