Lịch sử cho thấy, M&A (Mua bán - Sáp nhập doanh nghiệp) là một xu
hướng phổ biến và là một chiến lược tạo ra nhiều tên tuổi trên trường kinh
doanh quốc tế. Từ Bill Gates, ông vua phần mềm đã mua lại DOS và phát triển
để tạo nên đế chế Microsoft cho đến Warren Buffet thâu tóm Birkshire
Hathaway và hàng loạt công ty để biến chúng thành những “cỗ máy in tiền”.
Điều đó cho thấy M&A là một công cụ nếu biết tận dụng sẽ mang lại những
thời cơ to lớn. Trong lĩnh vực công nghệ, IBM là cái tên rất năng động trong
M&A. Họ thường luôn thành công với các thương vụ thâu tóm những công ty
phần mềm lớn nhỏ. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về IBM cũng như quá trình
M&A của họ để thấy được công ty 100 năm tuổi này đã thành công như thế
nào với một chiến lược mang tầm quốc tế như thế (đây là phần intro để dành
báo cáo nghe mấy bạn)
Giới thiệu về IBM
Tập đoàn máy tính quốc tế (viết tắt là IBM, International Business
Machines, tên riêng “Big Blue” ) là một tập đoàn công nghệ máy tính đa quốc
gia và đặt trụ sở chính tại New York, USA. Trong số những thương hiệu hàng
đầu thế giới, IBM (cùng với Coca Cola và General Electric) đã có tuổi thọ trên
100 năm. (được thành lập năm 1911, IBM vừa kỷ niệm 100 năm ngày thành
lập vào năm 2011 vừa qua). Tập đoàn này chuyên sản xuất và bán sản phẩm
phần cứng, phần mềm và đưa ra những dịch vụ cơ sở hạ tầng, những dịch vụ
hosting và những dịch vụ tư vấn.
IBM là chủ công nhân công nghệ lớn nhất trên toàn thế giới, với hơn
400000 nhân viên trên toàn thế giới. IBM giữ nhiều bằng sáng chế hơn bất kỳ
công ty công nghệ nào khác. Hiện nay, trong tài sản của IBM là số lượng
khổng lồ các bằng sáng chế và cải tiến kỹ thuật trong một phạm vi rộng lớn từ
thẻ đục lỗ (một công cụ nhập dữ liệu), bộ xử lý, transistor, hệ thống lưu trữ,
biên soạn tài liệu, cơ sở dữ liệu, hệ điều hành
Tuy nhiên, thành công mà IBM đạt được là điều họ đã mang đến cho
khách hàng: trong tâm trí của khách hàng, IBM là 1 nhãn hiệu đã đi vào huyền
thoại. Bất chấp những thay đổi lớn về thị hiếu của người tiêu dùng, môi trường
kinh doanh và các hình thức tiếp thị, IBM vẫn tồn tại trong suốt một thế kỷ qua

phiếu của công ty cũ đều bị thay thế bởi cổ phiếu mới phát hành. Ví dụ thương
vụ Sony và Ericson năm 2001 và tạo nên công ty và thương hiệu mới
Sonyericsson.
Acqusition (mua lại hoặc thâu tóm) là việc một công ty mua lại một
phần hoặc toàn bộ tài sản hoặc cổ phiếu công ty khác và sau đó có thể dành
được quyền kiểm soát công ty đã mua lại đó. Trường hợp này thường là những
công ty có tầm cỡ lớn mua lại những công ty nhỏ hơn
2. Mục đích :
Mục đích của M&A là tạo ra một doanh nghiệp có nhiều tiềm lực mạnh
hơn về vốn, tài chính do có thề tiết kiệm chi phí, nhân lực, thị trường, kênh
phân phối… nhằm có thể phát triển để trở thành Doanh nghiệp dẫn đầu trong
một thị trường đang phát triển nhanh. Tuy nhiên đôi khi mục đích của việc mua
lại đơn giản chi là nhằm loại đối thủ cạnh tranh ra khỏi cuộc chơi.
3. Phân loại:
Xét về phân vùng địa lý, M&A có thể chia làm 2 loại là:
M&A nội địa: là những giao dịch của những công ty trong 1 quốc gia
nhất định (không có việc kết hợp tài sản xuyên biên giới)
M&A quốc tế: là những giao dịch diễn ra sự trao đổi hoặc kết hợp tài sản
của các công ty không chỉ nằm trong lãnh thổ 1 quốc gia (xuyên biên giới).
Dựa vào chức năng của các cty thành viên, ta có 3 loại
M&A theo chiều dọc
M&A theo chiều ngang M&A theo kiểu tập đoàn
M&A theo chiều ngang:
Diễn ra giữa các công ty cùng kinh doanh một loại sản phẩm, dịch vụ…
từ đó tạo ra một mặt hàng có sức cạnh tranh cao, giảm thiểu đối thủ cạnh
tranh, tiết kiệm chi phí do quy mô.
M&A theo chiều dọc:
Diễn ra giữa các doanh nghiệp cùng lĩnh vực kinh doanh nhưng khác
nhau về giai đoạn sản xuất. có thể là giữa một công ty với khách hàng hoặc nhà
cung cấp của công ty đó. Sự sáp nhập này tạo ra giá trị thông qua tận dụng kinh

Mua nợ: cũng là một cách thức tiến hành M&A gián tiếp. Khi một
doanh nghiệp mất khả năng thanh khoản và không thể trả nợ, chủ nợ có thể tìm
một doanh nghiệp có khả năng tài chính mua lại phần nợ với giá thỏa thuận.
Doanh nghiệp mua nợ trở thành chủ nợ mới và có thể thỏa thuận để chuyển đổi
khoản nợ thành vốn cổ phần và thực thi quyền sở hữu.
Thương lượng tự nguyện: diễn ra khi hai doanh nghiệp nhận thấy các lợi
ích tương đồng về văn hóa tổ chức, hoặc thị phần, sản phẩm
Quá trình tiến hành M&A quốc tế của
IBM
1. Nguyên nhân:
IBM là cty rất có lợi thế trong sản xuất phần cứng lẫn phần mềm máy
tính. Cty không muốn xuất khẩu máy tính hoặc bán lại giấy phép sản xuất cho
các nhà phân phối và sản xuất khác ở nước ngoài bởi vì làm thế họ sẽ bị mất lợi
thế độc quyền và có thể bị đánh cắp bí mật công nghệ. Do vậy, IBM quyết định
mở rộng quy mô sản xuất ra nước ngoài và kiểm soát trực tiếp các hoạt động
sản xuất, phân phối để khai thác lợi thế độc quyền bằng con đường M&A quốc
tế.
Sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường thế giới khiến nhiều doanh nghiệp
phải mở rộng quy mô để cạnh tranh. Vì vậy, IBM tiến hành M&A để kêu gọi
các tiềm lực nhằm tăng năng lực cạnh tranh của mình trên thương trường quốc
tế.
Trên thực tế, để duy trì được lợi thế cạnh tranh, bản thân công ty luôn
phải có sự đầu tư đổi mới về kỹ thuật và công nghệ để cạnh tranh với các đối
thủ khác. Mặc dù mảng R&D của IBM rất được đầu tư chú trọng nhưng vẫn
chưa bắt kịp được theo xu thế công nghệ hiện đại. Ngành sản xuất máy tính bắt
đầu gia tăng rủi ro do sự lỗi thời của quá khứ. Do vậy, IBM phải mua lại các
công ty nước ngoài khác nhằm tận dụng được lợi thế công nghệ của các công
ty này. Nhìn vào lịch sử 100 năm của IBM, dễ dàng thấy rằng công ty cũng đã
tiến một bước dài, chuyện từ việc sản xuất máy tính sang cung cấp các giải
pháp kinh doanh tích hợp đủ cả phần cứng, phần mềm, các sản phẩm, dịch vụ

3
PureEdge
Solutions
2005
Dịch vụ biểu mẫu điện
tử
4 Cognos 2007
Phần mềm giải pháp
kinh doanh
5 tỉ
5
Net Integration
Technologies
2008
Phần mềm giải pháp
kinh doanh
6 Clarity Systems 2010
Phần mềm quản lý tài
chính
7 Argorithmis 2011 Phần mềm phân tích rủi 387
ro triệu
8
Israel
Ubique 2000
Dịch vụ tin nhắn tức
thời
9
Unicorn
Solutions
2006

động
60 triệu
17
Anh
i2 Limited 2011
Phần mềm phân tích
thông minh
18 Green Hat 2012
Phần mềm quản lý điện
toán đám mây
19
Bộ phận tư vấn
của
Pricewaterhouse
Coopers
2002
Tư vấn kinh doanh và
dịch vụ công nghệ
3,5 tỉ
20
Pháp
KeyMRO 2004
Dịch vụ nghiên cứu thị
trường
21 ILOG 2009
Phần mềm quản lý quy
trình kinh doanh
340
triệu
22 Phần Lan

hàng
170
triệu
29 Na Uy Metamerge 2002
Hệ thống quản lý cá
nhân
30 Đan Mạch
Maersk Data và
DMdata
2004
Dịch vụ chuyển đổi
kinh doanh
31 Brazil
Global Value
Solutions
2006
Dịch vụ IT cho doanh
nghiệp vừa và nhỏ
32 Thụy Điển Telelogic AB 2008
Phần mềm phát triển
doanh nghiệp
33 Ireland
Cúram
Software
2011 Phần mềm quản lý
Trong gian đoạn 12 năm từ năm 2000 đến nay, IBM đã tiến hành mua
lại tổng cộng 33 công ty nước ngoài. Trong số đó, có đến 9 cty của Israel và 7
cty của Canada, số còn lại trải rộng ở các quốc gia khác từ Tây sang Đông như
Anh, Pháp, Hà Lan, Ấn Độ, Singapore, Hong Kong… Sở dĩ IBM mua nhiều
cty ở Israel là do đây là nơi có nền công nghệ cao hàng đầu thế giới, được

kinh doanh, từng ngày các công ty đang chuyển hướng tập trung để điện toán
hóa đám mây, trong đó thông tin được lưu trữ trực tuyến, và trở nên ít phụ
thuộc vào phần mềm được cài đặt tại một trang web của một công ty nào đó .
Và để thực hiện được điều này, cty đã tiến hành mua lại bộ phận tư vấn của
PricewaterhouseCoopers – một cty kiểm toán hàng đầu thế giới với mức giá 3,5
tỷ USD vào 2002. Đây thực sự là một giải pháp kinh doanh rất thành công của
IBM bởi lẽ cho đến nay đây là mảng kinh doanh cho về nhiều lợi nhuận nhất và
chiếm tỷ trọng lớn nhất trong các bộ phận kinh doanh của IBM. Đến nay, bên
cạnh các dịch vụ như Smarter Planet, dịch vụ đám mây và phân tích thị trường,
các dịch vụ tư vấn kinh doanh, IBM còn đang triển khai các chiến dịch nhằm
giải quyết các vấn đề trong thế giới thực như ách tắc giao thông hay quản lý
nguồn nước, chăm sóc y tế. Gần đây nhất, trong năm 2012, IBM đã mua lại
Worklight, một hãng sản xuất phần mềm dành cho điện thoại thông minh và
máy tính bảng, một động thái cho thấy cty đang có ý định thâm nhập vào thị
trường đang rất thịnh hành này.
Qua những phân tích trên, ta thấy rằng, thực chất quyết định mua bán và
sáp nhập của IBM không phải là một quyết định bình thường hay mang tính
tình thế mà nó là quyết định mang tính chiến lược, tạo nên một sự thay đổi lớn
trong cty cũng như tầm nhìn và hướng đi của cty về sau.
4. Phương thức tiến hành:
IBM tiến hành M&A quốc tế chủ yếu bằng phương thức thương lượng
mua lại tài sản của cty hoăc mua lại chỉ một phần tài sản của cty đó (như
trường hơp mua lại bộ phận kinh doanh của PwC) với các hình thức như đấu
thầu (ILOG), mua bằng tiền mặt (Consul, Rembo Technology, Unicorn
Solutions…), mua bằng cổ phiếu (Solid, Green Hat, i2 Limited) hay kết hợp
mua bằng cổ phiếu và tiền mặt (PwC).
5. Những thuận lợi và thành công đạt được:
Hiện tại, IBM làm ra hai phần ba doanh thu ở các thị trường nước ngoài.
Chiến lược toàn cầu linh hoạt của IBM đã giúp tập đoàn duy trì được lợi nhuận
khi các doanh nghiệp khác bị khủng hoảng.

Bên cạnh những thành công đạt được, IBM còn gặp phải những khó
khăn và rủi ro khi M&A quốc tế. Thứ nhất, mô hình toàn cầu hóa kiểu mới mà
IBM đang theo đuổi cũng có những khó khăn cho công tác quản lý. Một sự
thay đổi mạnh công ty sẽ gây rối loạn cho hàng ngàn công nhân. Để bắt kịp
những sự thay đổi về nhu cầu tài năng và để giảm giá thành, IBM phải thực
hiện một chiến lược mà không được nhiều người tán thành: thường xuyên
tuyển dụng nhân viên cho loại công việc này và sa thải nhân viên ở loại công
việc khác. Trong mấy năm gần đây, IBM đã dành ra mỗi năm khoảng 400 triệu
USD để thanh toán tiền trợ cấp thôi việc và các chi phí khác để cắt giảm mỗi
năm khoảng 8.000 nhân viên.
Thứ hai, khó khăn trong việc tính toán các giá trị của doanh nghiệp mà
IBM muốn mua lại. Bởi trong giá trị của cty đó có những giá trị vô hình rất khó
tính toán chính xác. Mặc dù có thể chỉ là tương đối, nhưng việc tính gần đúng
giá trị vô hình có thể giúp cty tiết kiệm số tiền trả vượt hơn phần giá trị mua về
nếu tính toán sai đồng thời giúp thuận lợi hơn trong quá trình thương thảo với
cty muốn mua. Gần đây, IBM đã dự định mua lại Sun Mycrosystems, nhưng
trong quá trình thương thảo, sự bất đồng về giá và một số điều khoản trong hợp
đồng đã khiến cho việc mua bị đỗ vỡ.
Sự khác biệt về văn hóa cũng là khó khăn không dễ giải quyết của IBM.
Sẽ xảy ra rủi ro nếu khi tiến hành M&A quốc tế, IBM chỉ xét các con số tài
chính mà không xét rằng liệu con người, văn hóa ở công ty bị mua lại có phù
hợp với công ty của mình hay không. Do 2 cty với 2 môi trường văn hóa khác
biệt, đặc biệt khi đó lại là cty nước ngoài. Nếu không làm tốt chính sách hòa
hợp, các nhân viên của cty được mua có thể sẽ không tiếp tục ở lại cty làm
việc. Một ví dụ, sau khi IBM mua lại Daksh eServices của Ấn Độ, nhiều nhân
viên người Ấn ở đây đã chuyển sang cty khác vì họ cho rằng môi trường tại
đây không phù hợp với họ.
Thứ tư, IBM phải tốn rất nhiều chi phí cho việc mua lại các cty nước
ngoài, chỉ tính riêng việc mua lại Cognos và bộ phận tư vấn cua PwC, cty đã
phải bỏ ra gần 9 tỷ USD. Bên cạnh đó còn có rất nhiều chi phí phát sinh trong