Đề tài: Phân tích và chứng minh “Sự thật trong Phóng sự”
Phóng sự là một thể loại báo chí hay, hấp dẫn cả người viết lẫn
người đọc. Nó dễ hút hồn người viết bởi khi phóng viên lao vào thể loại
này, độ máu mr nghề nghiệp dường như được phát huy tối đa, quên ăn
quên ngủ. Nó lôi cuốn người đọc bởi nó thoả mãn tính tò mò, hiếu kỳ, sự
khao khát tìm hiể của công chúng trước những sự kiện mới mẻ và bổ ích.
Trước sự bùng nổ của thông tin đại chúng (báo viết, báo nói, báo
hình, báo điện tử) phóng sự là một thể loại báo chí được người đọc,
người nghe, người xem ( gọi chung là công chúng) yêu thích nhất và
cũng là một trong những thể loại khó nhất đối với người viết. Mỗi một
phóng sự của báo nói, báo viết, báo hình có những đặc thù riêng, yêu cầu
riêng nhưng ở đây chúng ta chỉ bàn tới cái chung nhất, những yêu cầu và
tiêu chuẩn của một phóng sự phải có là gi?
Ngay từ khi ra đời phóng sự chỉ có tính chất hoàn toàn giống tin.
Dần dần phóng sự ngày càng hoàn thiện mình hơn. Phóng sự không chỉ
dừng lại phản ánh sự việc nhỏ mà còn đề cập đến những sự kiện, hiện
tượng mang tính toàn cầu. Đối với mỗi loại thể báo chí thì việc lấy chất
1
liêu để viết nên hoàn toàn từ đời sống. Nhưng xét riêng về phóng sự đây
là loại hình lấy hiện thực làm chất liệu phản anh, mang tính thời sự cao
độ. Người phóng viên không chỉ phải đảm bảo về nội dung thông tin mà
còn góp phần đặt ra hướng giải quyết cho những câu hỏi mang tính hiện
thực. Vì vậy phóng sự có tính phát hiện vấn đề, nêu ra những sự kiện
được cả xã hội quan tâm, đang được dư luận chú ý. Việc viết nên một
tác phẩm phóng sự thì không khó nhưng để viết nên được một tác phẩm
hay thì không hề đơn giản. Bởi không chỉ phóng sự yêu cầu yếu tố hiện
thực trong đó mà còn phải kết hợp bút pháp giàu chất văn học và cái tôi
trần thuật với cảm xúc vừa trí tụê vừa có khả năng khái quát cao. Hiện
nay có nhiều ý kiến vẫn phân vân trong việc phân biệt phóng sự và
phóng sự điều tra. Hai loại hình này có tách rời nhau hay vẫn chỉ là
một? Cũng như các loại hình báo chí khác, phóng sự cung cấp cho độc

cập và giải quyết những hiện thực mang tính thời sự, thẩm định hiện thực
và cố gắng trả lời những câu hỏi mà hiện thực đặt ra. Bởi vì sao vậy?
Chính vì nó phản ánh hiện thực nên trong bản thân bài phóng sự đã đưa
ra được sự thuyết phục nơi người đọc. Ví dụ như trong phóng sự của Vũ
Trọng Phụng: Cạm bẫy người, Cơm thầy cơm cô, Kỹ nghệ lấy Tây,. . .
4
Vũ Trọng Phụng đã mô tả được sự sinh động trong xã hôị thực dân nửa
phong kiến những. Đó là những người đi làm thuê làm mướn bị bóc lột
đến cùng cực, đó là thân phận của con ở phải chiụ bao cảnh ngang trái.
Cũng có Khi Vũ Trọng Phụng mỉa mai tệ nạn xã hội, cờ bạc, bắt bớ, con
người đối xử với nhau thông qua lừa lọc, đầy mánh khóe,. . . Đó là một
xã hội đầy cạm bẫy, đó là cuộc đời của những cô gái mơ lấy chồng Tây,.
. . Phóng sự phản ánh đúng bản chất rối ren của xã hội nô lệ kìm kẹp,
dẫn chứng được những hoàn cảnh con người điển hình cho xã hội lúc
bấy giờ. Chính vì vậy mà Vũ Trọng Phụng sử dụng lọai hình phóng sự
lúc bấy giờ là rất phù hợp tạo nên sự khác biệt mới lạ và đầy đặc sắc.
Cho nên khả năng khái quát những vấn đề xã hội rất lớn và nó nói được
đúng cái cần nói trong xã hội. Hay như phóng sự cảu nhà báo Phan
Quang, Hữu Thọ, Trần Bạch Đằng,. . . đã đề cập đến những vấn đề
mang tính xã hội hiện thời như tệ tham nhũng, buôn lậu, ma túy,. . .
Sự thật trong phóng sự còn thể hiện ở việc nó đòi hỏi người viết
phải thật sự hiểu biết về vấn đề mình quan tâm. Việc có những hiểu biết
sâu về lĩnh vực mình định viết tạo nên khả năng thuyết phục cho người
đọc tin tưởng ở bài viết của mình. Người viết phóng sự không thể ngồi
5
nhà nghe kể lại sự việc mà tạo nên dựoc một bài viết hay và thuyết phục
công chúng. Nhà báo phải tự mình lăn lộn vào hiên thực, phát hiện ra
những vấn đề, chứng kiến sự việc diễn ra hoặc thông qua những dẫn
chứng đáng tin cậy. Ví dự như trong phóng sự cử nhà báo Nguyễn
Hoàng Sang trên báo Lao Động về bài viết những lò gạch hun người ở

phóng sự vỗ tay – hoan nghênh – đón nhận Huân chương và sau đó một
thời gian chính chúng ta lại viết phóng sự để phanh phui cái tiêu cực và
7
góp phần đưa các nhà lãnh đạo được hoan nghênh vào nhà đá. Vậy sự
thật nằm ở đâu? Nhiều bài phóng sự như vậy đã làm cho khán giả, độc
giả rất phân tâm , lòng tin với các nhà báo bị giảm sút.
Hiện nay nhiều bạn đọc , bạn xem truyền hình, bạn nghe đài rất băn
khoăn và nghi ngờ nhiều bài phóng sự của nhà báo về tính chân thực của
nó. Nhà báo viết nhiều bài phóng sự biểu dương ầm ĩ cho các ngân hàng
thương mại trong hoạt động tín dụng, cho chương trình xoá đói giảm
nghèo. Nhưng rồi cũng chính nhà báo lại viết những bài phóng sự lật tẩy
nhiều hoạt động vi phạm pháp luận của do chính các ngân hàng đó rút
tiền của nhà nước hàng trăm tỉ đồng để đánh đề. Nhiều Giám đốc, kế
toán trưởng, thủ quĩ tham ô hàng trăm tỉ đồng và “bùng” luôn. Thế thì
đâu là sự thực? Có phải chăng một số nhà báo đã quá say mê làm kinh tế,
làm việc theo kiểu “quan báo”, không thấy hết được tác hại của các bài
phóng sự đầy tính mâu thuẫn chỉ trong một thời gian quá ngắn mà chúng
ta đưa lên mặt báo những thông tin quá trái ngược lên công luận.
Tuy nhiên điều đó không có nghĩa là các nhà báo đều làm việc rất
hời hợt. Có nhiều nhà báo đã lăn xả vào cuộc sống, tìm cho rõ nguồn
cơn, gốc gác của sự thực , do đó bài viết có tác dụng sâu sắc về xã hội .
8
Thí dụ trên báo Sinh Viên ngày 22/8/2007 có bài viết NHỮNG NGƯỜI
NHẶT RÁC. Tính chân thực của phóng sự rất cao, đặt ra nhiều vấn đề
cho cộng đồng, tính trách nhiệm của mỗi người trước cuộc sống của
đồng loại. Phóng sự không cần những lời bình to tát mà chủ yếu là hình
ảnh và tiếng nói của các nhân vật cũng ddã nêu lên một sự thật đau lòng
là xung quanh ta còn quá nhiều những con người bất hạnh cần trợ giúp.
Chúng ta sẽ phải sống như thế nào, phải làm gì để cho xã hội ngày càng
tốt đẹp hơn?

- Viết về sự kiện có thật chứ không viết cái mình mong muốn.
11