Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn GDCD ở trường THPT.

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
I. THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1. Họ và tên: NGUYỄN THỊ TUYẾT NGA
2. Ngày tháng năm sinh: 04 - 10 - 1980
3. Nam, nữ: NỮ
4. Địa chỉ: 59 PHÙNG VĂN CUNG, PHƯỜNG 2, QUẬN PHÚ NHUẬN,
TPHCM.
5. Chỗ ở hiện tại: Ấp Bình Chánh, Xã Tân An, Huyện Vĩnh Cửu, Tỉnh Đồng
Nai.
6. Điện thoại: (CQ)/

(NR); ĐTDĐ: 01644415759

7. E-mail:
8. Chức vụ: GIÁO VIÊN
9. Đơn vị công tác: TRƯỜNG THPT VĨNH CỬU
II. TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Cử nhân khoa học
- Năm nhận bằng: 2005
- Chuyên ngành đào tạo: GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
III.KINH NGHIỆM KHOA HỌC
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: DẠY HỌC MÔN GDCD
-

Số năm có kinh nghiệm: 6

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

Trường THPT Vĩnh Cửu

Điều 27.1 Luật giáo dục của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam xác định:
“Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo
đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính
năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa,
xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân…”([1])
Điều 28.2 Luật giáo dục xác định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát
huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của
từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm;
rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại
niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”([2])
Quán triệt những quy định của Luật giáo dục, nhà trường THPT cần cụ thể hoá
định hướng đổi mới phương pháp dạy học đối với từng môn học.
Môn Giáo dục công dân (GDCD) giữ vai trò quan trọng và trực tiếp trong việc giáo
dục học sinh ý thức và hành vi người công dân, phát triển tâm lực và nhân cách con
người toàn diện. Vì vậy, môn GDCD ở THPT cần tích cực đổi mới nội dung, phương
pháp dạy học để đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước, thực hiện CNH,
HĐH và phát triển KTTT định hướng XHCN. Đổi mới nội dung và đặc biệt là phương
pháp và hình thức tổ chức dạy học môn GDCD phải nhằm góp phần tích cực vào việc
đào tạo nguồn nhân lực và những công dân mới có tính năng động, sáng tạo, thích ứng
với cơ chế thị trường, có phẩm chất và năng lực để thực hiện thành công sự nghiệp
CNH, HĐH ở nước ta hiện nay và phù hợp với xu thế phát triển chung của thời đại.
Đổi mới phương pháp dạy học là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta
nhằm thực hiện đổi mới giáo dục, nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục thế hệ
trẻ. Chính vì thế, đổi mới phương pháp dạy học sẽ là nhiệm vụ thường xuyên của
mỗi giáo viên ở tất cả các môn học, trong đó có môn GDCD. Ở trường trung học
phổ thông môn GDCD nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản, phù hợp
với lứa tuổi về hệ thống các giá trị đạo đức, pháp luật, văn hoá, lối sống của con
người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Quá trình dạy học môn GDCD là quá
trình nhằm khai thác và phát triển tính tích cực hoạt động nhận thức, năng lực hoàn
thiện của học sinh. Có thể khẳng định rằng giáo dục công dân nói chung và giáo dục

1. Thuận lợi
- Việc áp dụng PPTLN phù hợp với học sinh vì các em đã được làm quen ở hầu
hết các môn học với phương pháp này, một số học sinh có kỹ năng, tổ chức quản lý
nhóm đã hỗ trợ giáo viên tổ chức giờ dạy thành công.
- PPTLN phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi học sinh, khắc phục được sự nhàm
chán của phương pháp dạy học truyền thống, tạo cho học sinh hứng thú trong học tập,
kích thích tư duy, tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
- Dạy học theo PPTLN là một trong những cách thức giúp học sinh tự giác học
tập, rèn luyện kỹ năng, tạo cơ hội tối đa cho mọi thành viên trong nhóm được bộc lộ sự

Trường THPT Vĩnh Cửu

4

GV: Nguyễn Thị Tuyết Nga


Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn GDCD ở trường THPT.

hiểu biết của mình, giúp học sinh phát triển khả năng tư duy và diễn đạt, đặc biệt là rất
có ích đối với những học sinh nhút nhát.
- Trong quá trình tham gia thảo luận nhóm, học sinh sẽ học được tính hòa nhập,
chia sẻ để giải quyết vấn đề một cách nhanh chóng, chủ động. Học sinh biết chia sẻ
công việc một cách bình đẳng, biết cách giao việc cho nhau và có trách nhiệm đối với
công việc của mình cũng như cả nhóm. Đồng thời, thông qua hoạt động thảo luận nhóm
sẽ tập cho các em kĩ năng làm việc theo nhóm, giúp các em tự tin hơn, có kinh nghiệm
trong quản lý, tổ chức làm việc theo nhóm, đặc biệt là tính năng động.
- Bên cạnh đó, thảo luận nhóm còn kích thích thi đua giữa các thành viên trong
nhóm, cải thiện mối quan hệ thầy- trò (thầy nói - trò nghe). Từ đó, giáo viên có được
thông tin phản hồi từ học sinh, đồng thời tăng cường mối giao cảm thầy trò, khiến cho

sinh không hiểu rõ nhiệm vụ của nhóm là cần phải làm gì, trong thời gian bao lâu, cách
thức thực hiện như thế nào.Vì thế, dẫn đến học sinh thảo luận không đúng trọng tâm,
trình bày dài dòng mất thời gian.
- Cách quan sát, hỗ trợ học sinh khi thảo luận: Một số giáo viên khi giao nhiệm
vụ xong thường ngồi tại chỗ hoặc đi lướt qua một vòng rồi thôi, nên không quan sát hết
được học sinh trong lớp làm gì trong thời gian thảo luận, dẫn tới tình trạng có học sinh
làm việc riêng, nói chuyện trong thời gian này. Giáo viên cũng không nắm bắt được
những khó khăn, lúng túng của học sinh trong quá trình thảo luận để có sự gợi ý, hỗ trợ
kịp thời.
* Đối với học sinh:
- Học sinh hầu như không được giao nhiệm vụ về nhà chuẩn bị trước cho phần
được thảo luận nhóm, nên có phần bị động trong quá trình thảo luận trên lớp. Mặt khác,
nếu được giao nhiệm vụ trước thì học sinh cũng không chuẩn bị, hoặc chuẩn bị mang
tính đối phó.
-Trong thời gian thảo luận, chỉ có số ít học sinh làm việc thật sự (nhóm trưởng và
học sinh khá, giỏi ), còn lại các em thường ngồi chơi, nói chuyện, làm việc riêng.
- Câu trả lời của học sinh thường lặp lại những vấn đề trong sách giáo khoa, thiếu sự
sáng tạo.
- Thảo luận nhóm thường gây ồn ào, ảnh hưởng tới lớp khác.
III . NỘI DUNG ĐỀ TÀI
1. Cơ sở lý luận của phương pháp thảo luận nhóm.
- PPTLN được hình thành từ những năm 70 của thế kỷ 20, ở trường đại học sư
phạm của một số nước tiên tiến, bắt đầu từ môn học “Năng động tập thể” (Group
dynanies)- một môn học dạy cho sinh viên kỹ năng làm việc tập thể. Dần dần, môn học
này chuyên rèn luyện kỹ năng làm việc theo nhóm, từ đó hình thành nên phương pháp

Trường THPT Vĩnh Cửu

6


a. Cách tiến hành: Thảo luận có thể tiến hành theo các bước sau:
- Bước 1: Giáo viên nêu chủ đề thảo luận, chia nhóm, giao câu hỏi, yêu cầu thảo luận
cho mỗi nhóm, quy định thời gian thảo luận và phân công vị trí ngồi thảo luận cho các
nhóm.
- Bước 2: Các nhóm tiến hành thảo luận.
Trường THPT Vĩnh Cửu

7

GV: Nguyễn Thị Tuyết Nga


Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn GDCD ở trường THPT.

- Bước 3: Đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận. Các nhóm lắng nghe, chất
vấn, trao đổi, bổ sung ý kiến.
- Bước 4: Giáo viên tổng kết các ý kiến.
b. Yêu cầu sư phạm:
- Có nhiều cách chia nhóm, giáo viên có thể chia theo số điểm danh, theo tổ, theo vị
trí ngối...
- Nội dung thảo luận của các nhóm có thể giống hoặc khác nhau.
- Giáo viên cần quy định rõ thời gian thảo luận và trình bày kết quả thảo luận cho
các nhóm
- Giáo viên nên chọn luân phiên từng học sinh làm nhóm trưởng, để đại diện cho
nhóm trình bày kết quả thảo luận.
- Kết quả thảo luận có thể trình bày dưới nhiều hình thức: Bằng lới, viết bảng, viết
trên giấy khổ to…
- Trong thời gian học sinh thảo luận theo nhóm nhỏ, giáo viên cần đi vòng quanh các
nhóm và lắng nghe ý kiến của học sinh, giúp đỡ, gợi ý cho các em nếu cần thiết.
d. Cách thực hiện phương pháp thảo luận nhóm .

- Lựa chọn chủ đề thảo luận: Việc đầu tiên của người giáo viên khi sử dụng
PPTLN là phải chọn được nội dung thảo luận vì không phải bất kì nội dung nào
cũng tiến hành thảo luận nhóm được. Chủ đề thảo luận phải là những nội dung cơ
bản, trọng tâm, đồng thời là những tình huống có vấn đề và hấp dẫn, buộc HS
phải động não.
+ Ví dụ: “Hãy thảo luận để chỉ ra yếu tố siêu hình trong truyện ngụ ngôn “Thầy bói
xem voi”? Cần phải nhìn sự vật như thế nào để không siêu hình như năm thầy bói trong
truyện này?” (Bài 1: Thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng – GDCD
10); “Hãy thảo luận để giải thích vì sao cả thế giới chọn vàng làm vật ngang giá chung
nhất mà lại không chọn các kim loại khác?” (Bài 2: Hàng hóa – Tiền tệ - Thị trường GDCD 11).
- Cách chia nhóm ( tùy theo đặc điểm của lớp và nội dung bài học): Giáo viên nên
áp dụng linh hoạt các hình thức chia nhóm:
+ Chia nhóm nhỏ cùng thảo luận: Với cách này giáo viên có thể chia theo chỗ
ngồi ( 2 bàn 4 học sinh) quay lại thành một nhóm nhỏ để thảo luận về một khía cạnh
xoay quanh một vấn đề nào đó. Sau thời gian thảo luận mỗi nhóm nhỏ cử một thành
viên trình bày ý kiến của cả nhóm. ( nhóm sau trình bày thì chỉ bổ sung ý chứ không lặp
lại ý kiến của nhóm trước)
Ví dụ: Giáo viên cho các nhóm cùng thảo luận vấn đề: Tính tất yếu khách quan
của công nghiệp hóa, hiện đại hóa? Vì sao trong thời đại ngày nay đòi hỏi nước ta phải
gắn liền công nghiệp hóa với hiện đại hóa? ( Bài 6: Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa GDCD 11)
+ Chia nhóm theo tổ: Nhóm này được xây dựng dựa trên các tổ đã chia sẵn trên lớp
để thảo luận các vấn đề giáo viên giao cho các nhóm ( thông thường trong lớp có 4 tổ,
giáo viên sẽ chia thành 4 nhóm để thảo luận). Sau khi các nhóm thảo luận sẽ cử đại diện

Trường THPT Vĩnh Cửu

9

GV: Nguyễn Thị Tuyết Nga



Trường THPT Vĩnh Cửu

10

GV: Nguyễn Thị Tuyết Nga


Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn GDCD ở trường THPT.

+ Ví dụ: Trong bài “Quy luật giá trị trong sản xuất và lưu thông hàng hóa” (GDCD
11). Giáo viên chia lớp làm 4 nhóm, yêu cầu các nhóm thảo luận trong 5 phút và cho
học sinh thảo luận các câu hỏi sau:
Nhóm1:Tại sao quy luật giá trị lại có tác động điều tiết sản xuất và lưu thông hàng
hóa?
Nhóm 2: Tại sao quy luật giá trị lại có tác động kích thích lực lượng sản xuất phát
triển và làm cho năng suất lao động tăng lên?
Nhóm 3:Tại sao quy luật giá trị lại có tác động phân hóa người sản xuất thành giàunghèo?
Nhóm 4: Cần phải làm gì để phát huy mặt tích cực và khắc phục mặt hạn chế của
sự tác động của quy luật giá trị?
- Làm việc theo nhóm: Sau khi chia nhóm, Giáo viên có thể chỉ định nhóm trưởng,
thư ký luân phiên để khắc phục tình trạng có học sinh chuyên trách nhiệm vụ này. Sau
khi thảo luận, đại diện các nhóm lên trình bày. Học sinh quan sát, chất vấn, bổ sung.
- Vai trò của giáo viên: Trong khi học sinh thảo luận, giáo viên phải đi tới các
nhóm quan sát, nhận biết tiến trình hoạt động của các nhóm để gợi ý, giúp đỡ học sinh
thảo luận nếu thấy cần thiết và nhắc nhở học sinh không nói chuyện, chơi, làm việc
riêng. Giáo viên với vai trò trọng tài chốt lại những nội dung cơ bản, khen thưởng
những nhóm thảo luận tốt, động viên, khuyến khích để tạo hứng thú cho học sinh.
- Giao nhiệm vụ trước cho học sinh: Để đảm bảo chất lượng của quá trình thảo
luận cũng như chất lượng của giờ lên lớp, giáo viên nên hướng dẫn học sinh đọc trước

Bước 4: Tiến hành thảo luận: Các nhóm cùng quan sát tranh và thảo luận. Giáo
viên đi tới các dãy bàn, quan sát, trợ giúp. Nhóm trưởng ghi nhận, chọn lọc ý kiến của
nhóm, lên trình bày trước lớp. Nhóm khác, chất vấn, bổ sung ý kiến.
Bước 5: Giáo viên nêu tiếp vấn đề để cả lớp thảo luận: Phân biệt sự giống và
khác nhau giữa phủ định biện chứng và phủ định siêu hình?
Bước 6: Giáo viên kết luận :
+ Phủ định siêu hình là sự phủ định diễn ra do sự can thiệp, sự tác động từ bên
ngoài, cản trở hoặc xoá bỏ sự tồn tại, phát triển tự nhiên của sự vật.
+ Phủ định biện chứng là sự phủ định diễn ra do sự phát triển của bản thân sự
vật, hiện tượng, có kế thừa những yếu tố tích cực của sự vật và hiện tượng cũ.
+ Giống nhau: Đều là sự phủ định (làm mất đi cái cũ).
+ Khác nhau:
Phủ định siêu hình
Phủ định biện chứng
- Nguyên nhân phủ định ở bên ngoài sự - Nguyên nhân phủ định nằm trong bản thân
vật.
sự vật.
- Không kế thừa hoặc kế thừa nguyên xi - Kế thừa có cải biến những yếu tố tích cực

Trường THPT Vĩnh Cửu

12

GV: Nguyễn Thị Tuyết Nga


Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn GDCD ở trường THPT.

cái cũ.



Trường THPT Vĩnh Cửu

13

GV: Nguyễn Thị Tuyết Nga


Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn GDCD ở trường THPT.

Sau khi giáo viên đưa ra 2 tình huống trên, giáo viên yêu cầu học sinh suy
nghĩ, thảo luận để đưa ra cách giải quyết. Hầu hết các em đều nêu nên được trách
nhiệm của công dân nói chung và của bản thân nói riêng đối với 2 chính sách xã
hội đó một cách tự nhiên, không lệ thuộc vào khuôn mẫu trong sách giáo khoa.
Chứng tỏ khả năng vận dung nội dụng bài học vào giải quyết các vấn đề trong
thực tiễn của các em là rất tốt.
- Cho học sinh tự tạo tình huống: Ngoài việc giáo viên tạo ra tình huống cho
học sinh thảo luận thì giáo viên còn có thể cho học sinh tự tạo tình huống để nhóm khác
giải quyết.
+ Ví dụ: Trong bài 12- mục 3(GDCD 11) Trách nhiệm của công dân đối với
chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường. Khi giảng dạy phần này giáo viên không
nên tạo ra tình huống mà phân công để học sinh tự tạo ra tình huống nói lên trách nhiệm
của công dân đối với chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường.
+ Nhóm 1: Chuẩn bị và trình bày một tình huống về bảo vệ tài nguyên
+ Nhóm 2: Chuẩn bị và trình bày một tình huống về bảo vệ môi trường
Bản thân tôi đã áp dụng phương pháp này khi giảng dạy ở các lớp 11A7,11A8,
11A9, và kết quả là các nhóm đều đưa ra được các tình huống phù hợp với nội dung,
điển hình như các tình huống sau của lớp 11A7:
* Tình huống của nhóm 1: Đạt là học sinh ngoan, hiền, học giỏi nhưng gia đình lại
rất khó khăn. Đã gần đến ngày hết hạn nộp tiền học phí mà mẹ Đạt vẫn chưa lo được

SỐ HS
SỐ BÀI TRÊN TB SỐ BÀI DƯỚI TB
11A7
40
39
01
11A8
38
35
03
11A9
37
33
04
Tổng số HS
115
107
08
+ Những lớp khơng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy
LỚP
11A10
11A11
11A12
Tổng số HS

SỐ HS
44
39
42
125

Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn GDCD ở trường THPT.

Ba là: Cho học sinh tự taọ ra các tình huống có liên quan đến nội dung bài học để
rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn
Bốn là: Tạo ra sự mới lạ và thích thú cho học sinh qua cách chia nhóm.
Năm là: Đề ra các quy tắc cho các nhóm khi tiến hành thảo luận để đảm bảo về
thời gian và nội dung bài học.
Sáu là: Chú trọng tính dân chủ khi thảo luận nhóm, tránh tình trạng áp đặt của
nhóm trưởng hoạc một vài thành viên đối với cả nhóm. Đồng thời cũng tránh tình
trạng vô tổ chức, nói dông dài, không đúng trọng tâm.

VI. PHAÀN KEÁT LUAÄN
- Trong dạy học truyền thống, chúng ta đã quá lệ thuộc vào phương pháp thuyết
trình. Hiện nay, tuy không phủ nhận hoàn toàn phương pháp thuyết trình, song để
khắc phục lối dạy nhồi nhét, đơn điệu, hạn chế tính tích cực của người học thì phải
tăng cường các phương pháp dạy học tích cực mới, trong đó có phương pháp thảo
luận nhóm. PPTLN giúp học sinh chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm của bản thân và cùng
nhau xây dựng nhận thức mới. Bằng cách trình bày những điều mình suy nghĩ, mỗi
học sinh có thể nhận rõ trình độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần
học hỏi thêm những gì của bạn. Như vậy bài học trở thành quá trình học sinh tự học
hỏi lẫn nhau chứ không phải quá trình tiếp nhận tri thức một cách thụ động từ giáo
viên . PPTLN không chỉ phát huy tính tích cực học tập của học sinh mà còn có ý nghĩa
quan trọng đối với việc rèn luyện năng lực hợp tác giữa các thành viên để cùng học
tập và lao động trong tương lai.
- Thảo luận nhóm là phương pháp dạy học tích cực, phát huy tính chủ động, sáng
tạo, năng lực diễn đạt, hợp tác, làm việc theo nhóm của học sinh- một phẩm chất quan
trọng của người công dân trong xu thế hội nhập, toàn cầu hoá ngày nay. Tuy nhiên, đây
là một phương pháp khó. Để vận dụng thành công phương pháp này, giáo viên cần nắm
vững kiến thức, có quy trình thảo luận khoa học cùng với nghệ thuật sư phạm. Bên cạnh



GV: Nguyễn Thị Tuyết Nga


Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn GDCD ở trường THPT.

TAØI LIEÄU THAM KHAÛO
----------------------1. Sách giáo khoa Giáo dục công dân 10,11,12. Nxb Giáo dục
2. Sách giáo viên Giáo dục công dân 10,11,12. Nxb Giáo dục
3. Bài tập tình huống GDCD 10,11,12. Nxb giáo dục năm 2007.
4. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình sách giáo khoa mới lớp 10,11,12
THPT. Nxb giáo dục năm 2007.
5. Luật giáo dục. Nxb giáo dục năm 2000.
6. Trần Bá Hoành: Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách giáo khoa,
Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội, H.2007
7. Nguyễn Thành Long: Hệ thống các văn bản hướng dẫn mới nhất về đổi mới phương
pháp- nâng cao chất lượng dạy và học trong giáo dục, Nxb Lao động, H.2007

Trường THPT Vĩnh Cửu

18

GV: Nguyễn Thị Tuyết Nga