Lời nói đầu
Lịch sử phát triển của xã hội loài ngời trải qua nhiều giai đoạn nối tiếp từ thấp
lên cao. ứng với mỗi giai đoạn là một hình thái kinh tế phù hợp với nó. Sự phát triển
của các hình thái kinh tế nối tiếp nhau là một quá trình lịch sử tự nhiên. Thực tiễn
phát triển của nền kinh tế thị trờng ở nớc ta hiện nay đang đặt ra nhiều vấn đề phải
giải quyết. Trong đó , việc làm rõ vị trí của nhân cách & sự ảnh hởng của cơ chế thị
trờng trong quá trình hình thành & phát triển nhân cách của con ngời là đòi hỏi cấp
thiết cả về mặt lý luận, thực tiễn quản lý đất nớc cũng nh công cuộc cải cách nền
hành chính quốc gia.
Về bản chất, con ngời muốn tồn tại với t cách là thành viên của xã hội thì tất
yếu con ngời phải tuân theo một cơ chế xã hội mà họ đang sống. Nói cách khác,
chính con ngời tạo ra cơ chế hoạt động xã hội, nhng không phải tuỳ tiện theo ý muốn
chủ quan mà bị quy định bởi những quy luật phát triển khách quan của xã hội, và sự
biểu hiện về thái độ, hành vi, cách ứng xử đối với những vấn đề của xã hội chính
là nhân cách của con ngời. Và kinh nghiệm thực tế của Việt Nam và của thế giới cho
rằng : Kinh tế không thể phát triển lành mạnh & lâu dài nếu thiếu nền tảng nhân
cách-đạo đức. Và con ngời không phải là sản phẩm thụ động của kinh tế mà có một
sức mạnh tinh thần lớn lao tác động ngợc lại với kinh tế. Trong những trang viết này,
em xin đợc đề cập đến một trong những vấn đề đang đợc quan tâm : Đó là sự hình
thành nhân cách con ng ời trong nền kinh tế thị tr ờng ở Việt Nam , em xin chân
thành cảm ơn thầy Trần Thành đã tận tình giúp đỡ em hoàn thành bài viết này.
1
Phần A: Giới thiệu đề tài
Trong các tác phẩm kinh điển của mình, C.Mac & Anghen cho rằng : Con ngời
phải đợc đặc biệt chú trọng vì con ngời là sản phẩm cao nhất của quá trình phát triển
lâu dài trong tự nhiên & xã hội. Con ngời có sự quan hệ thống nhất với tự nhiên & xã
hội. Trong sự thống nhất biện chứng ấy, con ngời vừa là điểm xuất phát, vừa là khâu
trung gian, là tổng hoà của các mối quan hệ xã hội nên con ngời luôn đóng vai trò
chủ thể của sự vận động & phát triển trong lịch sử. Chính vì vậy, Đảng & Nhà Nớc ta
luôn xác định con ngời vừa là mục tiêu vừa là động lực cho sự phát triển kinh tế-xã
hội của đất nớc. Ngay từ đại hội Đảng lần thứ III năm 1960 Đảng ta đã khẳng định :

cách khác nhân cách là những giá trị làm ngời của mỗi cá nhân.
b. Cơ chế thị trờng là gì ?
Thị trờng là sản phẩm của sự phát triển kinh tế-xã hội. Vậy cơ chế thị trờng là
cơ cấu, chế độ, hình thức xã hội của các tổ chức và hoạt động kinh tế, trong đó mối
quan hệ giữa con ngời với con ngời đợc biểu hiện thông qua việc mua bán trao đổi
bằng tiền, quá trình đó là do thị trờng điều tiết.
Nói một cách tổng quát hơn : cơ chế thị trờng chính là bộ máy kinh tế điều
tiết toàn bộ sự vận động của kinh tế thị trờng, điều tiết quá trình sản xuất & lu thông
hàng hoá thông qua sự tác động của các quy luật kinh tế đặc biệt là quy luật giá trị-
quy luật kinh tế căn bản của sản xuất & lu thông hàng hoá.
3
2. Cơ sở thực tiễn
a. Cơ chế thị trờng trong xã hội t bản và trong xã hội chủ nghĩa
Đến đại hội toàn quốc lần thứ VIII, Đảng ta đã xác định rõ hơn vai trò của kinh
tế thị trờng : kinh tế thị trờng đã phát huy tác dụng tích cực to lớn đến sự phát triển
kinh tế xã hội. Nó chẳng những không độc lập mà còn là một nhân tố khách quan
cần thiết của việc xây dựng & phát triển đất nớc theo con đờng xã hội chủ nghĩa.
kinh tế thị trờng không đồng nhất với kinh tế t bản chủ nghĩa, không phải là thành
quả riêng của chủ nghĩa t bản. Kinh tế thị trờng đã từng xuất hiện khá sớm trớc chủ
nghĩa t bản & là thành quả chung của văn minh nhân loại. Việc chuyển nền kinh tế
đất nớc sang vận hành theo kinh tế thị trờng không đơn thuần chỉ là quá trình thay
đổi lại cấu trúc nền sản xuất xã hội với sự đổi mới cơ cấu sở hữu t liệu sản xuất, cơ
cấu sử dụng nhân lực, lao động mà còn đổi mới nhiều mặt, nhiều lĩnh vực của nền
kinh tế-xã hội nh cơ chế quản lý kinh tế và quản lý xã hội. Thị trờng t bản chủ nghĩa
chịu tác động tất yếu của chính trị t sản và gắn với nó là kiểu quản lý kinh doanh t
bản chủ nghĩa, dẫn đến sự khác nhau căn bản từ điểm xuất phát đến mục tiêu cuối
cùng của nền sản xuất. Thị trờng xã hộichủ nghĩa chịu sự tác động tất yếu của nền
chính trị vô sản & gắn với nó là kiểu tổ chức sản xuất - kinh doanh nhằm phát triển
sản xuất, tiến tới một xã hội không có đối cực giàu nghèo - tiền đề của sự đối cực
giai cấp & xã hội.

con ngời trong nền kinh tế thị trờng đang là vấn đề đợc sự quan tâm nhiều của các
nhà nghiên cứu kinh tế xã hội.
c. Việc hình thành nhân cách con ngời trong cơ chế thị trờng.
Sự chuyển biến nền kinh tế từ tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị
trờng dẫn đến những tác động lớn bao trùm lên mọi lĩnh vực của đời sống văn hoá
trong đó có lĩnh vực đạo đức, nhân cách con ngời. Có nhiều ý kiến khác nhau về sự
ảnh hởng của nền kinh tế thị trờng đến nhân cách con ngời :
- Thứ nhất: Quan niệm đạo đức của xã hội đã bị mất định hớng hoặc là đang
khủng hoảng.
- Thứ hai: Có biến động thái quá, có suy thoái, có tha hoá, có bi kịch.
- Thứ ba: Có xu hớng tiến bộ, tích cực.
5