9
Tóm tắt
Giới thiệu
Điều tra Quốc gia về Vò thành niên và Thanh niên
(SAVY) năm 2003 là cuộc điều tra lớn và toàn diện
nhất về thanh thiếu niên lần đầu tiên được thực
hiện ở Việt Nam. Điều tra sử dụng dàn mẫu hộ gia
đình của Tổng cục Thống kê được tiến hành với
7.584 thanh thiếu niên trong độ tuổi 14-25 ở 42 tỉnh,
thành phố từ những vùng thành thò lớn nhất cho tới
vùng nông thôn xa xôi, với sự phối hợp giữa Bộ Y
tế, Tổng cục Thống kê, Tổ chức Y tế Thế giới
(WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF).
Thanh thiếu niên thuộc diện điều tra tại đòa bàn
được mời tới một đòa điểm, phỏng vấn trực tiếp và
tự điền vào một số câu hỏi tương đối nhạy cảm mà
họ muốn tự mình trả lời. Kết quả điều tra là nguồn
thông tin bổ ích về đời sống xã hội, thái độ và hoài
bão của thanh thiếu niên Việt Nam hôm nay.
SAVY cho thấy thanh thiếu niên Việt Nam đang phải
đối mặt với nhiều thử thách nhằm thích ứng với môi
trường kinh tế xã hội đang ngày một biến chuyển,
trong đó nhóm thanh thiếu niên các dân tộc thiểu
số, vùng sâu vùng xa phải đối mặt với nhiều thử
thách do điều kiện vật chất còn khó khăn, gây cản
trở tới học hành và việc làm. Tuy nhiên SAVY cũng
cho thấy thanh thiếu niên đã nhận được hỗ trợ lớn
lao từ gia đình, cộng đồng và bạn bè giúp họ tự
bảo vệ và vượt qua các thử thách.
Thanh thiếu niên trong gia
đình

khen ngợi học sinh khi học sinh học tốt. Một phát
hiện ngạc nhiên là chỉ có một số ít học sinh cho
rằng chương trình học quá nặng mặc dù tỷ lệ học
thêm ngoài giờ rất cao.
Lý do chính khiến một số thanh thiếu niên không
được đến trường hoặc phải bỏ học là vì gia đình
không có khả năng chi trả các chi phí liên quan
đến học tập. Điều này làm cho phần đông thanh
thiếu niên chỉ đạt học vấn cao nhất ở cấp trung học
cơ sở. Đây là một phát hiện đáng quan tâm vì thanh
thiếu niên sẽ tái mù chữ khi bỏ học sớm. Đại đa số
thanh thiếu niên muốn vào đại học mặc dù thực tế
chỉ có một số rất ít có thể tiếp tục ở cấp học này.
Lao động, việc làm và giáo
dục dạy nghề
Thanh thiếu niên cho rằng công việc và cơ hội làm
việc là những ước vọng chính trong tương lai. Tuy
vậy các nhóm thanh thiếu niên đều cho rằng tìm
việc không phải điều đơn giản, mặc dù hơn nửa số
được phỏng vấn đang hoặc đã từng đi làm kiếm
tiền tại một thời điểm nào đó với một tỷ lệ hài lòng
với công việc tương đối cao. Chỉ có một phần tương
đối nhỏ thanh thiếu niên tham gia các lớp dạy
nghề.
Điều tra Quốc gia về Vò thành niên và Thanh niên Việt Nam
10
Tình bạn, hẹn hò, tình dục
và sức khỏe sinh sản
Thái độ và lối sống truyền thống vẫn là chuẩn mực
ở Việt Nam với tình dục trước hôn nhân vẫn được

được giới trẻ nhìn nhận với thái độ không đồng
tình. Tuy nhiên thanh thiếu niên cũng tỏ thái độ
thông cảm nhất đònh với các yếu tố phức tạp đưa
đẩy một số người vào con đường mại dâm. Nam
thanh niên có QHTD với gái mại dâm thông báo
có sử dụng BCS khá thường xuyên.
Có thai và nạo hút thai
Số có thai và phá thai chủ yếu tập trung ở những
nữ thanh niên đã lập gia đình, số liệu cho thấy
vẫn còn những đònh kiến đối với những người
chưa lập gia đình mà có thai. Về chăm sóc thai
phụ, phần lớn nữ thanh niên cho biết đã đi khám
thai trong lần có thai đầu tiên. Tình hình tiếp cận
các dòch vụ y tế công ở các trung tâm y tế xã nhìn
chung còn rất thấp ở nhóm nữ dân tộc thiểu số.
Phá thai xuất hiện trong cả 2 nhóm có gia đình và
chưa lập gia đình nhưng so sánh với các nghiên
cứu khác, tỷ lệ phá thai tìm thấy ở SAVY có vẻ rất
thấp. Rõ ràng rằng vấn đề phá thai là một vấn đề
nhạy cảm đặc biệt ở nữ thanh niên chưa lập gia
đình.
Điều tra Quốc gia về Vò thành niên và Thanh niên Việt Nam
11
Nhận thức, kiến thức và
nguồn thông tin về sức
khỏe sinh sản
Các chương trình truyền thông cũng như việc tiếp
cận tốt với các nguồn thông tin cho thấy thanh
thiếu niên Việt Nam được cung cấp nhiều thông tin
về sức khỏe sinh sản, đặc biệt là các biện pháp

và ít sợ hãi đối với người nhiễm HIV. Phần lớn nói
rằng họ sẽ giúp đỡ và vẫn tiếp xúc bình thường
với người nhiễm HIV. Tuy nhiên tỷ lệ nói sẽ không
giúp đỡ người nhiễm HIV ở thanh thiếu niên dân
tộc thiểu số nhiều gấp 3 lần so với thanh thiếu
niên dân tộc Kinh.
Sử dụng các chất gây nghiện
Thanh thiếu niên vẫn còn quá dễ dàng kiếm được
các chất gây nghiện hợp pháp: tới 98,6% cho rằng
rất dễ dàng kiếm được rượu, bia. Thanh thiếu niên
nam còn dễ dàng bò bạn bè lôi kéo. Trái lại thanh
thiếu niên nữ chòu ảnh hưởng bởi văn hóa theo
chiều hướng tích cực. Vì vậy rất ít nữ hút thuốc
hoặc bò bạn bè lôi kéo hút thuốc. Có khoảng gần
1/2 nam thanh niên có hút thuốc ở các mức độ
khác nhau. Uống rượu cũng có một mẫu hình
tương tự. Tuy tỷ lệ thanh thiếu niên đã có uống
rượu, bia rất cao nhưng số đã từng say không
nhiều và chủ yếu là nam, trong đó có một nhóm
nhỏ say bia, rượu thường xuyên.
Số liệu sử dụng ma túy rất thấp, có thể do số liệu
không được thống kê đầy đủ, hoặc có khả năng là
thanh thiếu niên không nói thật với người phỏng
vấn. Vì vậy SAVY sẽ không phân tích nhóm thanh
thiếu niên có sử dụng ma túy. Tuy nhiên gần 1/3
người được hỏi trả lời có biết một người cụ thể
đang sử dụng ma túy. Trong đó thanh thiếu niên
thành thò biết nhiều gấp đôi so với nông thôn.
Những hành vi có hại cho
sức khỏe

nam. Trong số đã đi xe máy, chỉ có 25% nói có
đội mũ bảo hiểm theo quy đònh và có tới 1/4
thanh thiếu niên ở thành thò nói đã từng bò tai nạn
giao thông. Nguy cơ tai nạn và thương tích ở thanh
thiếu niên cao nhất do việc đi lại bằng xe máy và
tai nạn giao thông chính là nguy cơ thường trực
đối với thanh thiếu niên ở khu vực thành thò.
SAVY đồng thời cũng phác họa nên một bức tranh
về cảm nhận của thanh thiếu niên đối với sức
khỏe thể chất của mình. Các vấn đề về tiêu hóa
thường được đề cập nhiều nhất ở các nhóm thanh
thiếu niên; nhóm thiếu niên thành thò có tỷ lệ các
tật về mắt cao nhất. Phần đông thanh thiếu niên
có bệnh tật đã tìm kiếm dòch vụ khám chữa bệnh
trong đó phổ biến nhất là tự mua thuốc.
Lòng tự trọng, ước muốn và
hoài bão
SAVY cho thấy một bức tranh lạc quan về thanh
thiếu niên Việt Nam vững vàng, lao động cần cù,
lạc quan và gắn bó với gia đình. Họ kỳ vọng về
tương lai, tự tin, đánh giá cao bản thân và cảm
thấy có giá trò đối với gia đình. Họ không những
cảm thấy tiếng nói của họ được tôn trọng trong gia
đình mà còn thấy vai trò của mình trong xã hội.
Tuy nhiên điều tra cũng cho thấy một số thanh
thiếu niên còn lo lắng về tương lai: 1/5 thanh thiếu
niên đã từng có cảm giác thất vọng, chán chường
về tương lai. Đương nhiên những thanh thiếu niên
sống trong hoàn cảnh khó khăn sẽ cảm thấy ít lạc
quan hơn nhóm có cuộc sống sung túc hơn.

xã hội nói chung cho họ.