SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI :
"SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP
TÍCH CỰC TRONG VIỆC GIẢNG DẠY MÔN GDCD Ở
TRƯỜNG THCS"
A – MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
1. Khách quan :
- GDCD là một môn học có tầm quan trọng trong nhà trường THCS.
- Dạy học GDCD là tạo ra sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, lời nói và hành
vi.
- Môn GDCD góp phần đào tạo ra những công dân có tri thức khoa học có năng lực
hoạt động.
2. Chủ quan:
- Sự xuống cấp và suy đồi đạo đức của một bộ phận công dân trong đó có tầng lớp học
sinh.
- Giáo viên bộ môn và học sinh ít quan tâm hoặc xem là môn phụ.
- Từ mục tiêu đổi mới phương pháp và sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực, đồ dùng
dạy học.
- Từ thực tế của địa phương và đơn vị…
II. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU :
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm này nhằm tập trung nghiên cứu và tìm hiểu:
- Việc phối hợp sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực và khai thác đồ dùng dạy học
trong môn GDCD.
- Các phương pháp tổ chức thực hiện trong tiết học , giúp các em học sinh phát triển
kỹ năng, nâng cao ý thức học tập cho học sinh.
- Sự chuyển biến của học sinh trong quá trình thực hiện các phương pháp.
III. PHẠM VI NGHIÊM CỨU :
Chia làm 3 giai đoạn:
- Giai đoạn I : Từ tháng 9/2011 đến tháng 11/2011( Đầu học kỳ I đến giữa học kỳ I):
Điều tra tìm hiểu thực tế nắm bắt tình hình và ý thức học tập của học sinh ( 192/86

3.1. Kỹ thuật động não với tranh ảnh, sơ đồ, biểu đồ, bản đồ.
3.2. Kỹ thuật đặt câu hỏi với bảng thống kê, số liệu.
3.3. Tranh luận ủng hộ - phản đối với phim tư liêu, Video clip tình huống.
3.4. Kỹ thuật nêu gương người tốt với những câu chuyện có thật trong cuộc sống, qua
báo chí.
3.5. Lựa chọn kỹ thuật dạy học và đồ dùng theo yêu cầu sách giáo viên có sưu tầm bổ
sung phù hợp.
- Hoạt động giới thiệu bài .
- Tìm hiểu khái niệm, nội dung kiến thức cơ bản .
- Hoạt động củng cố, giáo dục cuối bài.
- Chuẩn bị tốt hệ thống câu hỏi phù hợp với đồ dùng dạy học.

C - KẾT LUẬN CHUNG
1. Bài học kinh nghiệm:
- Sử dụng kịp thời, tránh tùy tiện.
- Phải suy nghĩ tìm tòi phù hợp với lứa tuổi học sinh.
- Lựa chọn các cách thức tổ chức phù hợp với thực tế trường học và địa phương.
- Hiểu và biết tường tận về kỹ thuật dạy học và đồ dùng dạy học.
- Phải xem kỹ thuật và đồ dùng dạy học là một loại hình kiến thức riêng biệt.
- Không được lạm dụng quá mức.
- Phải thường xuyên tự học tự tìm hiểu, tự nghiên cứu…
2. Hướng phổ biến áp dụng đề tài:
Qua việc nghiên cứu đề tài tôi nhận thấy có thể áp dụng cho bộ môn GDCD ở các khối
lớp trong trường THCS. Bên cạnh đó có thể áp dụng cho các môn thuộc lĩnh vực
KHXH: Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý …Trong những tiết thực hành ngoại khóa, dã
ngoại….
Bản thân cũng mong đề tài này được đồng nghiệp trong và ngoài trường tiếp tục
nghiên cứu ở nhiều khía cạnh và phát huy hơn nữa cho các năm học sau.

A. MỞ ĐẦU

quan trọng góp phần quan trọng trong việc giáo dục và rèn luyện con người ý thức
tuân theo những chuẩn mực của đạo đức xã hội và tuân theo pháp luật.
Bên cạnh đó trước đây, phần lớn giáo viên dạy bộ môn này là giáo viên chủ nhiệm
hoặc những giáo viên những bộ môn khác được phân công giảng dạy nên họ không có
điều kiện và ít quan tâm đến việc đầu tư cho bài giảng, chưa có kiến thức sâu rộng và
kinh nghiệm khai thác và sử dụng kênh hình trong các tiết dạy. Do đó hiệu quả giờ dạy
đạo đức, pháp luật chưa cao, các em hiểu biết về các chuẩn mực đạo đức, pháp luật
còn mơ hồ.
Những năm gần đây, phần lớn giáo viên dạy bộ môn này đã được đào tạo chính qui,
được phân công chuyên giảng dạy bộ môn này, nên họ rất quân tâm đến việc đầu tư
cho từng tiết dạy, đặc biệt là họ rất quan tâm đến việc sử dụng đồ dùng trực quan và áp
dụng các phương tiện hiện đại trong giảng dạy môn GDCD. Chính vì lẽ đó mà chất
lượng và hiệu quả giờ dạy đạo đức, pháp luật được nâng cao hơn trước.
Môn GDCD ở trường THCS trước đây thường bị coi làm môn học phụ nên các giờ
học thường diễn ra một cách đơn điệu, khô khan, phương pháp chủ yếu là phương
pháp thuyết trình. Trong giờ học, học sinh được hoạt động ít, thụ động, giờ học không
gây hứng thú, đồ dùng dạy học ít được sử dụng hoặc sử dụng một cách hình thức. Nên
đó chưa phải là là phương pháp tích cực vì học sinh chưa thực sự có cơ hội để thể hiện
thái độ, lập trường của cá nhân mình. Những giờ học như vậy, học sinh ít có khả năng
sáng tạo.
Tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả giờ dạy theo yêu cầu đổi mới phương pháp
dạy học. Với định hướng “ lấy học sinh làm trung tâm” giáo viên cần đa dạng hoá các
phương pháp dạy học đảm bảo hiệu quả cao và học sinh tích cực, chủ động trong học
tập.Vì vậy việc dạy đạo đức, pháp luật giáo viên không chỉ sử dụng phương pháp
thuyết trình, đàm thoại mà còn phải sử dụng các kỹ tthuật dạy học và đồ dùng trực
quan. Tức là sử dụng các phương tiện, đồ dùng dạy học nhằm minh hoạ cho nội dung
bài giảng (Như: tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ, băng hình, băng tiếng, bảng số liệu, thống
kê…). Thông qua các đồ dùng trực quan học sinh có thể tiếp thu tri thức thiết lập mối
quan hệ giữa nội dung kiến thức với thực tế cuộc sống. Các em biết vận dụng kiến
thức đã học vào cuộc sống, vào trong vấn đề cụ thể hàng ngày. Cho nên giờ học đạo

- Các phương pháp tổ chức thực hiện trong tiết học, giúp các em học sinh phát triển
kỹ năng, nâng cao ý thức học tập cho học sinh.
- Sự chuyển biến của học sinh trong quá trình thực hiện các phương pháp.
III. PHẠM VI NGHIÊN CỨU :
Từ quá trình tìm hiểu nghiên cứu được tham gia các lớp tập huấn. Nắm được các tài
liệu của các ngành chức năng và thực tế giảng dạy trên lớp cũng như ở địa phương,
việc kiểm tra đánh giá trước, trong và sau tiết học môn GDCD tại trường THCS
Nguyễn Bá Phát. Thông qua việc thực hiện các kỹ thuật dạy học và đồ dùng dạy học
bằng nhiều hình thức và phương pháp khác nhau qua tiết học. Như vậy đó là một quá
trình có sự phối hợp chặt chẽ để thực hiện có hiệu quả. Quá trình đó được chia làm các
giai đoạn sau:
- Giai đoạn I : Từ tháng 9/2011 đến tháng 11/2011( Đầu học kỳ I đến giữa học kỳ I):
Điều tra tìm hiểu thực tế nắm bắt tình hình và ý thức học tập của học sinh ( 192/86
nữ).
- Giai đoạn II: Từ tháng 11/2011 đến tháng 01/2012 ( Từ giữa học kỳ I đến cuối học
kỳ I): Áp dụng các phương pháp và giải pháp tổng hợp để thực hiện vào tiết dạy, đánh
giá sự chuyển biến trong nhận thức của học sinh. Đồng thời tiếp tục có những giải
pháp thật hiệu quả đưa ra kết quả so sánh, đối chiếu, khắc phục những tồn tại theo
từng thời điểm cụ thể.
- Giai đoạn III: Từ tháng 01/2012 đến cuối tháng 03/2012 (Từ đầu học kỳ II đến giữa
học kỳ II): Kết hợp so sánh đối chiếu, kiểm tra kết quả thực tế đề ra từng giải pháp
khắc phục tồn tại và hạn chế của học sinh đồng thời phát huy tối đa hiệu quả đạt được.
Vẽ biểu đồ để so sánh đối chiếu kết quả. Nắm các số liệu thực tế và khả năng nhận
thức của học sinh để đưa ra các biện pháp và giải pháp cụ thể cho tiết thực hành cuối
học kỳ II.
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU :
GDCD là một môn học không chỉ là việc tiếp thu kiến thức mà còn phải biết vận dụng
liên hệ mở rộng ở thực tế, xử lý được các tình huống diễn ra trong đời sống hằng ngày.
Đòi hỏi ở học sinh một quá trình rèn luyện vận dụng thuần thục và trở thành kỹ năng,
hình thành năng lực phẩm chất nhân cách và ý thức cho học sinh.

kích thích học sinh tư duy, suy nghĩ, tìm tòi, không phải chỉ như một phương tiện minh
hoạ nội dung bài học. Khi sử dụng thiết bị, phương tiện dạy học là giáo viên cung cấp
cho học sinh những chất liệu cần thiết để học sinh tìm tòi, tự kiến tạo tri thức, kỹ năng
trên cơ sở làm việc với nguồn thông tin từ các phương tiện dạy học mà giáo viên trình
bày, giới thiệu, học sinh phải có ý kiến nhận xét, đánh giá về nội dung, tính chất sự
việc, rút ra kết luận bài học cần thiết.
Mặt khác, đổi mới phương pháp dạy học không chỉ là đổi mới phương tiện và không
có nghĩa là dùng nhiều phương tiện dạy học, mà điều quan trọng là sử dụng phương
tiện dạy học một cách hợp lý, có hiệu quả, tránh lạm dụng hoặc sử dụng một cách hình
thức, tránh xu hướng sử dụng tràn lan, không có chủ đích rõ rệt, cần được khai thác
một cách triệt để.
2. Cơ sở thực tiễn:
Dạy đạo đức, pháp luật cũng như tất cả các môn học khác là phải sử dụng các kỹ thuật
dạy học và đồ dùng trực quan để minh hoạ cho nội dung bài giảng. Trong các tiết dạy
đạo đức, pháp luật hiện nay rất đa dạng và phong phú trong giai đoạn hiện nay khi
khoa học công nghệ đang phát triển, mạng Intenet dang được sử dụng ngày càng rộng
rãi. Vì vậy, trong một tiết dạy giáo viên có thể sử dụng nhiều kỹ thuật và đồ dùng trực
quan khác nhau vào những mục đích khác nhau nhằm làm cho bài giảng thêm hấp dẫn,
đạt hiệu quả cao. Từ thực tiễn giảng dạy tôi thấy cần phải chuẩn bị như sau:
Muốn sử dụng các kỹ thuật dạy học và đồ dùng trực quan đạt hiệu quả cao
trong mỗi bài dạy đạo đức, pháp luật, người giáo viên dạy GDCD phải chuẩn bị rất
kỹ. Do những đồ dùng trực quan sử dụng trong các tiết dạy đạo đức, pháp luật ít có sẵn
nên việc chuẩn bị đồ dùng cho một tiết dạy khá công phu đòi hỏi giáo viên phải có sự
đầu tư về mặt thời gian, công sức, trí tuệ và lòng nhiệt tình.
Trước hết người giáo viên phải xác định xem trong tiết dạy này cần sử dụng các kỷ
thuật nào? loại đồ dùng gì? Bảng, phấn, giấy, bút, thước; tư liệu, tranh ảnh, bản đồ,
biểu đồ, sơ đồ; phiếu học tập, bảng phụ…hay các loại phương tiện kỹ thuật nghe nhìn
như máy băng đĩa ghi âm, máy chiếu các bản in, máy băng đĩa hình, các phương tiện
đa chức năng như máy tính, máy chiếu, các phần mềm dạy học trên máy vi tính…
Khi đã xác định được bài dạy này cần sử dụng những loại nào thì người giáo viên sẽ

lây nhiễm HIV/AIDS, Thanh niên, Hôn nhân gia đình, Hội nhập quốc tế, Bộ máy Nhà
nước, Các chuẩn mực đức. Trong từng chủ đề có các thể loại tư liệu khác nhau: Phim
tư liệu, tình huống, tranh ảnh, mẫu chuyện… những tư liệu này không chỉ dạy học ở
lớp 9 mà còn những lớp khác tùy theo chủ đề để lựa chọn. Việc sắp xếp này cũng giúp
cho giáo viên dễ dàng trong việc lấy dùng khi cần thiết, giáo viên có thể trình chiếu
trực tiếp, thiết kế giáo án điện tử hoặc photo ra giấy để dạy.
Để làm được những điều đã trình bày thi người giáo viên phải có những am hiểu
tình hình chính trị xã hội chủa địa phương, đất nước, phải cập nhật thông tin trên đài
truyền hình, đài phát thanh, báo chí, trên mạng Internet để kịp thời bổ sung những
tranh ảnh, bài viết, số liệu mới để đảm bảo tính chính xác, cập nhập của bài giảng.
Muốn sử dụng tốt các kỹ thuật và đồ dùng trực quan có hiệu quả, trước hết người giáo
viên cần xác định loại kỹ thuật và phương tiện cần sử dụng, tác dụng của nó đối với
bài giảng.
3.1.Kỹ thuật động não với tranh ảnh, sơ đồ, biểu đồ, bản đồ:
Những đồ dùng trực qua này sẽ có tác dụng gây ấn tượng sâu sắc trong ký ức mỗi học
sinh. Nếu người giáo viên sử dụng tốt các phương tiện đó sẽ giúp cho học sinh phát
triển được óc quan sát, trí tưởng tượng, khả năng tư duy liên hệ thực tế. Nó còn giúp
học sinh nhớ kỹ, hiểu sâu những điều thu nhận được.
Ví du 1: khi dạy bài 4: Bảo vệ hòa bình (GDCD 9) chúng ta có thể giới thiệu
đến học sinh những bức tranh.
Khi xem những bức ảnh này học sinh sẽ hình dung được:
Hậu quả to lớn của chiến tranh.
Ngày nay chiến tranh vẫn xảy ra nhiều nơi trên thế giới
Trách nhiệm của cộng đồng thế giới, mỗi quốc gia, mỗi con người phải làm gì để
ngăn chặn chiến tranh, bảo vệ hòa bình.

Ví du 2: Khi dạy bài 17: Nhà nước CH XHCN Việt Nam (Lớp 7); bài 18: Bộ máy Nhà
nước cấp cơ sở (Lớp 7); Bài 20: Hiến pháp nước CH XHCN Việt Nam (Lớp 8), giáo
viên có thể giới thiệu các sơ đồ sau, nhằm giúp học sinh hiểu được một cách dễ dàng
cơ cấu tổ chức Nhà nước ta từ trung ương đến địa phương:


3.2. Kỹ thuật đặt câu hỏi với bảng thống kê, số liệu:
Bảng thống kê, số liệu ấy sẽ là những minh chứng có sức thuyết phục nhất, sinh
động nhất về thực tiễn cuộc sống. Giúp học sinh có cái nhìn thực tế, thiết thực so với
lý thuyết chung chung, Từ đó các em nắm bài vững, hiểu bài sâu.
Ví dụ 1: Khi dạy bài Ngoại khóa: “An toàn giao thông” giáo viên có thể đưa ra
“Bảng thống kê tình hình tai nạn giao thông” và đặt câu hỏi cho học sinh:
Tai nan giao thông để lại những tổn thất to lớn như thế nào?
Tình hình tai nạn giao thông diễn biến phức tạp như thế nào?.
Em hãy đề ra những giải pháp góp phần hạn chế tai nạn giao thông?
Tai nạn giao thông

Tai nạn giao thông
( Toàn quốc) Năm 2008 Năm 2009 Năm 2010
Tỉ lệ tăng, giảm so với
năm trước
Số vụ 11.522 12.492 11.449 Giảm 4,4%
Số người chết 10.397 11.516 10.633 Giảm 4,0%
Số người bị thương 7413 7914 6723 Giảm 8,1%
Tai nạn giaothông
( TP Đà Nẵng)
Năm 2008 Năm 2009 Năm 2010
Tỉ lệ tăng, giảm so với
năm trước
Số vụ 158 114 213 Tăng 30,3%
Số người chết 115 105 149 Tăng 17,3%
Số người bị thương 24 68 163 Tăng 41,12%
Bảng thống kê tình hình tai nạn giao thông của cả nước và TP Đà Nẵng.
Ví dụ 2 : Khi dạy bài 14: “ Phòng, chống nhiễm HIV/ AIDS” (GDCD 8) giáo viên có
thể giới thiệu “Bảng thống kê tình hình nhiễm HIV/AIDS ở Việt Nam” nhằm giúp

- Có ý thức phấn đấu rèn luyện của bản thân, có nhu cầu cống hiến vì sự nghiệp chung.
Ví dụ 2: Khi dạy bài “Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý của công dân”
(GDCD 9)tôi sẽ cho học sinh xem những đoạn Video clip “Buôn bán ma túy”, “Học
sinh đi hàng ba, hàng tư”, “lấn chiếm lòng, lề đường”, “Đi xe trong sân trường” nhằm
giúp học sinh xác định các khái niệm:
• Vi phạm pháp luật hình sự.
• Vi phạm pháp luật hành chính.
• Vi phạm pháp luật dân sự.
• Vi phạm kỉ luật.
* Có ý thức chấp hành tốt các quy định của pháp luật và nôi quy của nhà trường.
Ví dụ 3: Khi dạy bài 12: “Quyền và nghĩa vụ của công dân trong hôn nhân” (GDCD
9) tôi sẽ cho học sinh xem đoạn Video clip về “Bạo lực gia đình”, nhằm giúp học sinh
thấy được đó là hành vi vi phạm pháp luật cần lên án, qua đó giúp các em liên hệ đến
gia đình mình, nơi em ở từ đó giáo dục ý thức trách nhiệm của mình đối với gia đình.
3.4. Kỹ thuật nêu gương người tốt với những câu chuyện có thật trong cuộc sống, qua
báo chí.
Những câu chuyện ấy sẽ là phương tiện minh hoạ chân thực nhất, sống động nhất góp
phần làm cho bài giảng thêm hấp dẫn, tác động trực tiếp đến tâm tư, tình cảm của học
sinh. Thông qua những câu chuyện thực tế giáo viên bồi dưỡng cho học sinh những
quan điểm đúng đắn, các em biết yêu ghét rõ ràng; biết bênh vực những việc làm, hành
động đúng; biết đấu tranh với những hành động, việc làm sai trái, vi phạm nội qui
trường lớp, vi phạm pháp luật.
Ví dụ 1: Khi dạy bài 8 “Năng động sáng tạo” (GDCD 9) tôi đã kể cho học sinh nghe
câu chuyện về “Thầy giáo Nguyễn Ngọc Ký” dù phải viết bằng chân nhưng đã vượt
qua khó khăn, vượt qua số phận để trở thành “Nhà giáo ưu tú”, câu chuyện về “Thần
đèn Nguyễn Cẩm Lũy” chỉ học hết tiểu học nhưng có “biệt tài” di dời các công trình.
Từ đó giúp học sinh có ý thức vươn lên trong cuộc sống, biết vượt qua khó khăn, năng
động, sáng tạo trong công việc vươn tới thành công, có đóng góp cho xã hội.

Ví dụ 2: Khi dạy Bài 6: “Hợp tác cùng phát triển” (GDCD 9) tôi sẽ kể về tiến trình

- Tranh ảnh về mê tín dị đoan, hủ tục lạc hậu nhằm giúp học sinh hình thành kĩ
năng phân biệt được truyền thống tốt đẹp với mê tín dị đoan, hủ tục lạc hậu.

3.5.2. Tìm hiểu kĩ yêu cầu từng bài về kỹ thuật, phương tiện, đồ dùng dạy học: