Kinh nghiệm rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5.
1. Vấn đề đặt ra
Phân môn Tập đọc l ớp 5 t i ếp t ục c ủng c ố và nâ ng cao kĩ
năng đọc một c ách đầy đủ, t oà n diệ n c ho học si nh nhằ m
hoà n t hi ện y ê u cầ u c ần đạt ghi tr ong Chươ ng tr ì nh Ti ểu
học do Bộ Gi á o dục và Đào tạo ban hành: Đọc r ành mạch, l ưu l
oá t bài vă n (khoảng 120 t i ếng/ phút - gi ai đoạn học
kỳ 2) ; đọc có bi ểu cảm bài văn, bài t hơ ngắn, hi ể u nội
dung ý nghĩ a bà i đọc . Trong quá trình chỉ đạo về giảng dạy,
tôi nhận thấy cần phải chỉ đạo cho giáo viên nghiên cứu thật
kĩ bài để tìm ra phương pháp giảng dạy thích hợp cho từng bài,
nắm được cái hồn của bài văn, bài thơ để truy ền đạt cho các
em cụ thể hơn, hướng dẫn cho các em ngoài kĩ năng đọc
đúng, trôi chảy , lưu loát, hiểu nội dung bài thơ, bài văn cần
hướng dẫn cho các em mức độ đọc cao hơn đó là đọc diễn
cảm. Đọc diễn cảm giúp các em dễ dàng nắm được ý c hính của
văn bản. Từ đó các em sẽ dễ dàng vận dụng những kiến thức đã
học ở phân môn Tập đọc vào các phân môn khác như Chính tả,
Luy ện từ và câu, Tập làm văn và đặc biệt, các em sẽ dễ dàng học
tốt phân môn Kể chuy ện do đó:
- Đối với giáo viên: Phải nghiên cứu tài liệu, nắm nội dung
bài giảng, đọc tài liệu tham khảo để soạn bài được chu đáo; nắm
vững phương pháp giảng dạy phân môn Tập đọc , xác định y êu c
ầu c ủa bài; chủ động, sáng t ạo và có tà i ứng xử l inh hoạ t t r
ong gi ảng dạy ; phải nắ m chắc đối t ượng học si nh để c ó
phương pháp dạy phù hợ p với t ừng đối t ượ ng.
- Đối với học sinh: Đọc kĩ, chuẩn bị tìm hiểu nội dung bài
chu đáo theo lời dặn của giáo viên; đọc đúng, rõ ràng, lưu
loát, phát âm chuẩn, ngắt nghỉ hơi hợp lý; đọc diễn cảm
văn bản để nắm được nội dung bài.
2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu: K i n h n g hi ệ m r è n đ ọ

ng hỉ hơi ) , gặ p dấ u phẩy ( phải ngắt hơi ) .
Khi đã nhậ n r a c ác h ngắt nghỉ sa u c ụm t ừ, sa u dấ u
phẩy , s au dấ u c hấ m c húng t ôi g ọi một s ố học si nh
khá đọc, sa u đó g ọi những e m đọc ê a , ngắc ngứ đọc.
Đối với những bài tập đọc thông thường, giáo viên thường
cho học sinh đọc đoạn
xong rồi mới hướng dẫn đọc từ khó, như thế đối với những bài
có tên nước ngoài học si nh
thường đọc ê a ngậ p ngừng không mạ nh dạ n, chứng tôi chỉ
đạ o cho giáo viê n nên hướng dẫ n
học s inh đọc tê n r iêng viết bằng tiếng nước ngoài trước r ồi
mới bắt đầu đọc bài .
3.2 Rèn học sinh khắc phục tình trạng đọc sai tiếng, từ có phụ âm
đầu hay nhầm
lẫn s – x; d – v – gi; thanh ngã – thanh sắc
Những tiếng, những từ này thường là những từ khó đối với
học sinh. Cho nên, bước
rèn đọc đúng cho học sinh, chúng tôi cho các em đọc thầm
toàn bài để tự phát hiện ra
19
những tiếng, từ mà học sinh cảm thấy khó đọc có trong bài.
Thực tế, nhiều khi giáo viên
còn phụ thuộc vào sách hướng dẫn mà ép học sinh phải chỉ
ra những từ khó giống như
trong sách nêu ra là không nên, bởi những từ đó với học sinh
chưa phải là khó. T ừ, t i ế ng
khó đọc mà khi cá c e m đọc bài c ó thể r ất nhi ề u và cá ch phá t
â m của nhi ề u e m c ũng k há c nha u, c ó
khi t ừ này khó v ới e m này nhưng l ại dễ với e m kia . Do vậy ,
gi áo vi ê n c ầ n kết hợ p với vi ệc qua n sát

thanh ngã chúng tôi
hướng dẫn các em phương pháp lu y ện theo mẫu:
Chúng tôi kết hợp phương pháp trực quan, làm mẫu thật
nhiều lần để học sinh có
sự tự điều chỉnh trong quá trình phát âm.
T he o c hú n g t ôi t r on g t ấ t c ả c á c g i ờ họ c v à t r
ong bấ t kỳ h oà n c ả nh g i a o t i ế p n à o h ọc s i nh c ũ ng
c ầ n
p hả i p há t â m đ ú ng để t ạ o t hó i q u e n nó i đ ú ng ,
v i ế t đ ún g . C ó n h ư t h ế mớ i g i ả i q uy ế t đư ợ c v
ấ n đề .
3.3 Rèn học sinh khắc phục tình trạng đọc lên xuống giọng tuỳ tiện
Theo chúng tôi muốn khắc phục tình trạng lên xuống giọng
tùy tiện giáo viên phải
hướng dẫn đọc thật tốt các kiểu câu: câu kể, câu hỏi, câu kể
có dấu chấm lửng, câu cảm,
câu cầu khiến. Chúng tôi hướng dẫn các em theo trình tự:
- Học sinh đọc đoạn văn.
- Hỏi học sinh trong đoạn văn đó có những câu văn nào là
câu hỏi, câu kể, câu cảm,
câu cầu khiến và cách đọc của từng loại câu này, yêu cầu học sinh
ghi ký hiệu lên giọng ,
xuống giọng  ở cuối mỗi loại câu.
Sau đó chúng tôi hoặc học sinh khá đọc mẫu theo cách đọc đó rồi
cho học sinh nhấ t l à
những em y ếu kém l uy ện đọc. Vi ệc l àm này phải được t iế n hà
nh t hường xuy ê n khi gặ p những bài
t ập đọc c ó cá c ki ể u c â u như vậy . Có như t hế mới hì nh t
hà nh t hói que n đọc đúng.
3.4 Rèn học sinh đọc ngắt nhịp, nhịp độ đọc

Cách ngắt nhịp chung của
toàn bài ra sao? Song cũng cần phải phát hiện những câu,
những đoạn có cách ngắt nhịp
khác biệt trong bài để hướng dẫn học sinh. Thực chất ngắt
nhịp thơ cũng được dựa trê n c ơ
sở ngắt nhị p t he o cụm t ừ. Do vậy , ngắt nhị p t hơ không đúng
câu t hơ sẽ tr ở nên t ối nghĩa , mất hết
ý vị còn đâ u có thể cả m nhận được nội dung c ủa bài.
Bài “Hạt gạo làng ta” (Sách giáo khoa Tiếng Việt 5 Tập 1
trang 139): Câu “Hạt gạo
làng ta” mở đầu mỗi khổ thơ cũng là để khơi lên một nguồn mạch
cảm xúc, mở ra một lớp
ý nghĩa mới về hạt gạo, do đó khi đọc cần nhấn mạnh hơn.
Ví dụ: Khổ thơ 1: Hạt gạo làng ta Trong hồ nước
đầy
Có vị phù sa Có lời mẹ hát
Của sông Kinh Thầy Ngọt bùi đắng cay
Có hương sen thơm
Chúng tôi hướng dẫn học sinh ngắt nhịp như sau:
- Từ dòng 1 sang dòng 2 ngắt nhịp tương đương một dấu phẩy.
- Từ dòng 2 sang dòng 3 đọc gần như liền mạch (vắt dòng).
- Từ dòng 4 sang dòng 5 đọc gần như liền mạch (vắt dòng).
- Từ dòng 6 sang dòng 7 đọc gần như liền mạch (vắt dòng).
Khi đọc văn bản văn xuôi cũng cần chú ý tới ngắt nhịp. Đọc
bài “Mùa thảo quả”
(Sách giáo khoa Tiếng Việt 5 tập 1 trang 113), chú ý nghỉ hơi ngắn
ở những câu ngắn (Gió
thơm. Cây cỏ thơm. Đất trời thơm.) nhằm thể hiện nhịp thở của
người đang hít vào để cảm
nhận mùi thơm của thảo quả lan toả tr ong không gian.

Hoặ c khi đọc bài “Những c ánh buồm” ( Sác h gi á o khoa Ti
ếng Việ t 5 t ậ p 2 t r ang 140):
Hai cha con bước đi trên cát
21
Ánh mặt trời rực rỡ biển xanh
Bóng cha dài lênh khênh
Bóng con tròn chắc nịch.
Khi đọc, học sinh hay kéo dài các tiếng dài, tròn. Các tiếng
này là tiếng tượng hình.
Học sinh đọc kéo dài tiếng dài là hợp lí để thể hiện nghĩa của nó.
Nhưng tiếng tròn các em
cần phải đọc dứt khoát, gọn ghẽ để thể hiện sắc thái biểu cảm.
Với câu văn dài, tốc độ đọc giãn ra, làm cho người đọc,
người nghe có thời gian suy
nghĩ: “. cô bé ngây thơ tin vào một truyền thuyết nói rằng
nếu gấp đủ một nghìn con sếu
bằng giấy treo quanh phòng, em sẽ khỏi bệnh. Em liền lặng lẽ gấp
sếu. Biết chuyện, trẻ em
toàn nước Nhật và nhiều nơi trên thế giới đã tới tấp gửi hàng
nghìn con sếu giấy đến cho
Xa-da-cô. Nhưng Xa- da- cô chết khi em mới gấp được 644
con” (Những con sếu bằng
giấy – Sách Giáo khoa Tiếng Việt 5 tập 1 trang 36).
Khi gặp những câu văn có dấu chấm lửng, cần hướng dẫn học
sinh nghỉ hơi dài: “Để
có một ngôi làng như mọi ngôi làng ở trên đất liền, rồi sẽ có chợ,
có trường học, có nghĩa
trang /” (Lập làng giữ biển – Sách giáo khoa Tiếng Việt 5 tập 2
trang 36).
Làm tốt khâu rèn đọc đúng tức là ta đã tạo ra cơ sở ban đầu

Tập đọc và giáo viên phải vận dụng vào thực tế lớp mình
giảng dạy thì việc bám sát yêu
cầu của bài tập đọc mới thực sự hiệu quả.
b. Giảng từ và khai thác nghệ thuật
Qua kinh nghiệm về giảng dạy phân môn Tập đọc, chúng tôi
thấy có thể chia những
từ để giảng làm 3 loại: loại từ khó, loại từ gắn với chủ đề đang
học và loại từ chìa khoá (từ
trung tâm).Những phương pháp phổ biến là phương pháp trực
quan, liên hệ, so sánh,
phương pháp định nghĩa, giảng giải.
Khai thác nghệ thuật: Bài tập đọc là một thể thống nhất giữa
hai mặt nội dung và
nghệ thuật. Do vậy , chúng tôi nghĩ phải thông qua việc khai thác
nghệ thuật để làm toát lên
nội dung tư tưởng. Ví dụ: Trong bài Đất nước, cần giúp học
sinh hiểu tác giả đã sử dụng
biện pháp nhân hoá (Trời thu thay áo mới - Trong biếc nói cười
thiết tha), lặp từ ngữ (đây,
của chúng ta), liệt kê các hình ảnh (Những cánh đồng thơm
mát- Những ngả đường bát
ngát - Những dòng sông đỏ nặng phù sa) nhằm tả vẻ đẹp
của mùa thu thắng lợi, đồng
thời thể hiện niềm tự hào về đất nước tự do.
22
Hoặc tr ong bà i Mùa t hảo quả tôi tậ p t r ung kha i t hác đi
ệp t ừ thơm và vi ệc sử dụng một loạt
câ u văn ngắn xe n l ẫn với câu vă n dà i để l àm nổi bậ t
mùi thơm đặc bi ệt của thảo quả.
Tuy nhiên vẫn phải kết hợp xen kẽ các hình thức nghệ thuật

Rõ ràng chỉ sau khi giáo viên đã giảng thật kỹ nội dung bài,
học sinh hiểu được bài,
thâm nhập vào nội dung của bài thì lúc đó các em mới có
thể tru y ền tải tới người nghe
những ý nghĩ, tì nh cảm của tác giả (Tức là lúc đó các em mới đọc
diễn cảm được).
Học sinh có thể đọc diễn cảm tốt hơn nếu như học sinh được
nghe cô giáo mình đọc
hay , đọc tốt. Cách đọc của cô chính là một thứ phương tiện trực
quan có hiệu quả nhất góp
phần minh chứng cho những gì mà cô và trò cùng thống nhất ở trên.
4. Hiệu quả đem lại: Chất lượng môn Tập đọc lớp 5 tiến bộ
rõ rệt và được áp dụng
các trường trong cụm.
5. Khả năng và áp dụng cho đến thời điểm hiện tại
Chúng tôi đã vận dụng những kinh nghiệm trên vào thực tế giảng
dạy có hiệu quả và
tiếp tục nghiên cứu sâu hơn để khắc phục tình trạng học sinh
yếu kém, đồng thời giúp các
em học tốt phân môn Tập đọc và các phân môn khác.
Trong những năm học kế tiếp, chúng tôi sẽ tiếp tục nghiên
cứu về đề tài này nhằ m
phá t huy các ki nh nghi ệm đã đúc kế t được, đồng t hời tì m hi
ểu nhiề u gi ải pháp, kinh nghi ệm mới
ngày một t hi ết t hực và hi ệu quả hơ n phù hợp với tì nh hì
nh t hực t ế của học si n