VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM
TRONG GIẢNG DẠY MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
KHỐI 11
LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Sự phát triển của xã hội cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI đòi
hỏi con người có một số phẩm chất và năng lực nổi lên hàng đầu
như năng lực làm việc nhóm, năng lực hoạt động thực tiễn và giải
quyết vấn đề do cuộc sống đặt ra, năng lực hợp tác, năng lực
thích ứng Những yêu cầu trên đặt ra cho giáo dục phải đổi mới
toàn điện để đáp ứng tốt hơn nhu cầu giáo dục của xã hội và cá
nhân, từ học chế đào tạo, cách thiết kế chương trình, tìm tòi
những phương thức, cách thức giáo dục thích hợp hơn.
Một số lý thuyết khoa học gần đây đã làm sáng tỏ bản chất
việc học dưới những cách nhìn mới. Tâm lý học hoạt động, khi
nghiên cứu bản chất tâm lý người đã chỉ ra rằng tâm lý hình thành
trong hoạt động. Từ đó, GS. VS. Phạm Minh Hạc nhấn mạnh: "Nhà
trường hiện đại ngày nay là nhà trường hoạt động, dùng phương
pháp hoạt động… Thu hẹp sự cưỡng bức của nhà giáo thành sự
hợp tác bậc cao" "Phương pháp giáo dục bằng hoạt động là dẫn
dắt HS tự xây dựng công cụ làm trẻ thay đổi từ bên trong…
Hoạt động cùng nhau, hoạt động hợp tác giữa thầy và trò,
hoạt động hợp tác giữa trò và trò có một tác dụng lớn" . Từ đó có
thể rút ra kết luận: "cần kết hợp hoạt động cá nhân với hoạt
động nhóm"; Dạy học là tổ chức các dạng hoạt động học tập
khác nhau cho HS; Dạy học cần thay đổi phương thức cưỡng bức
HS học tập bằng phương thức học tập hợp tác, làm việc cùng
nhau.
1
Theo quan điểm Tâm lý học lịch sử, L. X. Vưgôtxki cho rằng
các chức năng tâm lý cấp cao xuất hiện trước hết ở mức độ liên
nhân cách giữa các cá nhân, trước khi chúng tồn tại ở mức độ tâm

- Thực trạng về mặt tích cực của các vấn đề có liên quan đến đề tài.
- Giáo viên được đào tạo và tập huấn thường xuyên về đổi mới phương pháp
dạy học.
- Xã hội hiện nay tạo điều kiện cho con người (GV và HS) có điều kiện tiếp cận
nhiều nguồn thông tin từ nhiều phương tiện khác nhau.
- HS đã tiếp cận với phương pháp dạy học này từ những năm học cấp dưới ở
hầu hết các môn học nên khá quen thuộc với giờ học mà HS là chủ thể hoạt
động. một số HS có kĩ năng thảo luận nhóm, lãnh đạo nhóm xuất sắc…đã hỗ
trợ giáo viên tổ chức giờ dạy thành công.
- Phương pháp thảo luận nhóm phù hợp tâm sinh lý lứa tuổi HS, khắc phục
được sự nhàm chán của phương pháp dạy học truyền thống. Vì vậy, gây hứng
thú cho người học, kích thích học sinh tư duy tích cực.
2. Khó khăn:
- Đây là phương pháp dạy học mới nên GV và HS không tránh khỏi lung túng
trong một số kĩ năng, nội dung kiến thức
- Nội dung môn GDCD 11 mới, khô, khó, dài… nên, GV khó dạy, HS khó học.
- Đòi hỏi giáo viên phải có nhiều kĩ năng khác ngoài kĩ năng sư phạm.
- Giáo viên khó khăn trong việc đánh giá cụ thể hiệu quả làm việc của từng HS.
- Cơ sở vật chất có đổi mới nhưng chưa thực sự phù hợp với phương pháp thảo
luận nhóm: Số HS, không gian lớp học, trang thiết bị, đồ dung dạy học, thời
gian tiết học…
- Năng lực HS không đồng đều nên đôi khi việc thảo luận nhóm là sự máy móc
không hiệu quả.
- Tài liệu tham khảo đặc thù phục vụ cho môn GDCD 11 không phong phú,
chưa phổ biến…
3
- Quan niệm của xã hội, gia đình, và đặc biệt là HS đối với bộ môn naỳ còn khá
lệch lạc: không đầu tư, không chú ý thậm chí là xem thường hoặc học cho
xong…
3. Số liệu thống kê

tạo ra các tác động tâm lý (sự hợp tác, gắn kết, chia sẻ trách
nhiệm và lợi ích).
Trong số PPDH đang được sử dụng, PPDH nhóm có nhiều ưu
thế trong thực hiện các mục tiêu giáo dục mới hiện nay.
Hơn nữa, triết lý dạy học của PPDH nhóm xuất phát từ những
quan niệm mới về bản chất học tập nói chung và việc tổ chức học
tập hiện nay.
Một học giả đã nói, nếu bạn có một quả táo, tôi có một quả
táo, chúng ta trao đổi cho nhau thì mỗi người cũng chỉ có một quả
táo. Song nếu bạn có một ý tưởng, tôi có một ý tưởng, chúng ta
trao đổi cho nhau thì mỗi người sẽ có hai ý tưởng.
Tuy nhiên, bên cạnh việc đề cao sự hợp tác, phối hợp trong
học tập thì PPDH nhóm lại nhấn mạnh về thực chất, học tập là
một hoạt động cá nhân có tính tích cực cao, những kiến thức mà
cá nhân thu nhận được không phải chỉ là kết quả hoạt động riêng
biệt của cá nhân người học mà là những điều con người thu nhận
được thông qua quá trình cọ sát, chia sẻ, hợp tác. Nếu không có
5
quan hệ, không có sự thúc đẩy của hoàn cảnh sống, của xã hội,
của bạn học, con người không có động lực học. Còn sự cạnh tranh,
đấu tranh giữa những nhận thức trái ngược nhau đã tạo nên động
lực thôi thúc sự tìm tòi chân lý của mỗi cá nhân, thúc đẩy cá nhân
hoạt động để tự khẳng định mình.
Như vậy, PPDH nhóm một mặt vừa chú trọng phát huy tính
tích cực cao, tính chủ thể của người học; Mặt khác lại chú trọng sự
phối hợp, hợp tác cao giữa các chủ thể đó trong quá trình học tập.
Cần kết hợp tốt giữa năng lực cạnh tranh và năng lực hợp tác ở
người học. Để sử dụng có hiệu quả PPDH nhóm, GV cần phải chú
trọng xây dựng trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm nhóm, xây
dựng vị thế của mỗi người học trong nhóm và trong lớp, hình

2. Chia nhóm theo sở thích: Chia thành các nhóm cùng làm một nhiệm vụ
được giao trong một thời gian nhất định. Trong lần thảo luận tiếp theo các
nhóm hoặc đại diện mỗi nhóm phải trình bày kết quả cho cả lớp.
VD : Trước khi học về Cung - cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hoá, GV
chia nhóm HS khảo sát thị trường địa phương; vào tiết học, các nhóm cử đại
diện trình bày:
Nhóm 1: Thị trường xăng dầu
Nhóm 2: Thị trường vải thời trang
Nhóm 3: Thị trường xe đạp điện
Nhóm 4: Thị trường sách báo
3. Chia nhóm đánh giá: Một nhóm chịu trách nhiệm thảo luận một chủ đề nào
đó và một nhóm khác có trách nhiệm phê bình đưa ra các quan sát, nhận xét
và đánh giá bài trình bày của nhóm kia.
VD: GV cho các nhóm cùng thảo luận vấn đề: Nội dung của quan hệ Cung -
cầu:
Nhóm 1: Cung - cầu tác động lẫn nhau
Nhóm 2: Cung - cầu ảnh hưởng đến giá cả
Nhóm 3: Giá cả ảnh hưởng đến Cung - cầu
Nhóm 4: Nhận xét, bổ sung
7
GV có thể chỉ định nhóm trình bày, sau đó GV kết luận.
4. “Giảng – Viết – Thảo luận”: cuối mỗi bài học, học viên phải trả lời những
câu hỏi ngắn và chứng minh câu trả lời của mình. Sau khi mỗi cá nhân xử lí
các câu hỏi thì so sánh với học viên khác. Sau đó, giáo viên tổ chức một
buổi thảo luận để kiểm tra các câu trả lời hợp lí.
2.2.2. Nội dung thảo luận và thời gian thảo luận
- Nội dung thảo luận có thể giống hoặc khác nhau
- Thời gian thảo luận có thể căn cứ vào nội dung thảo luận cũng như đặc điểm
lớp học.
VD: Trong bài Chính sách tài ngun và bảo vệ mơi trường:

tiêu của phần thảo luận nhóm, hướng dẫn các thành viên nhóm chuẩn bị tài liệu và
cung cấp tài liệu cho từng nhóm viên, phân cơng nhiệm vụ cho từng người và bố
trí chỗ ngồi các nhóm viên cho hợp lý để các nhóm viên trình bày nội dung của
mình.
- Nhóm trưởng phải là người khởi động buổi thảo luận nhóm bằng cách tạo
một bầu khơng khí vào đề một cách sinh động, chân tình và thật sự thỏa mái.
- Trong buổi thảo luận: Người nhóm trưởng phải điều động được tất cả các
nhóm viên tham gia tích cực vào buổi thảo luận, người nhóm trưởng phải biết lắng
nghe, khuyến khích các người rụt rè, ngăn chặn những người nói nhiều, theo dõi và
quan sát phản ứng của từng người để điều chỉnh buổi thảo luận. Khai thác nội dung
bằng cách đặt câu hỏi kích thích tư duy của từng người. Phát hiện những mâu
thuẫn trong cách trình bày của mỗi thành viên, tổng kết lại ý kiến của nhóm ở cuối
buổi thảo luận.
Nói chung, nhóm trưởng là người quan trọng, để lựa chọn một sinh viên làm
nhóm trưởng thì người dạy phải biết quan sát thái độ và cách làm việc của từng HS
để lựa chọn. Như vậy, nhóm trưởng là người đạo diễn, là MC và là nhạc trưởng
cho buổi thảo luận của nhóm, họ phải thể hiện tốt vai trò của mình để kích thích
các nhóm viên hoạt động nhưng khơng phải nhóm trưởng là người quyết định
thành cơng cho việc thảo luận của nhóm.
9
Đồng thời, ở nhiều trường hợp nhưng không phải là tất cả, trong nhóm cần
có một người ghi biên bản, ghi lại những điểm chính của cuộc thảo luận để trình
bày trước cả lớp.
HS cần được luân phiên nhau làm “trưởng nhóm” và “thư kí”, luân phiên
nhau đại diện cho nhóm trình bày kết quả thảo luận.
2.2.4. Vai trò của người giáo viên:
Trong thời gian HS thảo luận theo nhóm nhỏ, GV cần đi vòng quanh các
nhóm và lắng nghe ý kiến của HS, giúp đỡ, gợi ý nếu cần thiết:
+ Người giáo viên phải là người điều động các nhóm nhỏ làm việc.
+ Phải quan sát và theo dõi hoạt động, công việc của từng nhóm để tìm ra cách giải

Các nhóm trình bày kết quả thảo luận trước lớp.
GV nhận xét, bổ sung, kết luận về tình hình tài nguyên, môi trường ở nước ta
hiện nay.
2.3. Các đặc điểm của nhóm hiệu quả và kém hiệu quả:
GV có thể đánh giá hiệu quả hoạt động thảo luận của các nhóm qua một số
tiêu chí sau:
- Lãnh đạo
- Sự tham gia
- Mâu thuẩn
- Mối tương tác
- Sự tôn trọng ý kiến
- Ý thức trách nhiệm- tính tự giác
- Hiểu mục tiêu của nhóm
2.4. Một số kỹ thuật cơ bản của phương pháp dạy học thảo luận nhóm:
- Kỹ thuật thiết lập mục tiêu hoạt động nhóm
- Kỹ thuật thiết kế nhiệm vụ học tập nhóm
- Kỹ thuật thiết kế nhóm học tập: bao gồm việc hình thành nhóm;
Các loại nhóm và cấu trúc nhóm; Kỹ thuật xác định quy mô nhóm.
11
- Kỹ thuật thiết lập, duy trì, kiểm soát các mối quan hệ tương tác
trong hoạt động nhóm.
- Kỹ thuật tổ chức, hướng dẫn và quản lý, đánh giá hoạt động học
theo nhóm của HS trong PPDH nhóm
- Vấn đề xác lập các điều kiện dạy học khác
III. KẾT QUẢ:
Thảo luận nhóm có phê bình, đóng vai, tranh luận và nghiên cứu là một
trong những phương pháp giảng dạy hiệu quả nhằm khơi dậy sự nhiệt tình của HS,
khuyến khích HS tham gia thảo luận nhóm.HS theo đócũng có cơ hội học tập trong
môi trường không bị kiểm soát nhưng vẫn “an toàn”. Ngoài ra HS cũng tập phản
ứng với những tình huống phức tạp và “có thật” sẽ gặp trong cuộc sống sau này.Cụ

- Giải quyết bằng một tình huống.
- Các tài liệu trực quan như hình ảnh,….
- Băng ghi âm hoặc hình (một cuộc phỏng vấn, âm thanh, …)
- Các tài liệu thu thập trên mạng internet.
- Các bản tóm tắt về một nội dung chủ đề theo trọng tâm bài học…
Tùy thuộc vào đối tượng học sinh, CSVC của nhà trường,…mà giáo viên có thể
sử dụng để kích thích quá trình hoạt động của nhóm, tạo hứng khởi cho thành viên
trong mỗi nhóm tham gia thảo luận (Phải có định hướng thì học sinh mới có thể đi
vào thảo luận nhóm hiệu quả).
Giáo viên phải kết hợp nhiều phương pháp thảo luận khác nhau trong các tiết học
khác nhau để tránh trùng lắp dễ gây nhàm chán ở học sinh.

V. KẾT LUẬN:
Khi làm việc theo nhóm nhỏ, học sinh và giáo viên đều gặp những khó khăn
nhất định, để dung hòa giáo viên có thể thảo luận với nhóm để tìm ra cách làm việc
tốt nhất.
Trong khi nhóm thảo luận, nhóm trường có vai trò rất quan trọng, giáo viên phải
quan sát và nhạy cảm với thái độ của nhóm và cách cư xử của từng thành viên.
13

14