SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"HỆ THỐNG KIẾN THỨC BẰNG SƠ ĐỒ TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ LỚP 12 THPT"
1
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lí do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, vấn đề dạy và học lịch sử đang thu hút sự quan tâm
chú ý của toàn xã hội. Thực trạng của việc dạy và học lịch sử đang là một đề tài “nóng”
sau mỗi kỳ thi tốt nghiệp THPT và thi Đại học. Trước sự quan tâm ấy, chúng tôi – những
giáo viên dạy môn lịch sử luôn trăn trở về việc dạy học của mình. Làm thế nào để nâng
cao chất lượng dạy và học môn lịch sử, làm sao để các em học sinh yêu thích môn lịch sử
và học môn lịch sử ngày càng có hiệu quả hơn.
II. Mục đích chọn đề tài
Cũng như các môn học khác, môn học lịch sử có nhiệm vụ và khả năng góp phần
vào việc thể hiện mục tiêu đào tạo của Trường trung học phổ thông nói chung. Bộ môn
lịch sử cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản của khoa học lịch sử, nên đòi hỏi
học sinh không chỉ ghi nhớ các sự kiện, ngày tháng mà còn phải hiểu và vận dụng kiến
thức đã học vào cuộc sống. Cho nên, cùng với các môn học khác, việc học tập lịch sử đòi
hỏi phát triển tư duy, thông minh, sáng tạo của học sinh.
Phương pháp giáo dục hiện nay là phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư
duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí
vươn lên . Trong quá trình học tập tại trường THPT học sinh thường coi bộ môn lịch sử
là môn phụ nên học một cách qua loa, học sinh học chỉ là đối phó để có điểm.
Đa số học sinh coi bộ môn lịch sử là “môn phụ”, dễ học. Vì vậy, các em ít chú ý
nghe giảng. Các em ghi chép một cách máy móc những gì giáo viên ghi trên bảng và chỉ
học thuộc lòng những gì đã được ghi trong vở mà không biết hệ thống kiến thức một cách
khoa học.
2
Một phần không nhỏ dẫn đến học sinh không ham thích học tập bộ môn lịch sử là
do chúng ta còn thiếu nhiều kinh nghiệm trong dạy học lịch sử, chưa hệ thống được kiến

Là một giáo viên giảng dạy bộ môn lịch sử đòi hỏi chúng ta phải có lòng nhiệt
huyết đối với nghề để góp phần đào tạo thế hệ trẻ cho quê hương đất nước. Không ngừng
nâng cao sự hiểu biết kiến thức bộ môn, không ngừng hoàn thiện cải tiến phương pháp
giảng dạy của bộ môn.
Giảng dạy với phương pháp phù hợp giúp thế hệ trẻ tiếp nhận những giá trị tri
thức quí báu của loài người qua đó góp phần bồi dưỡng phẩm chất, năng lực cho các em.
Để giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức cho học sinh người thầy phải bắt đầu từ
việc giúp học sinh hiểu biết cụ thể, nắm được kiến thức lịch sử, đó là nhiệm vụ giáo
dưỡng và giáo dục. Là một giáo viên giảng dạy môn lịch sử chúng ta nhất định phải dạy
cho học sinh hiểu biết những sự kiện lịch sử, những qui luật lịch sử qua các thời đại. Dạy
lịch sử tốt sẽ cho các em học sinh say mê yêu thích bộ môn sẽ hiểu hơn về lịch sử dân
tộc, tự hào về những giá trị truyền thống của ông cha ta để lại .
2. Tình hình giảng dạy môn lịch sử đơn vị
a. Thuận lợi
4
Nhà trường đã xây dựng và trang bị đầy đủ phòng học đa năng, hệ thống máy
tính, máy chiếu và các phương tiện khác hỗ trợ nên giáo viên có điều kiện thay đổi
phương pháp giảng dạy của mình theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh thông
qua các phương tiện dạy học như: ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng dồ dùng trực
quan, sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề, thuyết trình… Giáo viên tích cực hướng
dẫn học sinh thảo luận nhóm, hỗ trợ kiến thức cho nhau, thông qua hoạt động này những
học sinh yếu kém sẽ được giáo viên kèm cặp hướng dẫn cụ thể hơn. Đối với những học
sinh khá giỏi, các em sẽ nắm chắc kiến thức và hiểu sâu hơn về bản chất của sự kiện, hiện
tượng, nhân vật lịch sử. Trong quá trình giảng dạy, giáo viên kết hợp và khai thác triệt để
các đồ dùng và phương tiện dạy học như tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ, mô hình, ứng dụng
công nghệ thông tin… Đa số học sinh tham gia tích cực trong việc thảo luận nhóm và đã
đưa hiệu quả cao trong quá trình lĩnh hội kiến thức
b. Khó khăn
Tuy nhiên ở một số tiết giáo viên vẫn chưa phát huy tính tích cực hoạt động của học
sinh tạo điều kiện cho các em suy nghĩ, nắm vững kiến thức, vẫn còn sử dụng phương

biết tự mình tìm tòi, sáng tạo, phân tích sự kiện hoặc so sánh sự kiện này với sự kiện
khác.
6
Học sinh phải biết sử dụng bản đồ, lược đồ trình bày diễn biến một cuộc khởi
nghĩa hoặc một giai đoạn lịch sử.
2. Đối với giáo viên
Chuẩn bị tất cả đồ dùng dạy học khi lên lớp: giáo án (hoặc giáo án điện tử), bản
đồ, tranh ảnh, sơ đồ hệ thống kiến thức…
Khi giảng bài mới phải kết hợp nhiều phương pháp và kết hợp với liên hệ kiến
thức cũ.
Không nên đưa ra những câu hỏi quá đơn giản như: có, đúng, không, sai. Nếu đặt
câu hỏi như vậy phải kèm theo vế sau như vì sao? Hoặc tại sao? Như thế nào?
Câu hỏi phải đi từ dễ đến khó, nếu đặt câu hỏi khó sẽ làm cho học sinh căng thẳng.
Nếu câu hỏi khó giáo viên nên gợi ý cho học sinh trả lời, không nên cho học sinh suy
nghĩ quá lâu làm không khí lớp nặng nề.
Trong lúc học sinh suy nghĩ trả lời, giáo viên không nên hối thúc học sinh, có thể
nêu gợi ý tạo cho học sinh không khí thoải mái.
Khi học sinh trả lời giáo viên phải nhận xét câu trả lời của học sinh, nếu thiếu có
thể cho một học sinh khác bổ sung hoặc giáo viên trình bày cụ thể.
Nội dung bài phải thật ngắn gọn cô động nhưng phải đảm bảo nội dung cơ bản,
cần nhấn mạnh ý chính của bài.
3. Một số giải pháp thực tế trong việc hệ thống kiến thức bằng sơ đồ trong dạy học
lịch sử lớp 12
Chương trình lịch sử lớp 12 gồm 2 phần: Lịch sử thế giới hiện đại (1945-2000),
lịch sử việt nam 1919-2000 (1919-1930, 1930-1945, 1945-1954, 1954-1975, 1975-2000).
Các phần này kế tiếp chương trình lớp 11, vì thế khi học tập học sinh không thể nắm
7
những kiến thức từng giai đoạn, từng nội dung cụ thể, mà còn phải tìm hiểu mối quan hệ
giữa các sự kiện trong sự phát triển chung. Học sinh phải biết sử dụng kiến thức đã học
để tiếp nhận kiến thức mới, biết quá khứ để tìm hiểu hiện tại. Yêu cầu học sinh phải nắm

- Duy trì hòa
bình an ninh
thế giới.
-Thúc đẩy
quan hệ hợp
tác giữa các
quốc gia…
Nguyên tắc
hoạt động
- Tôn trọng
quyền bình
đẳng giữa các
quốc gia và…
- Tôn trọng
độc lập chính
trị và…
- Giải quyết
tranh chấp
bằng …
- Không can
thiệp nội bộ…
- Chung sống
hòa bình…
Vai trò
- Là diễn đàn
quốc tế vủa
hợp tác,vừa
đấu tranh
nhằm…
- Thúc đẩy

cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa. Để học sinh hệ thống được kiến
thức, nắm được nội dung cơ bản của một thời kì lịch sử, giáo viên phải thống kê kiến
9
thức qua sơ đồ tùy theo nội dung của từng bài, từng chương mà giáo viên thiết lập các
dạng sơ đồ khác nhau.
VD: Trong bài 13: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam trong những năm 1919-
1925, ở phần I. Những chuyển biến mới về kinh tế, chính trị văn hóa, xã hội ở Việt Nam
sau chiến tranh thế giới thứ nhất học sinh phải nắm được chính sách của Pháp đối với
thuộc địa về kinh tế là vơ vét của cải để gánh đỡ những tổn thất thiếu hụt của Pháp sau
chiến tranh thế giới thứ nhất, giáo viên có thể sử dụng sơ đồ sau để học sinh nắm được
các chính sách khai thác về kinh tế của Pháp:
10
Nông nghiệp
- Cướp đoạt
ruộng đất lập
đồn điền (đồn
điền cao su)
Công nghiệp
- Khai thác
mỏ (than đá,
thiếc, kẽm…)
Thương
nghiệp
- Ngoại
thương có
bước phát
triển mới.
- Nội thương
được đẩy
mạnh.

Phụ thuộc KT
Pháp
Kinh tế
Việt Nam
Sơ đồ sự thay đổi cơ cấu xã hội Việt Nam sau chiến tranh thế giới thứ nhất
GV kết luận: dưới tác động của những chuyển biến về kinh tế, các giai cấp và tầng
lớp như tư sản, tiểu tư sản, công nhân ngày càng đông hơn và dần có vai trò trên vũ đài
chính trị.
Cuối cùng để củng cố bài học có thể sử dụng sơ đồ để khắc sâu kiến thức cho học
sinh, để học sinh thấy rõ được hậu quả chính sách bóc lột thuộc địa lần thứ hai của thực
dân Pháp
Sơ đồ kiến thức hậu quả chính sách bóc lột của Pháp
13
Chế độ thuộc địa
nửa phong kiến
Chế độ
phong kiến
Địa chủ
Chế độ
thuộc địa
Tư sản
Nông dân
TTS
Công nhân
Chính sách khai thác của thực dân
Pháp
Lạc hậu
Phụ thuộc kinh
tế Pháp
Mâu thuẫn giai

lich sử lớp 12.
III. Bài học kinh nghiệm
14
Giáo viên lịch sử phải luôn tìm tòi sáng tạo và đổi mới trong phương pháp dạy học.
Có kế hoạch cụ thể trong việc tìm kiếm và thiết kế các đồ dùng dạy học đẹp chính xác
phù hợp với nội dung bài dạy.
Giáo viên cần nghiên cứu kĩ chương trình sách giáo khoa chuẩn kiến thức kĩ năng,
thường xuyên nghiên cứu thêm tài liệu tham khảo để cung cấp thêm thông tin và kiến
thức ở mỗi bài học. kết hợp các phương tiện dạy học khác nhau như đồ dùng trực quan,
hình ảnh, tranh vẽ, để góp phần phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong mỗi
tiết học, nâng cao hiệu quả giờ dạy.
Giáo viên phải biết hướng dẫn tổ chức cho học sinh tự mình khám phá kiến thức
mới, dạy cho học sinh không chỉ có kiến thức mà cả phương pháp học trong đó, cốt lõi là
tự học. Chính trong các hoạt động tự lực được giao cho từng cá nhân hoặc nhóm nhỏ tiềm
năng sang tạo của mỗi học sinh được bộc lộ và phát huy, Giáo viên phải biết luyện tập
cho các em có thói quen nhìn nhận sự kiện dưới những góc độ khác, biết đặt ra nhiều giả
thuyết khi lí giải một hiện tượng. Biết đề xuất những giải pháp khác nhau khi xử lí một
tình huống. Phải giáo dục cho học sinh không vội vã bằng lòng với giải pháp đầu tiên
được nêu ra, không suy nghĩ cứng nhắc theo những qui tắc đã học trước đó, không máy
móc áp dụng những mô hình hành động đã gặp trong các bài học, trong sách vở để ứng
xử trước những tình huống mới.
C. KẾT LUẬN
Để học sinh nắm vững kiến thức lịch sử nói chung và nội dung lịch sử lớp 12 nói
riêng đó là nỗi trăn trở của những giáo viên dạy môn lịch sử, tôi rất mong muốn học sinh
của mình hiểu được nội dung bài, hiểu được lịch sử để làm bài thi được tốt. Qua đó giúp
các em hiểu được lịch sử của dân tộc từ đó các em sẽ cảm thấy yêu thương gắn bó với
quê hương đất nước mình hơn.
15
Phương pháp trên đã được áp dụng thực tế ở trường THPT Hoằng Hóa 3 và cũng
đạt được kết quả phát huy được tính tích cực của học sinh, rèn được kĩ năng tổng hợp,