PHÁT TRIỂN LOẠI HÌNH DU LỊCH BIỂN Ở VIỆT NAM:
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
LỜI MỞ ĐẦU
Trong những năm tới đây, Việt Nam chuyển sang thời kỳ đẩy mạnh công
nghiệp hóa - hiện đại hóa. Sự nghiệp đổi mới sẽ có bước phát triển mạnh hơn,
nhằm đưa nền kinh tế Việt Nam từ nông nghiệp nghèo nàn, lạc hậu, thành một
nước công nghiệp, có nền kinh tế hiện đại với cơ cấu công - nông nghiệp - dịch
vụ hợp lý, trong đó công nghiệp và dịch vụ ngày một chiếm tỷ trọng lớn trong
cơ cấu tổng sản phẩm quốc dân. Với đặc điểm là một ngành kinh tế tổng hợp,
mang tính liên ngành, liên vùng và xã hội hóa cao, với hiệu quả nhiều mặt, lại
được xác định có vai trò ngành kinh tế mũi nhọn, nên ngành du lịch phải đẩy
mạnh tốc độ phát triển nhanh hơn và bền vững. Để đạt được mục tiêu đề ra, một
trong những nhiệm vụ trước mắt mà ngành du lịch phải thực hiện đó là kích
thích việc đa dạng hóa các loại hình du lịch trong nước, đặc biệt là loại hình du
lịch biển. Nhận thức được tiềm năng và tầm quan trọng của việc phát triển du
lịch biển ở Việt Nam, bài viết này của em tập trung vào tìm hiểu, đánh giá và
phân tích thực trạng để xác định những nguyên nhân chủ yếu làm cơ sở đề xuất
một vài giải pháp phù hợp. Em chân thành cảm ơn thầy giáo - thạc sỹ Nguyễn
Phi Lân và các bạn trong nhóm đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho em
hoàn thành bản Đề án môn học này.
- 1 -
CHƯƠNG I
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN
LOẠI HÌNH DU LỊCH BIỂN
1.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN.
1.1.1. Định nghĩa về Du lịch.
Du lịch là một ngành kinh doanh bao gồm các hoạt động tổ chức hướng
dẫn du lịch, sản xuất, trao đổi hàng hóa và dịch vụ của những doanh nghiệp,
nhằm đáp ứng các nhu cầu về đi lại lưu trú, ăn uống, tham quan, giải trí, tìm
hiểu và các nhu cầu khác của khách du lịch. Các hoạt động đó phải đem lại lợi
ích kinh tế - chính trị thiết thực cho nước làm du lịch và cho bản thân doanh

toàn, mức độ tiện nghi, tốc độ và giá cả.
• Không khí chính trị trên thế giới hòa bình và ổn định.
1.1.2.2. Điều kiện phát triển hoạt động kinh doanh du lịch (cung du lịch).
• Tình hình và xu hướng phát triển kinh tế.
• Tình hình chính trị hòa bình, ổn định của đất nước và các điều kiện an
toàn với du khách.
• Điều kiện về tài nguyên du lịch: bao gồm tài nguyên nhân văn và tài
nguyên tự nhiên.
• Điều kiện về sự sẵn sàng phục vụ khách du lịch
• Một số tình hình và sự kiện đặc biệt.
1.1.3. Các loại hình Du lịch.
Dựa vào các tiêu thức phân loại khác nhau có thể phân du lịch thành các
loại hình du lịch khác nhau và cơ bản có một số tiêu thức như sau:
1.1.3.1. Căn cứ vào phạm vi lãnh thổ của chuyến đi du lịch: theo tiêu thức này
du lịch được phân thành du lịch quốc tế và du lịch nội địa:
- 3 -
• Du lịch quốc tế: là hình thức du lịch mà ở đó điểm xuất phát và điểm đến
của khách nằm ở lãnh thổ của các quốc gia khác nhau - khách du lịch phải đi
qua biên giới và tiêu ngoại tệ ở nơi đến du lịch..
Bản thân du lịch Quốc tế được phân thành:
o Du lịch Quốc tế chủ động: Là hình thức du lịch của những người ở
nước ngoài đến một quốc gia nào đó và tiêu ngoại tệ ở đó.
o Du lịch Quốc tế thụ động: là hình thức du lịch của công dân một
quốc gia nào đó và của những người nước ngoài đang cư trú trên lãnh thổ quốc
gia đó đi ra nước ngoài du lịch và trong chuyến đi đó họ đã tiêu tiến kiếm ra tai
đất nước đang cư trú.
• Du lịch nội địa: là hình thức đi du lịch điểm xuất phát và điểm đến của du
khách cùng nằm trong lãnh thổ của một quốc gia.
1.1.3.2. Căn cứ vào nhu cầu làm nảy sinh hoạt động du lịch: theo tiêu thức này
du lịch được phân tành các loại sau:

• Du lịch công vụ: nhằm thực hiện mục đích chính là thực hiện nhiệm vụ
công tác hoặc nghề nghiệp nào đó.
• Du lịch thương gia: mục đích chính là đi tìm hiểu thị trường, nghiên cứu
dự án đầu tư, ký kết hợp đồng,.v.v.
• Du lịch thăm hỏi, du lịch quê hương
• Du lịch quá cảnh: nảy sinh do nhu cầu đi qua lãnh thổ của một quốc gia
nào đó trong một thời gian ngắn để đến một quốc gia khác.
1.1.3.3. Căn cứ vào đối tượng khách du lịch:
• Du lịch thanh thiếu niên;
• Du lịch dành cho những người cao tuổi;
• Du lịch dành cho phụ nữ, du lịch gia đình.
1.1.3.4. Căn cứ vào hình thức tổ chức chuyến đi
• Du lịch theo đoàn: các thành viên tham dự đi theo đoàn và thường có
chuẩn bị chương trình du lịch từ trước, trong đó đã định ra những nơi sẽ đến
- 5 -
thăm, nơi lưu trú và ăn uống. Du lịch theo đoàn có thể được tổ chức theo 2 hình
thức sau:
o Du lịch theo đoàn có thông qua tổ chức du lịch: đoàn du lịch được
các tổ chức trung gian (các doanh nghiệp lữ hành), các tổ chức vận tải (thường
là các hãng hàng không), hoặc các tổ chức du lịch khác (khách sạn),…tổ chức
cuộc hành trình. Các tổ chức đó chuẩn bị và thỏa thuân trước chuyến hành trình
và lịch đi cho đoàn. Mỗi thành viên trong đoàn được thông báo trước chương
trình của chuyến đi.
o Du lich theo đoàn không thông qua tổ chức du lịch: đoàn du lịch tự
chọn chuyến hành trình, tự xác định thời gian đi, số ngày đi, những nơi sẽ đến
thăm,…có thể đoàn đã được thỏa thuận trước hoặc tới nơi mới tìm cơ sở lưu
trú, ăn uống,…
• Du lịch cá nhân:
o Du lịch cá nhân có thông qua tổ chức du lịch: cá nhân đi du lịch
theo kế hoạch định trước của các tổ chức du lịch, tổ chức công đoàn hay tổ

gồm: tài nguyên tự nhiên và tài nguyên nhân văn.
• Tài nguyên du lịch biển:
o Tài nguyên tự nhiên: là các điều kiện về địa hình, mà cụ thể là
cảnh quan thiên nhiên ven biển; quần thể sinh vật trên cạn, dưới nước như cây
cỏ, tôm, cá,...; khí hậu (số ngày mưa, số giờ nắng trung bình, nhiệt độ trung
bình của không khí vào ban ngày, nhiệt độ trung bình của nước biển, cường độ
gió, hướng gió).
o Tài nguyên nhân văn: là tổng thể các giá trị văn hóa, lịch sử, các
thành tựu chính trị và kinh tế có ý nghĩa đặc trưng cho sự phát triển của du lịch
biển như các viện bảo tàng hải dương học, các làng xã ven biển với nghề thủ
công đặc trưng, các di tích đặc trưng của một triều đại hoặc một nền văn minh
cổ xưa,...
1.2.TIỀM NĂNG DU LỊCH BIỂN CỦA VIỆT NAM.
1.2.1. Vị trí địa lý, dân cư, xã hội.
- 7 -
Việt Nam có vị trí địa lý chiến lược thuận lợi về biển. Lãnh thổ đất liền
của Việt Nam được bao bọc bởi đường bờ biển Đông trải dài trên 3.200 km trên
3 hướng: Đông, Nam và Tây Nam. Trung bình cứ 100 km
2
diện tích đất liền
Việt Nam thì có 1 km bờ biển, tỷ lệ này cao hơn so với tỷ lệ trung bình của thế
giới (600 km
2
mới có 1 km bờ biển).
Vùng ven biển Việt Nam hiện gồm 29 tỉnh, thành phố trực thuộc trung
ương với diện tích tự nhiên là 140.413 km
2
, dân số 41,5 triệu bằng 41,5% diện
tích và 53,4% dân số cả nước (theo số liệu điều tra năm 2000). Lãnh thổ Du lịch
biển là nơi hội tụ của nhiều điểm thuận lợi và nguồn tài nguyên tự nhiên đa

đặc biệt trong số đó có 4 di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận:
Phố cổ Hội An, Cố đô Huế, Thánh địa Mỹ Sơn và. Nhiều lễ hội dân gian truyền
thống, tiêu biểu là lễ hội Nghinh Ông hay lễ cúng cá Ông (cá voi); nhiều làng
nghề truyền thống;.v.v. là những giá trị văn hóa hấp dẫn khách du lịch.
1.2.3. Điều kiện kinh tế - xã hội phát triển Du lịch biển ở Việt Nam .
1.2.3.1. Hệ thống đô thị ven biển.
Hệ thống đô thị Việt Nam tập trung chủ yếu ở ven biển với 43 đô thị từ
cấp thị xã trở lên, trong đó có 1 đô thị đặc biệt (Thành phố Hồ Chí Minh); 3 đô
thị loại 1 (bao gồm cả Thành phố Huế mới được công nhận năm 2004); 5 đô thị
loại 2; 7 đô thị loại 3 và 27 thị xã (đô thị loại 4).
Hệ thống đô thị có vị trí đặc biệt quan trọng trong tổ chức hoạt động du
lịch theo lãnh thổ, trong đó các đô thị đặc biệt và đô thị loại 1 đều là các trung
tâm vùng du lịch. Sự phát triển nhanh chóng của hệ thống vùng ven biển hiện
nay sẽ là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của du lịch biển.
1.2.3.2. Cơ sở hạ tầng du lịch biển.
• Đường bộ: Hệ thống giao thông đường bộ, đặc biệt là tuyến quốc lộ
xuyên Việt (quốc lộ 1A) được nâng cấp cùng việc xây dựng quốc lộ 10, tạo
điều kiện gắn kết các địa phương vùng ven biển trong phát triển kinh tế - xã
hội nói chung và du lịch nói riêng. Một số đường quốc lộ như quốc lộ 18, quốc
- 9 -
lộ 51B, .v.v. đã được nâng cấp tạo gắn kết hoạt động du lịch của 2 Trung tâm
quan trọng nhất là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh với du lịch biển.
Từ các đô thị, cảng biển, hệ thống quốc lộ Đông Tây, nối liền vùng ven biển
Việt Nam với những lãnh thổ phía Tây đất nước và xa hơn với các nước trong
khu vực, góp phần vào sự phát triển của du lịch biển.
• Đường sắt: Quan trọng nhất và có ý nghĩa du lịch là tuyến đường sắt
Thống Nhất Bắc - Nam từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh. Tuyến đường
này sẽ góp phần đẩy mạnh sự phát triển của du lịch biển khi nó được hòa vào
hệ thống đường sắt xuyên Á.
• Đường biển: Trên chiều dài 3.260 km bờ biển từ mũi Ngọc (Quảng Ninh)

quốc tế đến vùng ven biển có hơi giảm so với năm 2002, tuy nhiên năm 2004
lại tăng trở lại cùng với việc tăng số lượng khách quốc tế đến Việt Nam (Bảng
1).
Số liệu trên thống kê ở phạm vi toàn vùng ven biển Việt Nam từ năm
1995 đến năm 2004 cho thấy số lượt khách du lịch quốc tế đến các khu vực
trọng điểm du lịch vùng ven biển tăng nhanh với tốc độ bình quân khoảng
12,6%/năm. Riêng khu vực Quảng Ninh - Hải Phòng và Huế - Đà Nẵng có tốc
- 11 -
độ tăng khá cao (trên 41%/năm ); tiếp đến là Nha Trang - Khánh Hòa
(2,5%/năm), Bà Rịa - Vũng Tàu (12,6%/năm).
Khách du lịch quốc tế đến vùng ven biển Việt Nam phân bố không đồng
đều theo lãnh thổ. Có 4 khu vực thu hút khách nhiều nhất đó là: Tp Hồ Chí
Minh, Vũng Tàu (hơn 40% tổng lượng khách quốc tế đến vùng ven biển),
Quảng Ninh - Hải Phòng (trên 25%); Huế - Đà Nẵng (12%) và Nha Trang -
Khánh Hòa (xấp xỉ 4%). Bốn khu vực trọng điểm này đã thu hút tới 80% tổng
số khách quốc tế đến nghỉ ngơi tham quan trong toàn vùng ven biển. Đây là
những khu vực có những đô thị lớn với điều kiện cơ sở hạ tầng và cơ sở vật
chất kỹ thuật du lịch tương đối tốt, đồng thời là những nơi tập trung nhiều tài
nguyên du lịch có giá trị.
Khách du lịch Việt Nam và vũng ven biển ngày càng tăng và hiện đang
chiếm tỷ lệ cao nhất (27% tổng số khách quốc tế), sau đó là Việt kiều, khách
Mỹ (12%), Nhật Bản (>6%).
Khách du lịch đường biển chủ yếu từ các nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài
Loan, Trung Quốc và một số nước Tây Âu tăng nhanh trong thời gian qua. Năm
1993 mới có 18.414 khách (chiếm 3,07% thị phần) đến năm 2001 đã tăng lên
284.612 khách (chiếm 12,2% thị phần khách khách quốc tế; và khoảng 1- 2%
thị phần thu nhập), tốc độ tăng bình quân 40,5%/năm.
Bảng 1: Số lượt khách du lịch quốc tế đến các tỉnh ven biển
giai đoạn 1995 - 2004
Đơn vị: 1.000 lượt