A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lí do chọn đề tài
Chỉ thị số 30/1998 Bộ GD & ĐT chỉ rõ: “Môn giáo dục công dân ở các
trường Trung học Phổ thông, Trung học Cơ sở có vị trí hàng đầu trong việc
định hướng phát triển nhân cách của học sinh”. Trên tinh thần ấy, vấn đề
nâng cao chất lượng dạy và học môn giáo dục công dân trong nhà trường phổ
thông cơ sở ngày càng trở nên quan trọng và cấp bách. Nghị quyết Đại hội X
Đảng Cộng sản Việt Nam cũng luôn nhấn mạnh: cần phải đổi mới chương
trình và phương pháp giảng dạy nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về học
tập của học sinh và chuẩn bị cho thời kì hội nhập trong khu vực và quốc tế.
Các lớp bồi dưỡng về việc đổi mới phương pháp giảng dạy được triển khai
trên quy mô cả nước, nhiều phương pháp dạy học tích cực được giới thiệu,
bồi dưỡng song đáng chú ý hơn cả là phương pháp thảo luận nhóm trong lớp
học.
Theo ý kiến của nhiều nhà sư phạm và nghiên cứu giáo dục cho rằng
phương pháp giảng dạy trong quá trình lên lớp của giáo viên ở trường có tầm
quan trọng đặc biệt, dù giáo viên có chuẩn bị nội dung phong phú và chu đáo
đến đâu đi nữa mà sử dụng không đúng phương pháp chắc chắn sẽ làm cho
khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh bị hạn chế và kết quả đạt được sẽ
không như ý muốn. Vì thế, cần phải đổi mới phương pháp giảng dạy thay vì
dạy học “lấy giáo viên là trung tâm” chuyển sang dạy học “lấy học sinh làm
trung tâm” nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh. Cụ thể trong
dạy học môn Giáo dục Công dân giáo viên cần tạo cơ hội cho học sinh được
hợp tác với giáo viên và hợp tác với nhau trong lớp học, trong nhóm nhỏ
thông qua việc hướng dẫn cho các em thảo luận nhóm.
Trong hoạt động theo nhóm nhỏ, tính cách, năng lực của mỗi thành
viên được bộc lộ, được uốn nắn, ý thức tổ chức tương trợ được phát triển. Học
sinh được bày tỏ quan điểm, ý kiến cá nhân về vấn đề đang học, được nêu
những băn khoăn, vướng mắc, đặt câu hỏi cho thầy cho bạn, được trao đổi
1
chia sẻ kinh nghiệm, ý kiến. Việc học tập hợp tác sẽ làm tăng hiệu quả học tập

năng, nội dung kiến thức.
- Giáo viên khó có thể đánh giá cụ thể hiệu quả làm việc của từng học
sinh.
- Năng lực học sinh không đồng đều nên đôi khi việc thảo luận nhóm là sự
máy móc, kém hiệu quả.
- Cơ sở vật chất, trang thiết bị của nhà trường có đổi mới nhưng chưa phù
hợp với phương pháp thảo luận nhóm.
- Bên cạnh những nguyên nhân trên, chúng ta còn thấy những nguyên nhân
xảy ra từ phía học sinh. Nhiều học sinh đến trường chưa chuẩn bị bài, tiếp thu
kiến thức chậm và hầu như không có sự năng động sáng tạo trong học tập.
Nhiều học sinh dù học khá môn Giáo dục Công dân, song không có đất để
dụng võ (vì quan niệm môn Giáo dục Công dân là môn phụ). Học môn Giáo
dục Công dân để bồi đắp tư tưởng, tình cảm, đạo đức, pháp luật để từ đó các
em có hành vi đúng trong cuộc sống thì các em còn thấy mơ hồ. Xưa nay
cũng hiếm có trường nào lại dự thi Giáo dục Công dân vào các trường Cao
đẳng, Đại học, đó chính là hàng rào ngăn cản các em đến với môn Giáo dục
Công dân.
- Tâm lí của một số giáo viên sợ tổ chức thảo luận nhóm thì lớp sẽ ồn, đặc
biệt đối với học sinh lớp 6 còn nhiều hiếu động, các em chưa quen với
phương pháp học này, thời gian thảo luận nhóm kéo dài sẽ ảnh hưởng đến
việc truyền thụ kiến thức của phần khác.
Đây là những nguyên nhân dẫn đến việc sử dụng phương pháp thảo luận
nhóm trong dạy học còn rất ít. Các bài giảng giáo viên vẫn thường chỉ sử
dụng những phương pháp truyền thống như: thuyết trình, đàm thoại…
2. Kết quả thực trạng
Năm học 2009-2010, khi giáo viên chưa áp dụng thường xuyên phương
pháp thảo luận nhóm vào các bài giảng thì số học sinh chưa hứng thú với bài
3
học rất cao. Điều này thể hiện qua kết quả khảo sát: hơn 100 học sinh khối 6
trường THCS Định Tân năm 2009- 2010

II. Biện pháp thực hiện
1. Khái niệm
Theo quan điểm của A.T.FranCisCo (1993): “Học tập nhóm là một
phương pháp học tập mà theo phương pháp đó học viên trong nhóm trao đổi,
giúp đỡ và hợp tác với nhau trong học tập.” Về thực chất, phương pháp thảo
luận nhóm là tổ chức cho học sinh bàn bạc, trao đổi trong nhóm nhỏ. Thảo
luận nhóm được sử dụng rộng rãi nhằm giúp cho hcọ suinh tham gia một cách
chủ động vào học tập, tạo cơ hội cho học sinh có thể chia sẻ kiến thức, kinh
nghiệm, ý kiến để giải quyết một vấn đề có liên quan đến nội dung bài học.
2. Cơ sở lí luận
- Phương pháp thảo luận nhóm được hình thành từ môi trường Đại học của
nhiều nước tiên tiến trong đầu thập niên 70 của thế kỉ trước. Dần dần phương
pháp làm việc theo nhóm nhỏ được mang ra áp dụng không những ở cấp đại
học mà cònh ở cấp Tiểu học và Trung học. Tại Việt Nam, một số giáo sư
thuộc khoa tâm lí giáo dục của các trường đại học bắt đầu nghiên cứu và công
bố các công trình của mình vào những năm 1990 và đem ra áp dụng tại các
trường Sư phạm trong thời gian gần đây.
- Khi thay sách giáo khoa lớp 6 (2001), phương pháp thảo luận nhóm
được giới thiệu và bồi dưỡng cho các giáo viên cấp 2 và được áp dụng liên tục
cho đến nay.
- Học là quá trình cá nhân tự kiến tạo kiến thức cho mình đó là những
kiên thức thông qua tương tác với các các nhân khác, với xã hội và thực tiễn
mà có. Từ quan niệm về học, quan niệm về hoạt động dạy và phương pháp
dạy học cũng thay đổi. Hoạt động dạy là hoạt động của giáo viên nhằm tổ
5
chức và hướng dẫn hoạt động học của người học để họ tự khám phá và thực
hiện nhiệm vụ học tập.
- Trong số các phương pháp dạy học đang sử dụng, phương pháp dạy
học thảo luận nhóm có nhiều ưu thế trong thực hiện mục tiêu giáo dục hiện
nay, tránh được lối học thụ động trên lớp, giáo viên thường đưa ra nhiều biện

- Mục tiêu của hoạt động nhóm bài học này là gì?
- Những vấn đề thảo luận trong nhóm là những vấn đề gì?
- Nên chia lớp thành mấy nhóm?
- Hoạt động này có phù hợp với số lượng học sinh trong nhóm không?
- Hoạt động này cần bao nhiêu thời gian?
- Thiết bị cần dùng là những thiết bị gì?
- Dự kiến tình huống xảy ra và cách giải quyết.
- Soạn giáo án cho phù hợp với việc thảo luận nhóm.
3.1.2 Chuẩn bị của học sinh:
- Thuộc bài cũ và chuẩn bị bài mới.
- Làm những bài tập của giờ học trước.
- Chuẩn bị những thứ cần thiết mà giáo viên đã dặn dò
3.2. Cách thành lập nhóm
- Việc phân chia nhóm thường dựa trên:
+ Số lượng học sinh.
+ Chủ đề của bài học.
+ Đặc điểm của học sinh.
- Cách chia nhóm như thế nào cho hợp lí: Có thể theo một tiêu chuẩn
nào đó của bài học hay của giáo viên và cũng có thể hoàn toàn ngẫu nhiên, số
lượng thành viên của mỗi nhóm có thể thay đổi tùy vào lứa tuổi, theo giới
tính….
-Trong một tiết dạy giáo viên có thể chọn một số cách chia nhóm sau đây:
3.2.1 Chia nhóm nhỏ cùng thảo luận
7
Với cách này, giáo viên có thể chia theo chỗ ngồi hai bàn (4 học sinh)
quay lại thành một nhóm nhỏ để thảo luận về một khía cạnh xoay quanh về
một vấn đề nào đó. Sau thời gian thảo luận, mỗi nhóm cử một thành viên trình
bày ý kiến của cả nhóm cho cả lớp nghe (giáo viên yêu cầu các nhóm trình
bày ý kiến của nhóm sau không được lặp lại ý của nhóm trước đã trình bày).
Ví dụ: Khi dạy bài 14: “Thực hiện trật tự an toàn giao thông”, giáo viên

Ví dụ: sau khi học xong tiết 1 của bài 14 “Thực hiện trật tự an toàn giao
thông”, giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh về nhà tìm hiểu những quy định
của pháp luật đối với người tham gia giao thông.
Nhóm 1: Tìm hiểu quy định về an toàn giao thông đối với người đi bộ.
Nhóm 2: Tìm hiểu quy định về an toàn giao thông đối với người đi xe
đạp.
Nhóm 3: Tìm hiểu quy định về an toàn giao thông đối với người ngồi trên
xe gắn máy.
Nhóm 4: Tìm hiểu quy định về an toàn giao thông đối với người đi trên
các phương tiện giao thông công cộng (ô tô, xe lửa )
3.2.4 Chia nhóm đánh giá
Một nhóm chịu trách nhiệm thảo luận một chủ đề nào đó và một nhó
khác có trách nhiệm phê bình, đưa ra các quan sát, nhận xét và đánh giá trình
bày của nhóm kia.
Ví dụ 1: để làm rõ biểu hiện của Siêng năng, kiên trì trong các lĩnh vực
hoạt động. Giáo viên cho các nhóm thảo luận các vấn đề sau:
Nhóm 1: Biểu hiện của siêng năng, kiên trì trong học tập.
Nhóm 2: Biểu hiện của siêng năng, kiên trì trong lao động.
Nhóm 3: Biểu hiện của siêng năng, kiên trì trong các lĩnh vực hoạt động
xã hội khác.
Nhóm 4: Nhận xét, bổ sung.
9
Các nhóm 1, 2, 3 lần lượt cử đại diện trình bày ý kiến và nhiệm vụ của
nhóm 4 là đưa ra các ý kiến nhận xét, đánh giá, bổ sung ý kiến của từng
nhóm; sau đó giáo viên nhận xét kết luận ý kiến của cả 4 nhóm.
Ví dụ 2: Khi dạy bài “Mục đích học tập của học sinh”, giáo viên chia
nhóm để học sinh thảo luận hai vấn đề:
Nhóm 1: Mục đích học tập trước mắt của học sinh là gì?
Nhóm 2: Nhận xét, đánh giá, bổ sung kết quả trình bày của nhóm 1.
Nhóm 3: Vì sao phải kết hợp giữa mục đích cá nhân, gia đình và xã hội?

3.4 Vai trò của giáo viên
- Khi học sinh tiến hành thảo luận, giáo viên chuyển từ vị trí người
hướng dẫn sang vị trí người giám sát. Nhiệm vụ của giáo viên lúc này là nhận
biết tiến trình hoạt động của các nhóm từ đó có thể có những can thiệp kịp
thời mang lại hiệu quả cao. Muốn vậy, khi giám sát hoạt động nhóm, giáo
viên cần:
+ Đi vòng quanh các nhóm và lắng nghe ý kiến học sinh, giúp đỡ, gợi ý
nếu cần thiết.
+ Giáo viên phải là người điều động các nhóm nhỏ làm việc.
+ Quan sát, theo dõi hoạt động, công việc của từng nhóm để tìm ra cách
giải quyết hợp lí nhất.
+ Giáo viên quan sát xem có học sinh nào “đứng bên lề” hoạt động
không? Nếu có, giáo viên tìm cách đưa các em vào không khí chung của
nhóm.
- Giáo viên nhận biết bầu không khí xem các nhóm hoạt động “thật” hay
“giả”.
- Trong quá trình quan sát các nhóm làm việc, giáo viên phải phát hiện
các sai lầm mà các nhóm mắc phải khi tham gia nhóm, những sai lầm mang
tính điển hình và chưa được sửa chửa để cuối phần thảo luận nhóm, giáo viên
có những nhận xét, góp ý.
11
- Ngoài những vấn đề mà các thành viên nhóm thảo luận tổng kết để báo
cáo thì giáo viên phải đặt thêm những câu hỏi bổ sung để phát huy tính tích
cực hoạt động của nhóm (câu hỏi này không chỉ để dành cho nhóm trưởng trả
lời mà là các nhóm viên có liên quan)
- Giáo viên phải nhắc lại các ý kiến mà nhóm đã trình bày một lần nữa,
khẳng định lại ý kiến của nhóm để cần bổ sung ý kiến hay không. Nhấn mạnh
các khái niệm, các ý quan trọng của bài học.
- Giáo viên tóm tắt, tổng hợp, liên kết các ý kiến của từng nhóm thảo luận
theo thứ tự để nêu bật được nội dung bài học.

phiên nhau đại diện cho nhóm trình bày kết quả thảo luận.
3.6 Trình bày kết quả thảo luận
Kết quả thảo luận có thể được trình bày dưới nhiều hình thức: bằng lời,
đóng vai, viết hoặc vẽ lên giấy khổ to… Có thể do một người thay mặt nhóm
trình bày, có thể nhiều ngwoif trình bày mỗi người một đoạn nối tiếp nhau.
Ví dụ: bài 18 “Quyền được bảo đảm an toàn và bí mật thư tín, điện
thoại, điện tín”
Để giúp học sinh nắm vững kiến thức phần nội dung bài học, giáo viên
có thể tổ chức cho học sinh thảo luận những câu hỏi sau:
Nhóm 1: Quyền được bảo đảm an toàn và bí mật thư tín, điện thoại,
điện tín của công dân là thế nào?
Nhóm 2: Theo em những hành vi như thế nào là vi phạm pháp luật về
bí mật thư tín và an toàn thư tín, điện thoại, điện tín?
Nhóm 3: Người vi phạm pháp luật về an toàn và bí mật thư tín, điện
thoại, điện tín sẽ bị pháp luật xử lí như thế nào?
Nhóm 4: Nếu thấy bạn nghe trộm điện thoại của người khác, em sẽ làm
gì?
Các nhóm thảo luận, ghi kết quả thảo luận ra giấy, đại diện các nhóm
lên trình bày trước lớp. Giáo viên nhận xét, bổ sung và kết luận. Học sinh ghi
nội dung bài học vào vở.
13
3.7 Một số kĩ thuật cơ bản của phương pháp dạy học thảo luận
nhóm
- Kĩ thuật thiết lập mục tiêu hoạt động nhóm
- Kĩ thuật thiết kế nhiệm vụ học tập nhóm.
- Kĩ thuật thiết kế nhóm học tập: bao gồm việc hình thành nhóm,
các loại nhóm và cấu trúc nhóm, kĩ thuật xác định quy mô nhóm.
- Kĩ thuật thiết lập, duy trì, kiểm soát các mối quan hệ tương tác
trong hoạt động nhóm.
- Kĩ thuật tổ chức, hướng dẫn và quản lí, đánh giá hoạt động học

học kì I vừa qua tôi thường xuyên tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm trong
15
các tiết học. Phương pháp này đã tạo hứng thú cho học sinh và kết quả học kì
I vừa qua cao hơn so với năm học 2009-2010.
Kết quả học tập môn Giáo dục công dan khối 6 kì I năm học 2010- 2011
Lớp Sĩ số Giỏi Khá Tbình Yêú
sl % sl % sl % sl %
6A 33 6 18,2 10 30,3 16 48,5 1 3,0
6B 37 4 10,8 9 24,3 21 56,8 3 8,1
6C 32 3 9,3 8 25 18 56,3 3 9,4
II. Ý kiến đề xuất
Để kinh nghiệm trên đây được sử dụng và đạt kết quả cao thì tôi có một
số ý kiến đề xuất sau đây:
- Cách bố trí bàn ghế như hiện nay chưa thuận lợi cho việc vận dụng
phương pháp thảo lụân nhóm. Vì vậy, khi thực hiện, giáo viên phải linh hoạt
trong cách chia nhóm và tổ chức thảo luận.
- Trong quá trình thảo luận nhóm, giáo viên cần chú ý đến các đối
tượng học sinh để có giải pháp kích thích quá trình thảo luận nhóm của học
sinh.
- Đối với phương pháp này tốn nhiều thời gian nên giáo viên cần phân
chia thời gian thảo luận cho hợp lí để khỏi ảnh hưởng đến các hoạt động khác
trong tiết học.
- Đối với môn Giáo dục Công dân nói chung và môn Giáo dục Công
dân lớp 6 nói riêng, có một số bài rất khó, trừu tượng và khô khan. Vì vậy để
tổ chức hoạt động nhóm có hiệu quả giáo viên cần phải sử dụng các phương
tiện dạy học để kích thích học sinh tham gia thảo luận. Tuy nhiên, tùy thuộc
vào điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường, đối tượng học sinh yêu cầu và
mục tiêu của bài học mà giáo viên có thể lựa chọn các phương tiện dạy chọ
cho phù hợp. Bên cạnh đó, để tránh sự nhàm chán đối với học sinh giáo viên
cần phải kết hợp nhiều phương pháp khác nhau. Sau đây là một số gợi ý về

17
Trên đây là kết quả của sự tìm tòi, tự mày mò của bản thân trong quá
trình giảng dạy môn Giáo dục Công dân lớp 6 nhằm góp phần nhỏ bé của
mình với các bạn đồng nghiệp còn đang trăn trở để tự tìm ra cho bản thân
mình những phương pháp phù hợp trong giờ lên lớp. Chắc chắn những trình
bày của tôi không sao tránh khỏi thiếu sót do khả năng có hạn của mình. Rất
mong nhận được sự góp ý chân thành từ phía đồng nghiệp để việc vận dụng
phương pháp giảng dạy này đạt kết quả tốt hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Định Tân tháng 3 năm 2011
Người viết sáng kiến
Lê Thị Thùy
18
19