MỤC LỤC
MỤC LỤC……………………………………………………………………………………… 1
LỜI MỞ ĐẦU…………………………………………………………………………………….2
I. Quá trình hình thành và phát triển đường lối đối ngoại thời kỳ đổi mới của Đảng ta………….3
II. Đường lối của đảng cộng sản Việt Nam về vấn đề đối ngoại………………………………….4
III. Kết quả của việc thực hiện đường lối đối ngoại của nước ta sau gần 20 năm thực hiện đường
lối của Đảng……………………………………………………………………………………….5
III.1.Thành tựu…………………………………………………………………………………5
III.2.Hạn chế và nguyên nhân……………………………………………………… 7
IV.Sự thay đổi về chính sách hội nhập kinh tế quốc tế qua các văn kiện…………………………8
IV.1.Mục tiêu, nhiệm vụ và tư tưởng chỉ đạo………………………………………………….8
….IV.2.Một số chủ trương, chính sách lớn về mở rộng quan hệ đối ngoại, hội nhập kinh tế quốc
tế………………………………………………………………………………………………….10
V.Nguyên nhân dẫn đến những thay đổi ……………………………………………………… 12
V.1.Tình hình thế giới thời kì đổi mới……………………………………………………….12
V.2.Tình hình trong nước…………………………………………………………………….13
KẾT LUẬN………………………………………………………………………………………16
TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………………………………………….17
1
LỜI MỞ ĐẦU
Từ sau chiến tranh thế giới thứ hai, đặc biệt là sau những năm 1970, có bốn yếu tố cơ bản quyết
định xu hướng phát triển của nền kinh tế thế giới bao gồm: sự suy yếu hoặc ít nhất là sự thay đổi
trong vai trò bá quyền của nước Mỹ, quá trình toàn cầu hóa tài chính và sản xuất, sự phát triển
của mạng lưới các định chế hợp tác quốc tế, và sự gia tăng cạnh tranh giữa các quốc gia và các
công ty.
Hội nhập kinh tế quốc tế (international economic intergration) được sử dụng để chỉ quá trình gắn
kết nền kinh tế và thị trường của một quốc gia với nền kinh tế và thị trường và khu vực thông
qua các biện pháp tự do hóa và mở cửa thị trường trên các cấp độ đơn phương, song phương và
đa phương.Để hiểu rõ hơn về hội nhập kinh tế quốc tế cần phân biệt nó với hợp tác kinh tế quốc
tế. hội nhập kinh tế quốc tế là giai đoạn phát triển cao của hợp tác kinh tế quốc tế và phân công
lao động quốc tế.
ổn định để phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng
xã hội chủ nghĩa là lợi ích cao nhất của Tổ quốc". Hội nghị cũng đã nhấn mạnh cách nhìn biện
chứng về đối tượng, đối tác: "trong mỗi đối tượng vẫn có thể có mặt cần tranh thủ, hợp tác; trong
một số đối tác, có thể có mặt khác biệt, mâu thuẫn với lợi ích của ta", làm cơ sở mở rộng và phát
triển các mối quan hệ vừa hợp tác vừa đấu tranh với các chủ thể quan hệ quốc tế.
- Đại hội X của Đảng (tháng 4-2006) đã khẳng định: "Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại
độc lập tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa
dạng hóa các quan hệ quốc tế. Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở rộng
hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác. Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy của các nước trong cộng
đồng quốc tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác quốc tế và khu vực"
3
II. Đường lối của đảng cộng sản Việt Nam về vấn đề đối ngoại
Từ năm 1991 đến nay, hoạt động đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam diễn ra cùng một
lúc trên 4 mặt
Một là, tạo dựng và củng cố môi trường hòa bình, ổn định cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc. Việc củng cố và thúc đẩy các mối quan hệ song phương, nhất là quan hệ với các nước láng
giềng và các nước trong khu vực có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với việc thực hiện nhiệm vụ
quan trọng này. Nhận thức rõ điều đó, hoạt động đối ngoại đã tập trung giải quyết vấn đề
Campuchia và bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc. Đồng thời triển khai mạnh mẽ các hoạt
động ngoại giao song phương cấp cao với các nước ASEAN, chủ động tham gia các hoạt động
của Hiệp hội và năm 1995, Việt Nam chính thức tham gia ASEAN. Hoạt động đối ngoại cũng đã
góp phần kiên quyết đấu tranh chống âm mưu và hành động lợi dụng chiêu bài "nhân quyền",
"dân chủ" và "tự do tín ngưỡng" để can thiệp vào công việc nội bộ Việt Nam. Toàn bộ các hoạt
động đã góp phần quan trọng và thiết thực vào việc tạo dựng môi trường khu vực tương đối ổn
định và thuận lợi cho đất nước trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Hai là, ra sức tranh thủ những điều kiện quốc tế thuận lợi góp phần vào công cuộc phát triển đất
nước, mở rộng hợp tác kinh tế. Đây là một nhiệm vụ trọng tâm của ngoại giao Việt Nam thời kỳ
đổi mới. Nhờ những thành tựu quan trọng của công cuộc đổi mới và chính sách đối ngoại rộng
mở, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế, Việt Nam đã làm thất bại chính sách bao vây
cấm vận của Mỹ và đồng minh, mở rộng và đa dạng hóa thị trường, thúc đẩy quan hệ kinh tế
tác quốc tế và khu vực. Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế theo lộ trình, phù hợp với
chiến lược phát triển đất nước
III. Kết quả của việc thực hiện đường lối đối ngoại của nước ta sau gần 20 năm thực hiện
đường lối của Đảng
III.1. Thành tựu
Các hoạt động đối ngoại đã góp phần giữ vững môi trường hòa bình, tạo các điều kiện quốc tế
thuận lợi cho công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, phát triển kinh tế - xã hội, tăng
cường ổn định chính trị - xã hội, củng cố an ninh, quốc phòng, đưa đất nước vượt qua những
thách thức và đi vào giai đoạn phát triển mới; vị thế của nước ta trên trường quốc tế không
ngừng nâng cao. Từ chỗ bị bao vây, cấm vận về kinh tế, cô lập về chính trị, đến nay nước ta đã
phát triển quan hệ đa phương, đa dạng với các chủ thể quan hệ quốc tế. Trong hai thập kỷ qua,
5
thông qua đàm phán hòa bình, ta đã giải quyết được một số vấn đề do lịch sử để lại về biên giới,
lãnh thổ, vùng chồng lấn trên biển với các nước liên quan, phấn đấu xây dựng đường biên giới
trên đất liền và trên biển thành đường biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định, hợp tác cùng phát
triển. Việt Nam đã tăng cường quan hệ đoàn kết, hữu nghị và hợp tác với các đảng cộng sản và
công nhân, các đảng cánh tả, các phong trào cách mạng và tiến bộ trên thế giới; góp phần tích
cực vào sự hồi phục của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, vào việc củng cố phong trào
Không liên kết, vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân
chủ, phát triển bền vững, công bằng và tiến bộ xã hội. Đường lối chính trị của Đảng ta và những
thành tựu đổi mới của Việt Nam được bạn bè quốc tế đánh giá cao. Đồng thời, các hoạt động đối
ngoại của Đảng, của các đoàn thể và tổ chức nhân dân ta đã góp phần làm cho dư luận thế giới
hiểu đúng về Việt Nam, đồng tình và ủng hộ công cuộc đổi mới, tăng cường hậu thuẫn chính trị
quốc tế cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta. Nền kinh tế Việt Nam ngày
càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới đang toàn cầu hóa. Với sự ổn định về chính trị -
xã hội, truyền thống văn hóa, sự phát triển kinh tế năng động và chính sách đối ngoại rộng mở,
môi trường đầu tư thông thoáng, Việt Nam ngày càng trở thành một điểm đến an toàn và hấp dẫn
cho hợp tác và đầu tư quốc tế. Việt Nam đã được các nước ủng hộ đăng cai tổ chức và đã tổ chức
thành công Hội nghị Thượng đỉnh Cộng đồng các nước có sử dụng tiếng Pháp năm 1997, Hội
nghị cấp cao ASEAN năm 1998, Hội thảo quốc tế về hợp tác và phát triển Việt Nam và châu Phi
ngoại, hội nhập kinh tế quốc tế cũng bộc lộ những hạn chế: Trong quan hệ với các nước, nhất là
các nước lớn, chúng ta còn lúng túng bị động. Chưa xây dựng quan hệ lợi ích đan xen, tùy thuộc
lẫn nhau với các nước. Một số chủ trương, cơ chế, chính sách chậm được đổi mới so với yêu cầu
mở rộng quan hệ đối ngoại, hội nhập kinh tế quốc tế; hệ thống luật pháp chưa hoàn chỉnh; không
đồng bộ gây khó khăn cho việc thực hiện các cam kết của các tổ chức kinh tế quốc tế. Chưa hình
thành được một kế hoạch tổng thể và dài hạn về hội nhập kinh tế quốc tế và một lộ trình hợp lý
cho việc thực hiện các cam kết. Doanh nghiệp nước ta hầu hết quy mô nhỏ, yếu kém cả về quản
lý và công nghệ; trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, trình độ trang thiết bị lạc hậu; kết cấu hạ
tầng và các nghành dịch vụ cơ bản phục vụ sản xuất kinh doanh đều kém phát triển và có chi phí
cao hơn các nước khác trong khu vực. Đội ngũ cán bộ lĩnh vực đối ngoại nhìn chung chưa đáp
ứng được cả nhu cầu cả về số lượng; cán bộ doanh nghiệp ít hiểu biết về luật pháp quốc tế, về kỹ
thật kinh doanh; công tác tổ chức chỉ đạo chưa sát và chưa kịp thời.
7
IV. Sự thay đổi về chính sách hội nhập kinh tế quốc tế qua các văn kiện
IV.1. Mục tiêu, nhiệm vụ và tư tưởng chỉ đạo
* Cơ sở đế xác định mục tiêu, nhiệm vụ và tư tưởng chỉ đạo.
Trong các văn kiện liên quan đến lĩnh vực đối ngoại, Đảng ta đều chỉ ra cơ hội và thách thức của
việc mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, trên cơ sở đó xác định mục tiêu, nhiệm vụ và tư tưởng chỉ
đạo hoạt động đối ngoại.
- Cơ hội và thách thức
+ Về cơ hội: Xu thế hòa bình, hợp tác phát triển và xu thế toàn cầu hóa kinh tế tạo điều kiện
thuận lợi cho nước ta mở rộng quan hệ đối ngoại, hợp tác phát triển kinh tế. Mặt khác thắng lợi
của sự nghiệp đổi mới đã nâng cao thế và lực của nước ta trên trường quốc tế, tạo điều kiện mới
cho quan hệ đối ngoại và hội nhấp kinh tế quốc tế.
+ Về thách thức: Những vấn đề toàn cầu như phân hoá giàu nghèo, dịch bệnh, tội phạm xuyên
quốc gia gây tác động bất lợi đối với chúng ta trong qúa trình hội nhập.
Nền kinh tế Việt Nam chịu sức ép cạnh tranh gay gắt trên cả ba cấp độ: sản phẩm, doanh nghiệp
và quốc gia; những biến động trên thị trường quốc tế sẽ tác động nhanh và mạnh hơn đến thị
trường trong nước, tiềm ẩn nguy cơ gây rối loạn, thậm chí khủng hoảng kinh tế- tài chính.
Ngoài ra lợi dụng toàn cầu hoá, các thế lực thù địch sử dụng chiêu bài "dân chủ", "nhân quyền"
trường sinh thái trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
(7)- Phát huy tối đa nội lực đi đôi với thu hút và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực bên ngoài;
xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ; tạo ra và sử dụng có hiệu quả các lợi thế so sánh của đất
nước trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
(8)- Trên cơ sở các cam kết gia nhập tổ chức WTO, đẩy nhanh nhịp độ cải cách thể chế, cơ chế,
chính sách kinh tế phù hợp với chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước.
(9)- Giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, đồng thời phát huy vai trò của Nhà nước,
mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân,
tăng cường sức mạnh của khối đoàn kết toàn dân trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.
IV.2. Một số chủ trương, chính sách lớn về mở rộng quan hệ đối ngoại, hội nhập kinh tế quốc tế.
Trong các văn kiện của đảng liên quan đến đối ngoại, đặc biệt là Nghị quyết Hội nghị Trung
ương 4 khoá X (2- 2007) đã đề ra một số chủ trương, chính sách lớn như:
- Đưa các quan hệ quốc tế đã được thiệt lập đi vào chiều sâu, ổn định bền vững: Hội nhập sâu sắc
và đầy đủ vào nền kinh tế thế giới, nước ta sẽ củng cố địa vị bình đẳng với các thành viên khác
khi tham gia vào việc hoạch định chính sách thương mại toàn cầu, thiết lập trật tự kinh tế mới
công bằng hơn; có điều kiện thuận lợi để đấu tranh bảo vệ quyền lợi các doanh nghiệp Việt Nam
trong các cuộc tranh chấp thương mại với các nước khác, hạn chế những thiệt hại trong hội nhập
kinh tế quốc tế.
- Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế theo lộ trình phù hợp: Chủ động và tích cực xác
định lộ trình hội nhập hợp lý, trong đó cần tận dụng các ưu điểm WTO dành cho các nước đang
phát triển và kém phát triển; chủ động và tích cực nhưng phải hội nhập từng bước, dần dần mở
cửa thị trường theo một lộ trình hợp lý.
- Bổ sung và hoàn thiện hệ thống pháp luật và thể chế kinh tế phù hợp với các nguyên tắc, qui
định của WTO: Bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật; đa dạng hoá các hình thức sở hữu,
phát triển kinh tế nhiều thành phần; thúc đẩy sự hình thành, phát triển và từng bước hoàn thiện
10
các loại thị trường; xây dựng sắc thuế công bằng, thống nhất, đơn giản, thuận tiện cho mọi chủ
thể doanh nghiệp.
- Đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu quả, hiệu lực của bộ máy nhà nước: Kiên quyết
loại bỏ nhanh các thủ tục hành chính không còn phù hợp; đẩy mạnh phân cấp gắn với tăng cường
quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, vì nhân dân, do nhân dân trong cải cách hành chính.
V. Nguyên nhân dẫn đến những thay đổi
Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những thay đổi trong chính sách đối ngoại các văn kiện đại hội
Đảng toàn quốc lần thứ VIII, IX, X là do hoàn cảnh lịch sử, tình hình trong nước và tình hình thế
giới.
V.1.Tình hình thế giới thời kì đổi mới:
Từ giữa thập kỷ 80, cuộc cách mạng khoa hộc công nghệ (đặc biệt là công nghệ thông
tin) tiếp tục phát triển mạnh mẽ, tác động sâu sắc đến mọi mặt đời sống của các quốc gia dân tộc.
Các nước xã hội chủ nghĩa lâm vào khủng hoảng sâu sắc.
Đến đầu thập kỷ 90, chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô sụp đổ, dẫn đến những biến đổi
to lớn về quan hệ quốc tế. Trật tự thế giới được hình thành từ sau chiến tranh thế giới thứ hai trên
cơ sở hai khối độc lập do Liên Xô và Hoa kỳ đứng đầu (trật tự thế giới hai cực) tan rã, mở ra
hình thành một trật tự thế giới mới. Trong thời kỳ này, những cuộc chiến tranh cục bộ xung đột,
tranh chấp vẫn còn, nhưng xu thế của thế giới là hòa bình hợp tác và phát triển.
Trước diễn biến mới của tình hình thế giới, các quốc gia, các tổ chức và lực lượng chính
trị quốc tế thực hiện điều chỉnh chiến lược đối nội, đối ngoại và phương thức hành động cho phù
hợp với nhu cầu nhiệm vụ bên trong và xu hướng phát triển của thế giới. Xu thế chạy đua phát
triển kinh tế khiến các nước, nhất là những nước đang phát triển đã đổi mới tư duy đối ngoại,
thực hiện chính sách đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; mở rộng và tăng cường liên
kết, hợp tác với các nước phát triển để tranh thủ vốn, kỹ thuật, công nghê, mở rộng thị trường,
học tập kinh nghiệm tổ chức, quản lý sản xuất kinh doanh. Các nước cũng đổi mới tư duy về
quan niệm sức mạnh, vị thế quốc gia. Thay thế cách đánh giá cũ, chủ yếu dựa vào sức mạnh
12
quân sự bằng các tiêu chí tổng hợp, trong đó sức mạnh kinh tế và khoa học công nghệ được đặt ở
vị trí quan trọng hàng đầu.
Xu thế toàn cầu hóa phát triển khá mạnh mẽ trong thời kỳ này. Thực tế cho thấy rằng, các
nước muốn tránh khỏi nguy cơ bị biệt lập, tụt hậu, kém phát triển thì phải tích cực, chủ động
tham gia vào quá trình toàn cầu hóa, đồng thời phải có bản lĩnh cân nhắc một cách cẩn trọng các
yếu tố bất lợi để vượt qua.
V.2. Tình hình trong nước
đang phải đối mặt với nhiều thách thức rất lớn. Bốn nguy cơ mà Đảng ta đã từng chỉ rõ tại Đại
hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII năm 1996 là tụt hậu xa hơn về kinh tế so với nhiều nước trong
khu vực và trên thế giới, chệch hướng xã hội chủ nghĩa, nạn tham nhũng và tệ quan liêu, diễn
biến hoà bình do các thế lực thù địch gây ra đến nay vẫn tồn tại và diễn biến phức tạp, đan xen
và tác động lẫn nhau.
Việc tạo dựng môi trường quốc tế hòa bình, tăng cường hợp tác, mở rộng thị trường,
tranh thủ vốn, công nghệ phục vụ cho sự nghiệp xây dựng đất nước cũng là sự đóng góp trực tiếp
và thiết thực cho yêu cầu bảo đảm an ninh.
Dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ, lực lượng sản xuất phát triển
nhanh và quốc tế hóa cao độ, đẩy nhanh xu thế toàn cầu hóa.
Trong bối cảnh đó, các nước đều tìm cách giành cho mình một vị thế xứng đáng trong phân công
lao động quốc tế, tranh thủ vốn, công nghệ, kỹ năng quản lý để phát triển, đấu tranh để bảo vệ lợi
ích của mình.
Vì thế, nhằm phát huy những thành tựu to lớn đã đạt được trong gần hai thập kỷ tiến hành công
cuộc Đổi mới và vươn tới mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội
công bằng, dân chủ, văn minh, Đảng và Nhà nước Việt Nam tiếp tục kiên trì thực hiện đường lối
đối ngoại độc lập, tự chủ, rộng mở, đa dạng hoá, đa phương hoá quan hệ quốc tế, chủ động hội
nhập quốc tế với phương châm “Việt Nam sẵn sàng là bạn và là đối tác tin cậy của tất cả các
nước trong cộng đồng thế giới phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển."
14
Có thể nói ra đời do yêu cầu bức thiết của công cuộc đổi mới của xu thế QHQT thời đại mới,
chính sách đối ngoại đa phương hoá, đa dạng hoá là đúng đắn kịp thời đáp ứng yêu cầu của Việt
Nam, phù hợp với xu thế thế giới. Và thực sự, chính sách đối ngoại đổi mới qua các văn kiện Đại
hội Đảng VIII, IX, X đã đem lại những thành tựu mới đưa đất nước vững bước trên con đường
phát triển. những thành tựu đạt được từ chính sách đối ngoại đổi mới đã khẳng định rõ vị trí vai
trò lãnh đạo của Đảng là nhạy bén sâu sắc, kinh nghiệm và bản lĩnh lãnh đạo của Đảng rất vững
vàng. Với những kinh nghiệm thực hiện chính sách đối ngoại đổi mới những năm qua, chúng ta
có thể hoàn toàn tin tưởng rằng dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, chính sách đối
ngoại của Đảng và Nhà nước chắc chắn có những đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ
quốc của Việt Nam, vào sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hóa đất nước nhằm xây dựng