SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG
TRONG MÔN ĐỊA LÝ LỚP 11
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
- Hiện nay, nội dung giáo dục kỹ năng sống đã được nhiều quốc gia trên
thế giới đưa vào dạy học cho học sinh các trường phổ thông dưới nhiều hình
thức khác nhau.
- Đối với Việt Nam đây là nội dung mới thực hiện thông qua nhiều
chương trình, dự án như “Giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục phòng chống
ma tuý ”.
- Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn
nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đáp ứng
yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, giáo dục phổ
thông đã và đang được đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỷ
XXI, mà thực chất là cách tiếp cận kỹ năng sống đó là: Học để biết, học để
làm, học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống. Mục tiêu giáo
dục phổ thông đã và đang chuyển hướng từ chủ yếu là trang bị kiến thức sang

II. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
- Nội dung giáo dục kỹ năng sống đã được tích hợp trong một số môn
học và giáo dục có tiềm năng trong trường phổ thông.
- Môn địa lý có nhiều khả năng để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh,
bởi:
+ Mục tiêu của bộ môn đã tạo cơ hội tốt cho việc giáo dục kỹ năng sống.
+ Nội dung môn địa lý cung cấp cho học sinh một số vấn đề của thế giới
đương đại cả những mặt tích cực và tiêu cực; một số vấn đề về tự nhiên và xã
hội Việt Nam, thông qua những nội dung này có thể giáo dục cho các em một
số kỹ năng sống như: Kỹ năng ứng phó và tự bảo vệ trước những thiên tai,
những hiểm họa trong xã hội có nguy cơ ảnh hưởng tới cuộc sống lành mạnh
và an toàn của các em; đồng thời cũng hình thành ở các em kỹ năng cảm
thông, chia sẻ với những con người sống ở mọi nơi; kỹ năng tư duy khi phân
tích, so sánh, phán đoán; tìm kiếm và xử lý thông tin về các sự vật hiện tượng
địa lý.
+ Một số phương pháp dạy học đặc trưng của bộ môn có nhiều khả năng
hình thành và rèn luyện kỹ năng tư duy cho học sinh. Việc thực hiện đổi mới
phương pháp dạy học theo định hướng tích cực hóa người học, với các
phương pháp dạy học tích cực như: Phương pháp dạy học nhóm, giải quyết
vấn đề… tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các kỹ năng giao tiếp, kỹ
năng giải quyết vấn đề…
- Chương trình lớp 11 gồm hai phần:
A. Khái quát nền kinh tế xã hội Thế giới. B. Địa lý khu vực và quốc gia.
Từ thực trạng trên, tôi xin trình bày sáng kiếm kinh nghiệm với đề tài:
“Giáo dục kỹ năng sống trong môn Địa lý lớp 11”

B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

và có thể đưa tới những ý kiến sáng tạo khi đề xuất biện pháp giải quyết tình
huống của thực tiễn.
- Giải quyết vấn đề: Trong nhiều bài học địa lý, học sinh có nhiệm vụ
phân tích khó khăn và thuận lợi của các điều kiện tự nhiên, xã hội, điều đó
giúp các em có được kĩ năng phân tích điểm mạnh, điểm yếu. Những kĩ năng
này giúp các em lựa chọn cách giải quyết một số vấn đề của thực tiễn và từ đó
có thể đưa ra quyết định phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện thực tiễn.
- Làm chủ bản thân: Hoạt động nhóm hoặc thực hiện những bài tập nhỏ
trong các tiết học địa lý theo yêu cầu và nhiệm vụ mà giáo viên giao sẽ tạo
điều kiện cho học sinh rèn luyện kỹ năng đặt mục tiêu cho từng hoạt động.
Tham gia hoạt động nhóm, mỗi học sinh nhận nhiệm vụ theo sự phân công và
hoàn thành nhiệm vụ sẽ rèn luyện cho các em khả năng chịu trách nhiệm
(đảm nhận trách nhiệm) với công việc được giao. Biết cân nhắc công việc và
tính toán thời gian để hoàn thành nhiệm vụ, qua đó các em có được kỹ năng
lập kế hoạch và quản lý thời gian. Làm việc hợp tác trong nhóm, học sinh sẽ
phải trao đổi, tranh luận, với nhau, trong bối cảnh đó học sinh phải biết kiểm
soát cảm xúc, giữ bình tĩnh, biết cách ứng phó với căng thẳng, tránh gây mâu
thuẫn.
2. Đối tượng và yêu cầu nghiên cứu.
- Giới hạn của đề tài: Giáo dục kỹ năng sống trong chương trình địa lý
lớp 11.
- Đối tượng: Giáo viên và học sinh trong giảng dạy và học tập môn địa
lý.
3. Phương pháp.
- Thông qua kinh nghiệm giảng dạy môn địa lý trong nhiều năm.
- Phối hợp nhiều phương pháp dạy học tích cực và một số kỹ thuật dạy
học tích cực tạo điều kiện thuận lợi hình thành kỹ năng tư duy, kỹ năng giao
tiếp, kỹ năng giải quyết vấn đề…
II. CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1. Xác định các nội dung được thực hiện.


Các kĩ năng sống được giáo dục
Các phương
pháp/kĩ thuật dạy
học tích cực có thể
sử dụng
Giao tiếp : Lắng nghe, phản hồi ý kiến trong nhóm;
trình bày suy nghĩ về những khó khăn và thuận lợi của
các điều kiện tự nhiên, dân cư, xã hội đối với sự phát
triển kinh tế của Liên Bang Nga. Động não, thuyết
giảng tích cực, làm
việc nhóm nhỏ, hỏi
- đáp
Tư duy : Phân tích tư liệu để tìm hiểu các điều kiện tự
nhiên, dân cư, xã hội của Liên Bang Nga.
Làm chủ bản thân : Quản lý thời gian trao đổi nhóm,
thực hiện nhiệm vụ được phân công trong tìm hiểu các
điều kiện tự nhiên, dân cư, xã hội của Liên Bang Nga.
2. Bài soạn vận dụng :
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1.Kiến thức:
- Biết được vị trí, phạm vi lãnh thổ LB Nga.
- Trình bày được đặc điểm tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và phân tích
được thuận lợi, khó khăn của chúng đối với sự phát triển kinh tế.

Bang Nga.
- GV gọi vài HS trả lời và ghi nhanh những ý HS trả lời lên bảng.
- GV nhận xét và dẫn dắt HS tìm hiểu bài mới về tự nhiên, dân cư và xã
hội Liên Bang Nga.
2.Kết nối:
Mở bài: Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, nhân dân Việt Nam đã nhận
được sự giúp đỡ vô cùng to lớn của Liên Xô cũ, trong đó có LB Nga về cả vật
chất lẫn tinh thần, góp phần đưa cuộc kháng chiến nhanh chóng giành thắng
lợi. Ngày nay, quan hệ hai nước Nga- Việt đang mở rộng và có nhiều phát
triển tốt đẹp. Đất nước Nga từ nền kinh tế bị khủng hoảng trong thập niên 90
của thế kỉ XX đang hồi phục và vươn lên mạnh mẽ.

Hoạt động của GV và HS Nội dung chính
HĐ 1: Cá nhân/ cặp
Bước 1: HS dựa vào hình 10.1 SGK,
vốn hiểu biết và trả lời các câu hỏi:
- LB Nga có vị trí ở đâu? Xác định vị trí
của LB Nga trên bản đồ thế giới.
- Nêu đặc điểm của diện tích lãnh thổ
LB Nga.
- Đọc tên 14 nước láng giềng với LB
Nga.
I. Vị trí địa lý và lãnh thổ

- Diện tích: 17 triệu km2, lớn nhất
thế giới.
- Lãnh thổ trải dài ở phần Đông
Âu và Bắc Á.
- Giao lưu thuận tiện với nhiều
nước, thiên nhiên đa dạng giàu tài
nguyên.
II. Điều kiện tự nhiên
* Địa hình:
- Dòng sông Ê-nit-xây chia LB
nga thành 2 phần: phần phía Tây
và phần phía Đông.
* Khoáng sản: giàu khoáng sản:

khăn gì cho phát triển kinh tế?
Bước 2: HS trình bày và chỉ bản đồ. GV
thông tin thêm để minh họa cho phần II
và chốt ý quan trọng. GV bổ sung thông
tin:
- Chính phú có giải pháp trợ cấp sinh
con ( 1500 rúp/ tháng cho bà mẹ sinh
con đầu và 3000 rúp/ tháng cho con thứ
hai, 4000 rúp/ tháng, khuyên khích nhập
cư ).
- Dân cư giảm với nhịp độ 700.000
người/ năm. Chính phủ có giải pháp:
tăng tỉ suất sinh, giảm tỉ suất tử, áp dụng
chính sách nhập cư có hiệu quả, quan
tâm tới người già, tăng lương hưu. Dự
án tăng dân số của Tổng thống V.Putin
thực hiện trong 10 năm từ 2007 lên tới
1,1 tỉ USD.
HĐ 4: Cả lớp
GV yêu cầu HS đọc mục II.2, kết hợp
vốn hiểu biết, tìm ý chứng minh LB Nga
có tiềm lực văn hóa và khao học lớn.
GV nêu thêm:



- Các tác phẩm văn học nổi tiếng: Sông
Đông êm đềm, Chiến tranh và hòa bình,
Thép đã tôi thế đấy
- Công trình kiến trúc: Cung điện
Kremlin Quảng trường đỏ
LB Nga là nước đi đầu trong việc
nghiên cứu vũ trụ.
viên lành nghề đông đảo, nhiều
chuyên gia giỏi.
- Trình độ học vấn cao.
3.Thực hành- Luyện t ập:
Phân tích mối quan hệ theo nhóm HS :
- GV yêu cầu HS dựa vào hình 10.1 và 10.4, kiến thức về địa hình, khí
hậu và phân bố dân cư Liên bang Nga, phân tích mối quan hệ này.
- HS quan sát hình 10.4 cần nhận xét nơi đông dân, thưa dân, nêu được
nguyên nhân của sự phân bố này.
Như vậy nhân tố quyết định sự phân bố dân cư của một khu vực chính là
các điều kiện về kinh tế xã hội.
4.Vận dụng :
Viết tin ngắn : Viết vài dòng(ở mức độ đơn giản) chứng minh Liên Bang
Nga có tiềm lực kinh tế và khoa học lớn.
VI. ĐÁNH GI Á
A. Trắc nghiệm
1. Ý nào thể hiện đúng nhất sự rộng lớn về lãnh thổ của LB Nga.
A. Diện tích lớn nhất thế giới, chiếm phần phía Bắc châu Á.
B. Diện tích rất lớn, chiếm phần lớn đồng bằng châu Âu thuộc châu Âu.
C. Nằm cả trên phần châu lục Á và Âu, có diện tích lớn nhất thế giới.
D. Chiếm phần lớn đồng bằng Đông Âu và toàn bộ phần Bắc Á.
2. LB Nga đứng đầu thế giới về trữ lượng:

- Khó khăn
Thông tin phản hồi phiếu học tập hoạt động 2

Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của Liên bang Nga
Yếu tố Phần phía Tây Phần phía Đông
- Vị trí địa lý, giới hạn
lánh thổ
Phía Tây sông E-nít-xây Phía Đông sông E-nít-
xây
- Địa hình - Chủ yếu là đồng bằng:

+ ĐB Tây Xibia(chủ
yếu là đầm lầy, nhiều
dầu mỏ, khí đốt)
+ĐB Đông Âu(địa hình
cao, đất màu mỡ)
- Chủ yếu là núi và cao
nguyên.
- Khí hậu - Ôn đới là chủ yếu
nhưng ôn hoà hơn phần
phía đông.
+ Phía Bắc khí hậu cận
cực
+ Phía Nam khí hậu cận
nhiệt
- Ôn đới lục địa là chủ
yếu.

- Phía Bắc khí hậu lạnh
- Khí hậu khô hạn, phía
bắc giá lạnh, nhiều
vùng băng giá.
- Núi và cao nguyên
chiếm diện tích lớn, khó
khai thác tài nguyên và
vận chuyển C. KẾT LUẬN
1. Kết quả:
Thực hiện giảng dạy trên lớp với hai nhóm HS: nhóm thực nghiệm và
nhóm đối chứng ở TT GDTX Tỉnh Vĩnh Phúc, kết quả có sự chênh lệch đáng
kể, thể hiện qua kết quả chấm bài của học sinh ở bảng sau:
Bảng tổng hợp kết quả thực nghiệm

Bài thực nghiệm
Kết quả thực nghiệm
Nhóm thực nghiệm Nhóm đối chứng

Giỏi %

Khá % TB % Giỏi %

Khá % TB %
Bài 6: Một số vấn

- Giáo viên cần vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo các phương pháp
và kỹ thuật dạy học phù hợp với nhu cầu trình độ của học sinh và đặc điểm,
hoàn cảnh cụ thể của từng nhà trường, từng địa phương.
- Bộ giáo dục và đào tạo tăng cường các tài liệu tham khảo, tổ chức các
chuyên đề, các dự án giáo dục kỹ năng sống nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục toàn diện thế hệ trẻ.

* Đề tài có thể còn một vài thiếu sót, rất mong được sự đóng góp của
các đồng nghiệp để đề tài được hoàn thiện hơn.

Vĩnh Yên, ngày 10 tháng 05 năm 2012
Tác giả

Nguyễn Thị Thanh Hải
TT GDTX Tỉnh Vĩnh Phúc