Phân loại các bài toán chuyển động đều ở Tiểu học
PHÂN LOạI CáC bài toán chuyển động đều ở TIểU HọC
A) Đặt vấn đề
1.Lời mở đầu.
Nội dung toán chuyển động đều đã đợc đa vào chơng trình Toán lớp 5 với những yêu cầu
cơ bản :Giúp học sinh nắm đợc công thức,hiểu đợc khái niệm vận tốc , thời gian quãng đ-
ờng, biết giải các bài tập đơn giản thuộc các dạng toán trên và biết vận dụng những kiến
thức đã học vào cuộc sống hằng ngày.Từ đó giúp các em thấy đợc mối quan hệ giữa ba đại
lợng: vận tốc ,quãng đờng ,thời gian. Đồng thời thông qua phần này các em đợc củng cố
về mối quan hệ giữa các thành phần của phép nhân, phép chia và quan hệ giữa các đại lợng
tỉ lệ , đại lợng thời gian và khái niệm thời điểm.
Tuy nhiên đây là một dạng toán rất mới đối với HS tiểu học, do đó loại toán này một
mặt tạo hứng thú học tập cho một bộ phận HS mặt khác lại gây ra cho các em những khó
khăn nhất định trong trong việc tiếp thu kiến thức và vận dụng để giải bài tập. Mặc dù vậy
những kiến thức về chuyển động đều gắn liền với thực tế cuộc sống nên nếu giáo viên có
sự đầu t nghiên cứu sâu để phân loại các dạng bài tập và đa ra những phơng pháp giảng
dạy phù hợp thì sẽ làm tăng hứng thú và phát triển t duy cho học sinh thuộc mọi đối tợng,
nhờ đó giúp các em có có lòng say mê yêu thích môn toán nói riêng và có hứng thú học
tập nói chung.
Trờng Tiểu học Cẩm Liên `GV: Bùi Thị Toàn
Ph©n lo¹i c¸c bµi to¸n chun ®éng ®Ịu ë TiĨu häc
2.Thùc tr¹ng vÊn ®Ị .
Qua qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y t«i thÊy r»ng hÇu hÕt häc sinh tiÕp cËn víi nh÷ng bµi to¸n
chun ®éng ®Ịu cã yªu cÇu sư dơng thªm c¸c bíc trung gian hc ®ßi hái cã ®«i chót suy
ln ®Ịu bì ngì vµ thêng kh«ng thùc hiƯn ®Çy ®đ yªu cÇu cđa bµi tËp. Nh×n chung c¸c em
chØ lµm tèt nh÷ng bµi tËp ®¬n gi¶n(chØ yªu cÇu ¸p dơng c«ng thøc ®Ĩ tÝnh).§ã lµ do c¸c em
cha cã ph¬ng ph¸p suy ln, cha biÕt vËn dơng nh÷ng kiÕn thøc liªn quan ®Õn d¹ng to¸n
nµy ®Ĩ lµm bµi v cßn do c¸c em nhÇm lÉn gi÷a c¸c d¹ng to¸n.à
T«i thÊy r»ng “chun ®éng ®Ịu” lµ mét d¹ng to¸n ®iĨn h×nh ë líp 5 .Thùc tÕ cã nhiỊu
bµi to¸n hay chØ mang c¸i vá h×nh thøc lµ chun ®éng ®Ịu cßn vỊ mỈt to¸n häc nã l¹i
chøa ®ùng nhiỊu néi dung cđa nhiỊu lo¹i to¸n ®iĨn h×nh kh¸c. Khi häc sinh häc tèt m¹ch

108 :12= 9 ( phót)
§¸p sè :9 phót
2) (Bµi tËp 4-trang143-SGK To¸n 5) Bµi tËp 2 (trang143-SGK To¸n 5) Mét con r¸i c¸ cã
thĨ b¬i víi vËn tèc420m/phót. TÝnh thêi gian ®Ĩ r¸i c¸ b¬i ®ỵc qu·ng ®êng 10,5 km.
Bµi gi¶i:
§ỉi : 10,5km=10500m
Thêi gian ®Ĩ con èc sªn bß hÕt qu·ng ®êng lµ:
Trêng TiĨu häc CÈm Liªn `GV: Bïi ThÞ Toµn
Phân loại các bài toán chuyển động đều ở Tiểu học
10500: 420=25( phút)
Đáp số :25 phút
3) (Bài tập2-trang144-SGK Toán 5)
Một chiếc xe máy đi qua chiếc cầu dài 1250m hết 2 phút. Tính vận tốc của xe máy với đơn
vị đo là km/giờ.
Bài giải:
Cách 1:
Đổi : 1250m=1,25km; 2 phút=1/30giờ.
Vận tốc của xe máy là:
1,25:
30
1
=37,5(km/giờ)
Đáp số: 37,5km/giờ
Cách 2:
Vận tốc của xe máy là:
1250: 2=625(m/phút)
625m/phút=0,625km/phút
=0,625:
60
1

21
vv
s
t

=
Trờng Tiểu học Cẩm Liên `GV: Bùi Thị Toàn
Phân loại các bài toán chuyển động đều ở Tiểu học

v
1
-v
2
=
ts :
s = (v
1
- v
2
) x t
Trong đó : v
1,
v
2
lần lợt là vận tốc của hai vật tham gia chuyển động.
t là thời gian hai vật chuyển động để gặp nhau.
s là quãng đờng 2 vật đi.
1) (Bài 1 trang 145-SGK Toán 5)
a)Một ngời đi xe đạp từ B đến C với vận tốc 12km/giờ, cùng lúc đó một ngời đi xe máy
từ A cách B là 48 km với vận tốc 36km/ giờ và đuổi theo xe đạp. Hỏi kể từ lúc bắt đầu

giờ?
Bài giải:
Khoảng thời gian xe máy đi trớc ô tô là:
11 giờ 7 phút -8 giờ 37 phút =2 giờ 30phút
2 giờ 30phút=2,5 giờ
Khi ô tô khởi hành xe máy đã đi đợc quãng đờng là :
Trờng Tiểu học Cẩm Liên `GV: Bùi Thị Toàn
B
A
C
48km
36km/giờ
12km/giờ
Phân loại các bài toán chuyển động đều ở Tiểu học
36 x 2,5 =90 (km)
(Gv phân tích để HS hiểu bài toán lúc này chuyển thành: 2 vật CĐ cùng thời điểm(11 giờ 7 phút) và
khoảng cách ban đàu của 2 vật là : 90 km)
Sau mỗi giờ ô tô gần xe máy thêm :
54-36=18 (km)
Thời gian cần đi để ô tô đuổi kịp xe máy là :
90:18=5 (giờ )
Thời điểm ô tô đuổi kịp xe máy là:
11 giờ 7 phút +5 giờ = 16 giờ 7 phút.
Đáp số: 16 giờ 7 phút.
3) (Bài 2 trang 171-SGK Toán 5)
Một ô tô và một xe máy xuất phát cùng một lúc từ A đến B . Quãng đờng AB dài 90
km. Hỏi ô tô đến B trớc xe máy bao lâu, biết thời gian ô tô đi là 1,5 giờ và vận tốc ô tô
gấp 2 lần vận tốc xe máy?
Bài giải:
Vận tốc của ô tô là :

Vừ
Lềnh
11 km/giờ
5 km/giờ
8 km
Phân loại các bài toán chuyển động đều ở Tiểu học
Phân tích:Để chọn đợc đáp án đúng các em cần biết giải bài tập này(ra nháp)
Bài giải:
Sau mỗi giờ Vừ gần Lềnh thêm:
11- 5 = 6 (km)
Thời gian Vừ cần đi để đuổi kịp Lềnh là:
8 : 6=
3
4
(giờ)

3
4
(giờ)= 80 phút
Kết luận: Vậy đáp án B là đúng.
Dạng 3: Chuyển động ngợc chiều của hai vật.
Các công thức cần nhớ:

21
vv
s
t
+
=
Từ đó ta có :

Ta có sơ đồ sau:
Theo sơ đồ trên ta có :
Tổng số phần bằng nhau là:
2+3=5(phần)
Vận tốc của ô tô đi từ A là:
90: 5 x2 =36 (km)
Vận tốc của ô tô đi từ B là:
90-36=54 (km)
Đáp số: 36 km/giờ
54km/giờ
2) (Bài 4 trang 162-SGK Toán 5)
Trờng Tiểu học Cẩm Liên `GV: Bùi Thị Toàn
Vận tốc ô tô đi từ A
Vận tốc ô tô đi từ B
90 km/giờ
Phân loại các bài toán chuyển động đều ở Tiểu học
Một ô tô và một xe máy khởi hành cùng một lúc và đi ngợc chiều nhau. Ô tô đi từ A với
vận tốc 48,5 km/ giờ, xe máy đi từ B với vận tốc 33,5 km/ giờ. Sau 1 giờ 30 phút ô tô và xe
máy gặp nhau tại C. Hỏi quãng đờng AB dài bao nhiêu ki-lô-mét ?
Bài giải:
Đổi : 1 giờ 30 phút = 1,5 giờ
Tổng vận tốc của ô tô và xe máy là :
48,5+33,5=82 (km/giờ)
Độ dài quãng đờng AB là:
82x 1,5 =123(km)
Đáp số: 123 km
Dạng 4: Chuyển động của vật trên dòng nớc.
Kiến thức cần nhớ:
v
xd

Vận tốc thuyền máy khi đi xuôi dòng là:
22,6+2,2=24,8 (km/giờ)
Độ dài quãng sông AB:
24,8 x1,25= 31 (km)
Đáp số: 31 km
2) (Bài 4 trang 177-SGK Toán 5)
Một con thuyền đi với vận tốc 7,2 km/giờ khi nớc lặng, vận tốc của dòng nớc là 1,6 km/
giờ.
a) Nếu thuyền đi xuôi dòng thì sau 3,5 giờ sẽ đi đợc bao nhiêu km?
b) Nếu thuyền đi ngợc dòng thì cần bao nhiêu thời gian để đi đợc quãng đờng nh khi xuôi
dòng trong 3,5 giờ?
Bài giải:
a) Khi xuôi dòng vận tốc của con thuyền là:
7,2+1,6=8,8 (km/giờ)
Quãng đờng thuyền đi xuôi dòng trong 3,5 giờ là:
8,8 x 3,5 =30,8 (km)
b) Khi ngợc dòng vận tốc của con thuyền là:
7,2-1,6 = 5,6 (km/giờ)
Thời gian để thuyền đi đợc quãng đờng nh khi
đi xuôi dòng trong 3,5 giờ là:
30,8: 5,6=5,5 (giờ)
Đáp số : a) 30,8 km
b) 5,5 giờ
3) Bài 5 trang 178-SGK Toán 5)
Trờng Tiểu học Cẩm Liên `GV: Bùi Thị Toàn
Ph©n lo¹i c¸c bµi to¸n chun ®éng ®Ịu ë TiĨu häc
Mét tµu thủ khi xu«i dßng cã vËn tèc 28,4 km/giê,khi ngỵc dßng cã vËn tèc 18,6 km/ giê.
TÝnh vËn tèc cđa tµu thủ khi níc lỈng vµ vËn tèc cđa dßng níc.
*Ph©n tÝch:
Tríc hÕt GV gỵi ý ®Ĩ HS ®a ®ỵc bµi to¸n vỊ d¹ng “T×m hai sè khi biÕt tỉng vµ hiƯu cđa

§iỊu nµy sÏ gióp c¸c em n¾m v÷ng tõng m¹ch kiÕn thøc vµ cã thĨ nhanh nh¹y t×m thªm
nh÷ng c¸ch gi¶i kh¸c nhê ®ã t¹o høng thó vµ lßng say mª ham thÝch häc tËp m«n to¸n ®èi
víi c¸c em.
Trªn ®©y lµ mét sè kinh nghiƯm nhá cđa t«i trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y. T«i rÊt mong ®ỵc
sù gãp ý bỉ sung cđa c¸c b¹n ®ång nghiƯp. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n.
CÈm Liªn , ngµy 06 th¸ng 05 n¨m 2009
Ngêi viÕt : Trêng TiĨu häc CÈm Liªn `GV: Bïi ThÞ Toµn
Vận tèc tµu thủ
Vận tèc dßng níc
18,6km/giê
28,4km/giê
Phân loại các bài toán chuyển động đều ở Tiểu học
Bùi Thị Toàn .
Trờng Tiểu học Cẩm Liên `GV: Bùi Thị Toàn