Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DẠY HỌC
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, TỰ GIÁC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
I.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Giáo dục là nền tảng của xã hội, là cơ sở tiền đề để quyết định sự phồn vinh của đất
nước.Giáo dục (GD) cung cấp những hiểu biết về kho tàng tri thức của nhân loại cho
biết bao thế hệ, giúp cho các em những hiểu biết cơ bản cần thiết về khoa học và cuộc
sống. Mặt khác giáo dục còn góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách tốt đẹp cho
học sinh(HS), đặc biệt là Giáo dục Tiểu học, đây là bậc học mang tính chất nền móng để
các em học tiếp các bậc học cao hơn.
Vậy để GD có hiệu quả và đạt chất lượng cao, trong quá trình giảng dạy chúng ta cần
biết lựa chọn phương pháp dạy tối ưu nhất, phù hợp với phương pháp đổi mới, phù hợp
với mục tiêu và nội dung của bài học. Song để đi đến thành công GD đòi hỏi mọi người
phải biết và không ngừng nổ lực phấn đấu, sáng tạo, đổi mới phương pháp dạy học, đầu
tư thích đáng vào công việc của mình. Đây là một công việc vừa mang tính GD vừa
mang tính nghệ thuật. Do đó Đảng và Nhà nước ta đã ghi rõ ở Nghị quyết TW II là
“Nâng cao chất lượng toàn diện ở Tiểu học”. Bộ GD đã đề ra yêu cầu của việc dạy học
hiện đại là tăng cường hoạt động tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh. Đổi mới về
phương pháp dạy học ở tất cả các môn học thông qua việc đổi mới chương trình và sách
giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 5 .Đó là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao chất lượng GD của
nhà trường tiểu học ở trong tình hình hiện nay. A.KO Men Xi đã viết “GD có mục đích
đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách hãy tìm ra
phương pháp cho gíáo viên dạy ít hơn, học sinh hiểu nhiều hơn”.

II.PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
-Trong năm học này, tôi đã làm công tác giảng dạy và tiến hành nghiên cứu 51 em
học sinh các lớp : 4A; 4B; trường Tiểu học Lê Thế Tiết, bên cạnh đó tôi còn học hỏi
kinh nghiệm của một số anh chị em đồng nghiệp.
Đoàn Hồng Tuyến Trường TH Hoàng Văn Thụ
1
Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh

Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
Đây là phương pháp giúp ta quan sát thái độ, hành vi của học sinh, phát hiện ra những
hành vi, cử chỉ của học sinh trong học tập, sinh hoạt Để phát huy tính tích cực, tự giác
của học sinh.
2.phương pháp thực nghiệm:
Khi tiến hành nghiên cứu tạo ra một số tình huống, những hoàn cảnh, những điều
kiện rất gần gũi của cuộc sống để đưa đối tượng vào vấn đề, từ đó nghiên cứu thu lại
được những tư liệu cần thiết. Đây là một phương pháp hết sức quan trọng và rất cần thiết
trong nghiên cứu khoa học.
3.Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động:
Qua phương pháp này làm cho người giáo viên thấy được những thiếu
sót và những chỗ hổng của học sinh để có phương pháp làm cho hoạt động của mình
đạt chất lượng cao.
4.Phương pháp tổng hợp kinh nghiệm:
Nhờ phương pháp này mà người nghiên cứu có thể tổng hợp, đúc rút kinh nghiệm của
giáo viên chỉ đạo về việc phát huy tính tích cực, tự giác, độc lập của học sinh qua các
mặt hoạt động học tập, lao động, sinh hoạt tập thể và hoạt động ngoại khoá, từ đó rút ra
bài học và nêu được những biện pháp khắc phục và đề xuất.
5.Phương pháp đàm thoại:
Với học sinh tiểu học, phương pháp đàm thoại trò chuyện là một hình thức tốt nhất để
giáo viên có thể gần gũi các em, đồng thời thăm hỏi trò chuyện với một số phụ huynh
học sinh.Qua đó chúng ta có thể biết tâm sự, tình cảm, nguyện vọng của các em về việc
học ở lớp cũng như việc học ở nhà của các em như thế nào? Để từ đó, giáo viên có
phương pháp và hình thức tổ chức dạy học thích hợp nhằm làm cho người dạy đạt kết
quả tốt nhất.
6.Phương pháp thống kê, tính toán:
Phương pháp thống kê tính toán, qua những thông tin tài liệu thu thập được, tôi đã
vận dụng phương pháp này để thống kê lại tình hình và tính toán các số liệu cần thiết để
Đoàn Hồng Tuyến Trường TH Hoàng Văn Thụ
3

4
Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh

2.Tính thuyết phục của đề tài:
Trong tình hình hiện nay, việc dạy học lấy học sinh làm trung tâm nó đòi hỏi ở học
sinh một yêu cầu cao là học sinh phải độc lập, tự giác,sáng tạo trong học tập. Qúa trình
dạy học này gồm hai mặt quan hệ hữu cơ với nhau: Hoạt động dạy của giáo viên và hoạt
động học của học sinh. Người giáo viên là chủ thể của hoạt động dạy với hai chức năng
tiếp thu và tự chỉ đạo, tự tổ chức. Điều cần chú ý trong học tập là phải hoạt động một
cách tích cực chủ động có nhận thức sâu sắc. Bằng hoạt động học tập học sinh tự hình
thành và phát triển nhân cách của mình không ai có thể làm thay được.
Như vậy, dạy học phải xây dựng trên nhu cầu hứng thú, thói quen, năng lực của học
sinh ở các trình độ khác nhau nhằm làm cho học sinh lĩnh hội được những kiến thức, kĩ
năng, kĩ xảo, thái độ giá trị cần thiết, phát huy được đầy đủ năng lực của các em.Vai trò
của giáo viên là truyền đạt tri thức, là người hướng dẫn, người cố vấn cho học sinh trong
việc học tập. Chỉ có sự phối hợp hữu cơ và sự liên hệ qua lại chặt chẽ giữa những tác
động bên ngoài của giáo viên, biểu lộ trong việc trình bày tài liệu chương trình và tổ
chức công tác học tập của học sinh với sự căng thẳng trí tuệ “bên trong” của các em mới
tạo được cơ sở của sự học tập có hiệu quả. Tính tích cực nhận thức của bản thân các em
càng cao thì sự cân bằng năng lượng sinh hoá cơ sở tư duy sẽ càng phong phú và những
kiến thức được lĩnh hội càng sâu sắc, đầy đủ hơn và vững chắc hơn.
3.Các giải pháp:
Để kích thích tính tự giác, tích cực, độc lập của học sinh và tạo hứng thú
học tập cho học sinh thì đòi hỏi ở người giáo viên rất nhiều điều.Trước hết đòi hỏi người
giáo viên phải có tay nghề vững vàng, phải biết yêu nghề, mến trẻ tức là phải có năng
lực sư phạm.
Vậy thế nào được gọi là năng lực sư phạm? Năng lực sư phạm là những đặc điểm tâm
lí mà nó giúp cho giáo viên hoạt động có hiệu quả, năng lực sư phạm gồm:
*Năng lực khoa học
*Năng lực hiểu học sinh

Đoàn Hồng Tuyến Trường TH Hoàng Văn Thụ
6
Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
*Dạy học cá nhân: Là chú ý phát triển năng lực riêng của từng học sinh. Đồng thời
rèn cho các em có thói quen tự học, tự làm việc, hình thức dạy học cá nhân rất đa dạng,
có thể làm việc với phiếu học tập, ngoài ra còn có một số hình thức khác như: Làm bài
tập trong sách, làm các trò chơi, tiến hành các thí nghiệm, sự thể hiện tài năng, các hoạt
động độc lập như: Sưu tầm tranh ảnh, thu tập tài liệu, khảo sát thực tế nơi mình ở.
*Dạy học theo nhóm: Tác dụng của việc dạy học theo nhóm là đề cao vai trò tự hợp
tác trách nhiệm cá nhân với tập thể. Đồng thời dạy học theo nhóm rèn luyện cho học
sinh những kĩ năng: Biết lắng nghe lựa chọn, tiếp nhận ý kiến của người khác để bổ sung
vào sự hiểu biết của mình, đồng thời học sinh biết trình bày ý kiến của mình cho bạn
nghe và học được công tác tổ chức, điều khiển.
Dạy học theo nhóm có nhiều hình thức khác nhau:
-Thảo luận về một vấn đề học tập.
-Tìm hiểu, điều tra về một vấn đề thực tế, hay trao đổi chung quanh một đề tài.
-Ôn tập tổng kết sau một bài hay một chương.
-Thực hiện một bài tập hay một nhiệm vụ học tập.
-Tiến hành một thí nghiệm hay một trò chơi học tập.
-Xây dựng một phương án hay một kế hoạch.
*Dạy học theo lớp: Là một hình thức dạy học cơ bản, khá phổ biến trong dạy học lấy
GV làm trung tâm.Trong dạy học lấy HS làm trung tâm, để xuất hiện nhiều hình thức
dạy học phù hợp với các PPDH đề cao vai trò hoạt động nhận thức của học sinh. Dạy
học theo lớp tuy có nhiều tác dụng tích cực, nhưng không diễn ra suốt buổi học mà chỉ
diễn ra trong một thời gian ngắn, vào những lúc thích hợp của tiết học như vào đầu, giữa
và cuối tiết học.
*-Dạy học ngoài trời: Có nhiều nội dung gần gũi, gắn với môi trường tự nhiên và xã
hội xung quanh. Những bài học đó nếu có điều kiện nên tổ chức cho học sinh học ngoài
trời những địa điểm thích hợp như vườn trường, sân trường hoặc những địa diểm gần
trường. Vì việc học ngoài trời giúp học sinh có biểu tượng rõ nét, cụ thể về sự vật, hiện

có vấn đề trong giờ học, kích thích ở học sinh nhu cầu giải quyết vấn đề nảy sinh, lôi
cuốn các em vào hoạt động nhận thức tự lực nhằm nắm vững kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo
Đoàn Hồng Tuyến Trường TH Hoàng Văn Thụ
8
Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
mới, phát triển tính tích cực trí tuệ và hình thành cho các em năng lực tự mình thông
hiểu và lĩnh hội thông tin khoa học mới.
-Tăng cường tính tích cực, tư duy của học sinh khi giáo viên trình bày kiến thức bằng
lời; phương pháp này sẽ củng cố hứng thú học tập của học sinh, nâng cao tính ham hiểu
biết và tò mò trong quá trình thông hiểu các vấn đề nghiên cứu.
-Lời nói sinh động của giáo viên kết hợp với tính trực quan có hiệu quả to lớn trong
việc dạy học.Việc dạy học trực quan không những làm cho quá trình học tập thêm sinh
động mà nó còn góp phần rèn luyện tư duy phân tích, tập cho các em nhìn thấy bản chất
của các đối tượng ẩn sau các hình thức và những biểu hiện bề ngoài, kích thích ham hiểu
biết của học sinh.
-Cải tiến công tác tự học. Công tác tự học giữ vai trò lớn lao trong việc nâng cao tính
tích cực hoạt động trí tuệ của học sinh khi thông hiểu và tiếp thu kiến thức mới, không
phải vô cớ mà trong giáo dục học coi trọng sự nghiên cứu của cơ sở lí luận DH của việc
tổ chức công tác tự học của học sinh.
-Ngoài 4 nội dung trên, thái độ ngôn ngữ truyền đạt, tình cảm quan hệ giữa GV và HS
cũng giữ vai trò hết sức quan trọng. Do đó đòi hỏi người GV phải là người mẫu mực, là
tấm gương, là thần tượng của các em.

4.Cách giải quyết có hiệu quả:
a.Đối với việc học ở nhà:
-Cho học sinh lập thời gian biểu học ở nhà, ghi rõ từng công việc cụ thể
gắn liền với thời gian cụ thể.
-Tổ chức họp phụ huynh từng kì để trao đổi vấn đề học tập của các em cho phụ
huynh biết rõ đồng thời thông qua hội cha mẹ học sinh, kết hợp với cha mẹ học sinh để
thăm dò quản lí việc học tập của các em.

-Khi hướng dẫn học bài mới ở nhà: GV yêu cầu HS nghiên cứu bài tập ở nhà trước,
đọc và tập làm một số bài tập trong sách giáo khoa.
-Khi đến lớp: GV sử dụng nhiều phương pháp như:Trực quan, dàm thoại , thuyết
trình, thực hành. Bởi vì học sinh tiểu học, tư duy của các em là trực quan sinh động đến
Đoàn Hồng Tuyến Trường TH Hoàng Văn Thụ
10
Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
tư duy trìu tượng. Do đó, GV phải sử dụng triệt để các DDDH. Bên cạnh đó GV nên
dành nhiều thời gian cho HS thực hành nhằm phát huy óc tưởng tượng, tư duy sáng tạo
của các em. Sau mỗi dạng bài chúng ta nên cho HS chốt kiến thức bài đó.
-Tạo hứng thú cho các em bằng cách:Tổ chức thi giải toán nhanh; đố vui để học
hoặc trò chơi học tập; thi điền đúng điền nhanh kết quả giữa các cá nhân , giữa các tổ,
nhóm Sau đó cho học sinh cả lớp nhận xét, đánh giá, GV bổ sung và tuyên dương, khen
thưởng.

*Đối với môn tiếng việt:
-Khi hướng dẫn học sinh trả lời bài cũ: Yêu cầu học sinh đọc bài và trả lời câu hỏi
ngắn gọn, đúng nội dung và đảm bảo kiến thức trọng tâm, mức độ hoàn thành từ 50% trở
lên.
-Khi hướng dẫn HS học bài mới ở nhà, GV yêu cầu:
+Đối với phân môn tập đọc: Yêu cầu HS đọc bài trước, tìm hiểu kĩ cách đọc, tập đọc
diễn cảm và trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa.
+Đối với phân môn chính tả: Yêu cầu học sinh đọc trước bài cần viết, tập chép bài đó
vào vở ở nhà.
+Đối với phân môn Tập làm văn: Yêu cầu HS đọc đọc phần nhận xét và trả lời các
câu hỏi để tự rút ra bài học và áp dụng bài học đó để làm các bài tập phần luyện tập.
+Đối với phân môn Luyện từ và câu: Yêu cầu HS đọc đọc phần nhận xét và trả lời
các câu hỏi để tự rút ra bài học và áp dụng bài học đó để làm các bài tập phần luyện tập.
-Khi dạy bài mới: GV sử dụng triệt để các ĐDDH có liên quan đến bài học, sử dụng
phương pháp: Trực quan; đàm thoại; giảng giải; hỏi đáp; thực hành; phân tích; tổng hợp;

Thực tế cho thấy rằng người GV không chỉ cung cấp cho HS những tri thức, kĩ năng cần
thiết mà còn truyền đến cho các em cả lương tâm, tình cảm và trách nhiệm của chính
mình.

*Kết quả khảo sát học kì I :
Đoàn Hồng Tuyến Trường TH Hoàng Văn Thụ
12
Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
Môn Giỏi khá Trung bình Yếu
SL % SL % SL % SL %
Tiếng Việt 31 60,8 13 25,5 7 13,7 0 0
Toán 24 47,1 23 45,1 4 7,8 0 0
Khoa học 32 62,8 17 33,3 2 3,9 0 0
L.sử-Đ. lí 38 74,6 9 17,6 4 7,8 0 0
*Kết quả khảo sát học kì II :
Môn Giỏi khá Trung bình Yếu
SL % SL % SL % SL %
Tiếng Việt 36 70,6 12 23,5 3 5,9 0 0
Toán 28 54,9 20 39,2 3 5,9 0 0
Khoa học 39 76,5 11 21,6 1 1,9 0 0
L.sử -Đ. lí 36 70,6 11 21,6 4 7,8 0 0

VI. PHẦN TỔNG KẾT:
1. Bài học kinh nghiệm:
Qua những lần đi tìm hiểu thực tế hoàn cảnh gia đình HS và đặc biệt là những giờ lên
lớp giảng dạy. Bản thân tôi đã rút ra cho mình những bài học bổ ích.
Dạy học vừa mang tính khoa học , vừa mang tính nghệ thuật. Muốn dạy học có hiệu
quả, đáp ứng được yêu cầu đào tạo hiện nay của Đảng và Nhà nước. Đòi hỏi người GV
phải nổ lực ,sáng tạo, không ngừng cải tiến phương pháp để nâng cao hiệu quả giảng
dạy.Thực hiện tốt chủ đề năm học: “Môi trường thân thiện ; Học sinh tích cực”.

trường với đời sống xã hội.
Để trở thành người GVCN giỏi thì ngoài những công việc trên, người GV phải rèn
cho mình những năng lực sau:
-Phải quan tâm chăm sóc, gần gũi với học sinh.
-Phải xây dựng nề nếp học tập tốt, có quy định về nội quy của lớp.
Đoàn Hồng Tuyến Trường TH Hoàng Văn Thụ
14
Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
-Phải thường xuyên kiểm tra, đôn đốc các em thực hiện tốt nội quy,nề nếp của trường,
lớp.
-Xây dựng và phát triển quan hệ, kết hợp với lực lượng giáo dục trong và
ngoài nhà trường theo phương châm xã hội hóa giáo dục nhằm mục tiêu giáo dục học
sinh.
Thông thường trẻ ở Tiểu học tin tưởng tuyệt đối vào GV, đặc biệt là GVCN. Do đó
phẩm chất và năng lực của GVCN là nhân tố hết sức quan trọng đối với việc đảm bảo
chất lượng giáo dục nói chung.

2.Kiến nghị đề xuất:
a.Đối với phòng Giáo dục và Đào tạo:
-Cung cấp kịp thời việc đổi mới phương pháp hoạt động.
-Nên duy trì thường xuyên tổ chức hội thảo, chuyên đề về công tác dạy học.
b.Đối với nhà trường:
-Quán triệt hơn nữa tinh thần học tập của học sinh.
-Có thêm nhiều sách tham khảo.
c.Đối với địa phương, gia đình:
-Xã phải có biện pháp cứng rắn đối với những HS thường xuyên nghỉ học hay bỏ học.
-Xã cũng nên có quỹ khuyến học cho những HS vượt khó, HS có hoàn cảnh khó khăn.
-Gia đình phải chú trọng quan tâm đến việc học hành của con cái nhiều hơn.
-Gia đình cần dành nhiều thời gian giám sát việc học ở nhà của con em.
-Cần mua sắm sách vở, đồ dùng học tập cho học sinh đầy đủ.