HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ- HÀNH CHÍNH QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH.
HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
***
TIỂU LUẬN TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI:
NHỮNG HẠN CHẾ CỦA QUÁ TRÌNH GIÁM SÁT XÃ HỘI
CỦA BÁO CHÍ VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA.
Học viên: Nguyễn Đình Hải
Lớp Cao học: PT- TH K15
Tháng 10 năm 2010
Đề tài: Những hạn chế của quá trình giám sát xã hội của Báo
chí Việt nam trong thời gian qua.

Có thể nói rằng trong thời gian vừa qua, Báo chí Việt nam đã
đóng góp tiếng nói quan trọng với nhà nước cũng như các vấn đề
xã hội. Báo chí đã thực sự thể hiện vai trò và ưu thế của một binh
chủng tiên phong trong công tác tư tưởng, làm cho công tác tư
tưởng đi trước một bước trong quá trình triển khai một nhiệm vụ
chính trị quan trọng. Một trong những chức năng được Báo chí
nước ta phản ánh và đề cập tương đối thành công trong thời gian
qua đó chính là chức năng giám sát xã hội. Chức năng giám sát xã
hội của báo chí-truyền thông đại chúng thực chất là “theo dõi,
kiểm tra, đánh giá” quá trình thực hiện chủ trương chính sách, luật
pháp, kịp thời phát hiện những nơi làm đúng, làm hay để biểu
dương khích lệ và tổng kết kinh nghiệm thực tiễn; đồng thời phát
hiện những nơi làm sai, vi phạm chủ trương, chính sách và luật
pháp để đấu tranh.v.v… Tuy nhiên bên cạnh những mặt thành
công này, hiện nay việc thực hiện chức năng giám sát xã hội của
Báo chí nước ta đang gặp phải một số hạn chế cần phải nhanh
chóng khắc phục để báo chí phát huy tốt vai trò, xứng đáng là công
cụ lý luận sắc bén của Đảng và nhà nước và thực hiện tốt hơn nữa
chức năng giám sát xã hội của mình.

chiếm đoạt tài sản chung, trong chính trị cần thực hiện chế độ dân
chủ; trong kinh tế phải phá bỏ độc quyền, thực hiện cạnh tranh
bình đẳng và trong đời sống báo chí cần tiếng nói phản biện, giám
sát xã hội. Một ví dụ nhỏ, khi chưa có sự xuất hiện của tập đoàn
Viettel và các công ty viễn thông khác, VNPT liên tục trình chính
phủ để tăng giá cước viễn thông, đẩy cước viễn thông của Việt
Nam lên vào loại cao nhất thế giới. Dĩ nhiên tờ trình nào cũng có
“lý do chính đáng”-nào là bị lỗ nặng, nào là cần đầu tư cơ sở hạ
tầng, nào là cần nâng cao chất lượng dịch vụ Chính phủ đương
nhiên là chấp thuận, và cũng đương nhiên lương và thu nhập của
ngành này bao giờ cũng vào loại cao nhất nước. Nhưng khi xuất
hiện Viettel và một số công ty khác vào cuộc cạnh tranh, ngay lập
tức giá cước liên tục “rớt”
Trong xã hội hiện đại, nhân dân thực hiện quyền giám sát của
mình một cách hiệu quả nhất là thông qua báo chí và các phương
tiện truyền thông đại chúng. Như vậy, cùng với việc giám sát lẫn
nhau giữa các cơ quan quyền lực và các cơ quan bảo vệ pháp luật,
thực hiện giám sát của nhân dân thông qua các tổ chức đại diện và
nhất là thông qua các phương tiện báo chí-truyền thông là điều rất
cần thiết và có hiệu quả nhất để thực thi dân chủ và chống việc lạm
dụng quyền lực.
Trở lại vai trò giám sát của Báo chí nước ta trong suốt mấy
thập niên qua đều thấy rằng sự giám sát, phản biện của báo chí đã
thể hiện rõ hơn, sâu sắc hơn với các đề tài cũng hết sức đa dạng.
Bác Hồ từng nói là viết báo thì phải xác định viết cho ai, phục vụ
ai. Ở nước ta Báo chí phục vụ tổ quốc và lợi ích của nhân dân, cái
đó thì đã rõ ràng nhưng cái khó nhất là phục vụ như thế nào. Và cái
ngưỡng của phản biện đến đâu, để nó đảm bảo tối đa tính tích cực
hạn chế tối đa cái tiêu cực. Đó luôn là vấn đề nóng hổi cả trong lý
luận và thực tiễn của hoạt động báo chí nước ta trong việc thực

lực, người trung thực nhằm che đậy những hành vi vi phạm pháp
luật và trục lợi hầu như nơi nào cũng có. Năm 2008, 2009 những
vụ việc lớn như Vedan, PMU18 báo chí có tiếng nói rất lớn trong
việc đòi lại công bằng, cũng như gây hiệu ứng phản biện xã hội rất
tốt. Vụ sai phạm, tiêu cực ở Vinashin đưa ra ánh sang mới đây v.v.
Tuy nhiên trên thực tế chức năng giám sát xã hội của báo chí
ở nước ta còn hạn chế do nhiều nguyên nhân cả khách quan và chủ
quan. Trong điều kiện thiết chế chính trị được phân công tam
quyền nhưng không phân lập như ở nước ta, nguy cơ lũng đoạn,
thao túng của các cán bộ chủ chốt trong cơ quan hành pháp, tư
pháp là khó tránh khỏi. Chừng nào chưa có được một cơ chế chống
lạm dụng quyền lực một cách hữu hiệu, quyền được biết, được
thông tin của nhân dân chưa thực sự được tôn trọng thì vai trò
giám sát xã hội của báo chí, của nhân dân sẽ còn bị hạn chế và
đương nhiên năng lực lãnh đạo của Đảng ta không được phát huy
và niềm tin của nhân dân. Mặt khác do trình độ phân tích, đánh giá
của một số nhà báo còn chưa sâu, chưa khách quan, độc lập nên sự
phản biện, chức năng giám sát của báo chí chưa được thể hiện tốt.
Tính độc lập ở đây có nghĩa là, khi thực hiện chức năng giám sát
xã hội của báo chí, nhà báo không “theo đuôi”, nghe một cách thụ
động, không dễ tin vào kết quả thanh tra, kiểm tra của cơ quan
chức trách-vốn ít độ tin cậy, cần có và coi trọng kết quả khai thác,
điều tra độc lập của mình từ tai mắt của nhân dân và chịu trách
nhiệm trước pháp luật về những thông tin và các số liệu mà mình
đưa ra. Thậm chí khi phát hiện những vi phạm, có lúc, có nơi, Báo
chí lại phải né tránh không phản biện, không đưa ra những thông
tin giám sát kịp thời do có sự can thiệp của những người đứng đầu
với cơ quan báo chí. Về phía Đảng và Nhà nước cũng cần những
chứng cứ độc lập ấy để phản biện chính sách, để đấu tranh chống
tiêu cực làm lành mạnh hoá các quan hệ kinh tế-xã hội, trên cơ sở

mình, cần chú ý tới một số điều kiện như về phía chủ thể phải có
kiến thức, làm việc khách quan và có đạo đức. Về phía pháp luật
thì phải nghiêm minh, công khai, minh bạch. Về phía công chúng
phải thực hiện có trách nhiệm, tham gia giám sát xã hội và ngược
lại Báo chí cũng phải được giám sát để tránh những sai phạm. Mặt
khác không ngừng mở rộng tính công khai và dân chủ hoá đời
sống xã hội, Dân chủ phải gắn với công khai thông tin, bảo đảm
quyền được biết, được thông tin của nhân dân. Về nguyên tắc là
thúc đẩy tự do báo chí, bảo đảm cho báo chí làm tốt vai trò giám
sát xã hội, trước hết là giám sát các cơ quan và cán bộ trong bộ
máy công quyền. Bởi vì, giám sát là giám sát bằng pháp luật, thông
qua và trên cơ sở pháp luật. Do đó, muốn nâng cao năng lực giám
sát của mình, báo chí cần tích cực truyên truyền, giải thích cho
nhân dân nhận thức đầy đủ và đúng đắn các chính sách và luật
pháp của Nhà nước, động viên khích lệ nhân dân không chỉ tích
cực thực hiện mà còn có khả năng giám sát quá trình thực hiện ấy.
Cần hoàn thiện môi trường pháp lý, xây dựng nhà nước pháp
quyền-xã hội công dân, có cơ chế kiểm soát quyền lực để chống
lạm dụng quyền lực;, không ngừng nâng cao trình độ về mọi mặt,
năng lực tác nghiệp, đạo đức và bản lĩnh nghề nghiệp cũng như cải
thiện điều kiện làm việc cho đội ngũ nhà báo.
Nhà báo phải là những người cần có trình độ, am hiểu cuộc
sống, nhất là pháp luật-như sự hiểu biết, kinh nghiệm vận dụng và
năng lực phân tích pháp lý. Cần trang bị cho các nhà báo những
phương tiện kỹ thuật-nghiệp vụ hiện đại, cơ chế cung cấp thông
tin để họ có thể tác nghiệp thuận lợi trong quá trình thực hiện
chức năng giám sát xã hội, nhất là trong điều kiện kinh tế thị
trường, hội nhập với thế giới.
Mặt khác sử dụng báo chí-truyền thông như một công cụ hữu
ích nhất trong việc mở rộng tính công khai và dân chủ hoá đời

giám sát xã hội. Chính vì vậy để nâng cao hiệu quả chức năng
giám sát xã hội của Báo chí cần phải có sự đổi mới cả từ phía
khách thể và chủ thể quản lý, về cơ chế chính sách của nhà nước
và cả việc không ngừng nâng cao, bồi dưỡng lý luận, trau dồi dạo
đức nghiệp vụ cho người làm báo để báo chí Việt nam làm tốt công
tác tuyên truyền, lý luận, góp phần quan trọng vào công cuộc xây
dựng đất nước ta ngày càng đổi mới, phát triển./.