Vận dụng môt số phương pháp dạy học tích cực trong
dạy học làm văn nghị luận 9
Tác giả:Ngô Thị Phượng
Đơn vị:Trường THCS Lộc Ninh.
1. Vấn đề đặt ra:
Trong nhà trường nói chung, trong trường THCS nói
riêng. Ngữ văn là môn học trang bị cho học sinh những
tri thức để đánh giá đúng các vấn đề về văn học. Vì vậy
việc sử dụng phương pháp dạy học mỗi giáo viên cần
vận dụng hiệu quả các phương pháp dạy học hiện có
theo quan niệm dạy học tích cực kết hợp với các phương
pháp dạy học hiện đại. Nếu trước đây giáo viên giảng
cho hay, bình cho giỏi –Giáo viên là “chủ thể” của hoạt
động thì giờ đây bằng “phân tích ngôn ngữ”, “rèn luyện
theo mẫu”, “giao tiếp”, “hơp tác” học sinh tự
hình thành kiến thức bài học –Học sinh là “chủ thể” của
họat động học tập.Hiện nay trong giờ học Ngữ văn nói
chung và phân môn làm văn nói riêng, thực chất là
dạy học sinh hoạt động theo đặc trưng của môn học, học
sinh được cuốn hút vào những hoạt động học tập do giáo
viên tổ chức chỉ đạo, thông qua đó chủ động khám phá
kiến thức Văn chương, kỹ năng tạo lập các kiểu văn bản,
đồng thời bộc lộ quan điêm cá nhân, có kỹ năng
làm việc độc lập, hợp tác để cùng nhau giải qu y ết
những vấn đề mà giáo viên đặt ra. Người học giữ vai trò
“trung tâm”tích c ực, chủ động trong quá trình học tập.
Phương pháp dạy học “tích cực”có nhiều phương pháp
khác nhau. Môn Ngữ văn, ở mỗi phân môn có phương
pháp đặc thù riêng. Ở đây tôi chỉ nói đến một số phương
pháp dạy học tích cực có thể vận dụng dạy phần Tập làm
văn trong chương trình môn Ngữ văn THCS, đó

-Đây là phương pháp dạy học mới, hiện đại áp dụng
trong dạy Tập làm văn rất hiệu
quả, lại tăng tính thực tế. Dựa trên cơ sở nguồn gốc thực
tiễn và mục đích giao tiếp của
từng kiểu loại văn bản mà chọn những tình huống giao
tiếp-đối thoại phù hợp rồi phân
tích, tổng hợp và hình thành hiểu biết về kiểu loại văn
bản. Phương pháp này đòi hỏi giáo
viên phải gia công suy nghĩ, liên hệ sáng tạo để xây dựng
những tình huống phù hợp, sinh
động và kỹ năng dẫn dắt khéo léo để tổ chức học sinh tìm
hiểu, phân tích tình huống từ đó
hình thành khái niệm lý thuyết.
Bước 1: Giáo viên lựa chọn các tình huống khác nhau.
Bước 2: Học sinh tạo một đoạn hội thoại ngắn theo các
tình huống mà giáo viên đưa
ra. Xác định nội dung hội thoại, quan hệ giao tiếp giữa
các nhân vật trong hội thoại? Ai ở
vai trên? Ai ở vai dưới? Cách nói của mỗi nhân vật có
phù hợp với nội dung, hoàn cảnh
giao tiếp, đối tượng và mục đích giao tiếp không?
Bước 3:Học sinh thực hành hội thoại theo định hướng đã
xác định ở bước 2.
Bước 4:Học sinh đánh giá mức độ phù hợp hoặc chưa
phù hợp của lời nói đối với vai
xã hội và nêu tác dụng của đoạn hội thoại mới vừa tạo
lập.
Bước 5:Học sinh tự rút ra các khái niệm về các kiểu văn
bản vừa tạo lập.
* Phương pháp phân tích ngôn ngữ:

* Phương pháp dạy học hợp tác (thảo luận nhóm)
-Dạy học hợp tác là phương pháp dạy học dựa trên sự
tương tác giữa học sinh-học
sinh (là chính) và tương tác giữa giáo viên-học sinh. Là
phương pháp đòi hỏi có sự tham
gia và hợp tác tích cực của các thành viên để tìm kiếm
giải pháp cho một vấn đề, nhằm đạt
được mục tiêu học tập. Trong phương pháp này giáo viên
là người tổ chức, hướng dẫn học
sinh hợp tác nghiên cứu, tìm tòi thảo luận, tranh luận và
cùng kết luận khái quát vấn đề.
-Quá trình thực hiện tổ chức thảo luận nhóm cụ thể như
sau:
Bước 1:Thành lập nhóm: Giáo viên nêu vấn đề, xác định
nhiệm vụ nhận thức cho cả
nhóm. Giáo viên hướng dẫn cách thức tổ chức nhóm, gợi
ý và hướng dẫn học sinh tiến
hành công việc theo thời gian cụ thể.
Bước 2:Hoạt động nhóm: Nhóm trưởng phân công cho
nhóm viên trao đổi ý kiến
thảo luận trong nhóm (mỗi cá nhân đều có ý kiến). Nhóm
trưởng kết luận, thống nhất bằng
cách giơ tay. Giáo viên quan sát theo dõi và giúp đỡ các
nhóm có vướng mắc.
Bước 3:Thông báo kết quả: cử đại diện nhóm (hoặc giáo
viên cử bất kỳ học sinh nào
của nhóm) báo cáo kết quả làm việc trên giấy lớn hoặc
trình bày miệng. Các nhóm khác bổ
sung thống nhất ý kiến.
Bước 4:Kết luận vấn đề: Giáo viên tổng kết, bổ sung và

* Phương pháp rèn luyện theomẫu: Phương pháp rèn
luyện theo mẫu là phương
pháp giáo viên hướng dẫn học sinh tiến hành phân tích
và sản sinh văn bản theo những
mẫu đã được lựa chọn. Các bước tiến hành phương pháp
rèn luy ện theo mẫu:
+ Giáo viên lựa chọn mẫu theo yêu cầu và cung cấp cho
học sinh.
+ Học sinh tiến hành phân tích mẫu.
+ Học sinh tự sản sinh văn bản theo mẫu.
4. Hiệu quả đem lại: Qua thời gian thực tế thực hiện tôi
đã nhận thấy kết quả học
tập rất rõ ràng ở học sinh. Nhìn chung các em đều rất
tích cực học tập, các em đều tập
trung suy nghĩ, tìm tòi đánh giá vấn đề, bài học. Không
khí lớp học sôi nổi. Trong học tập
không chỉ có hoạt động của giáo viên mà còn có hoạt
động của học sinh. Vận dụng các
phương pháp này vai trò độc tôn của người thầy giảm
dần, thay vào đó là tăng cường hoạt
động của học sinh. Giáo viên chỉ là người theo dõi,
hướng dẫn, tác động tới quá trình hoạt
động của học sinh. Bên cạnh đó tôi nhận thấy chất lượng
dạy và học văn Nghị luận được
nâng cao rõ rệt. Tôi thấy mình vững vàng hơn trong
chuyên môn, tự tin hơn trong giạng
dạy. Đối với học sinh, các em ý thức được tầm quan
trọng của môn Ngữ văn, biết bày tỏ ý
kiến, quan điểm, tư tưởng của mình một cách đúng đắn,
biết đưa ra ý kiến thuyết phục, tích

mang tính thách thức tư duy của học sinh. Giáo viên có
thái độ khen, tuyên dương kịp thời,
đúng lúc cần giảm thiểu sự chê trách đối với học sinh. Từ
đó giúp học sinh hình thành tốt
kỹ năng nói, viết, phát triển tốt kỹ năng giao tiếp, các em
có những khám phá thú vị, đầy
sáng tạo, mạnh dạn chủ động giải quyết vấn đề.
-Qua thực tế áp dụng phương pháp rèn luyện theo mẫu,
giáo viên phải lựa chọn mẫu
theo yêu cầu rèn luy ện và cung cấp cho học sinh-Học
sinh nắm vững mẫu, theo yêu cầu
của giáo viên các em tự sản sinh (tạo lập) văn bản và
nắm vững đặc trưng các kiểu loại văn
bản đã được học.
5.2 Hiệu quả xã hội:
- Văn học vốn rất gần gũi với cuộc sống, mà cuộc sông
bao giờ cũng bề bộn và vô
cùng phong phú. Mỗi tác phẩm văn chương là một mảng
cuộc sống đã được nhà văn chọn
lọc pnản ánh. Vì vậy môn văn trong nhà trường có một vị
trí rất quan trọng. Nó là vũ khí
thanh tao đắc lực có tác dụng sâu sắc đến tâm hồn tình
cảm con người, nó bồi đắp cho con
người trở nên trong sáng, phong phú và sâu sắc hơn. M.
Góoc-ki nói: “Văn học giúp con
người hiểu được bản thân mình, nâng cao niềm tin vào
bản thân mình vàlàm n ảy nở con
người khát vọng hướng tới chân lý. Văn học “Chắp đôi
cánh” để các em đến với mọi thời
đại văn minh, với mọi nền văn hóa, xây dựng trong các

khối 7, 8, 9 ở trường Trung học cơ
sở