Website: Email : Tel : 0918.775.368
Lời cảm ơn!
Đợc làm khóa luận tốt nghiệp đối với em là một may mắn, một vinh
dự, một dịp để học hỏi thêm nhiều kiến thức bổ ích và hấp dẫn. Tuy nhiên,
với năng lực và kiến thức còn rất hạn chế, chắc chắn khoá luận tốt nghiệp
của em sẽ còn nhiều thiếu sót. Em xin chân thành mong mỏi đợc các thầy, cô
và các bạn chỉ bảo. Nhân dịp này, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với
nhà trờng, Khoa Văn học, Bộ môn Lý luận Văn học, các thầy cô đã dạy bảo
em trong suốt khoá học. Đặc biệt, em xin cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của thầy
giáo hớng dẫn TS. Nguyễn Văn Nam và cô giáo phản biện PGS.TS. Lý Hoài
Thu.

1
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Mở đầu
Xuân Diệu là một trong những gơng mặt tiêu biểu nhất, nổi bật nhất
của phong trào thơ mới 1932 - 1945. Thơ Xuân Diệu đắm say, rạo rực một
tình yêu mãnh liệt, yêu con ngời, yêu cuộc đời, yêu trần thế Với cá tính
độc đáo và mạnh mẽ, Xuân Diệu đã đem đến góp vào cho thơ Mới một phong
cách nghệ thuật thật tiêu biểu, thật nổi bật và cũng thật riêng t, thật khác biệt.
Thơ ông là cả một thế giới nghệ thuật rộn ràng thanh sắc, say đắm tình đời.
Không gian nghệ thuật là một bộ phận, một yếu tố hợp thành, là diện mạo
của cái thế giới nghệ thuật đó.
Thời gian và không gian đều là những thuộc tính phổ biến, những điều
kiện tất yếu, những hình thức tồn tại của thế giới. Cùng tơng tự nh vậy, trong
nghệ thuật, thời gian và không gian nghệ thuật là hình thức nội tại của hình t-
ợng nghệ thuật. Thời gian nghệ thuật và không gian nghệ thuật chịu tác động
có ý nghĩa quyết định của quan niệm về thế giới và con ngời của nhà văn và
phong cách sáng tạo của nhà văn. Đồng thời, chúng phản ánh, bộc lộ, thể
hiện các đặc trng của chính cái phong cách đó. Tìm hiểu thời gian và không
gian nghệ thuật giúp ta hiểu sâu sắc hơn, từ những góc độ đặc biệt, cá tính

Về quan niệm nghệ thuật, về cách hiểu mối quan hệ giữa các nhà thơ, thơ ca
và cuộc đời, Xuân Diệu đều có những cách ứng xử riêng biệt, độc đáo. Thơ
của ông thể hiện rõ lòng yêu cuộc sống, thiên nhiên và ham muốn tận hởng
hạnh phúc. Ông là một nhà thơ tình yêu số một của Việt Nam và là ngời đầu
tiên đem đến cho văn chơng Việt Nam quan niệm tình yêu mới mẻ của con
ngời hiện đại.
Quan điểm của các nghệ sĩ lãng mạn đối với thực tại chủ yếu là phủ
nhận, khớc từ. Sự phủ nhận khớc từ đó đợc thể hiện rằng những khát vọng và
toan tính li khai, thoát ly trên nhiều hớng. Trong thơ mới 1932 - 1945, Huy
Thông làm sống dậy những hình bóng hào hùng của một quá khứ xa mờ.
Nguyễn Nhợc Pháp hồi tởng lại thủa xa trong trẻo và vô t. Vũ Đình Liên cảm
thán trớc những tàn phai của một thời đại, một lớp ngời đẹp một vẻ đẹp cổ
kính và héo úa. Chế Lan Viên dựng lên cả một thế giới đổ nát, chết chóc,
tang thơng, đầy sầu hận... Các nhà thơ đó đều là những nhà thơ hoài cổ theo
cách riêng của mình, đều tìm ở quá khứ những ánh hồi quang huy hoàng để
đối lập với hiện tại đắng cay và xám ngắt.
Không chìm sâu vào quá khứ lịch sử xa xăm, Huy Cận lại thoát lên
không gian vũ trụ bao la và rợn ngợp:
"Một chiếc linh hồn nhỏ
Mang mang thiên cổ sầu"
(Ê Chề)
4
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Còn Vũ Hoàng Chơng, Đinh Hùng thì thả hồn trong những thú vui có
phần trụy lạc, siêu thoát chờ làm khói đê mê của "nàng tiên nâu".
Hàn Mặc Tử lại thành kính tìm thấy ở tôn giáo một sự hứa hẹn giải
thoát cho mình khỏi những đớn đau xé buốt khổ đến cả hình hài.
Maria linh hồn tôi ớn lạnh
Run nh run thần tử thấy long nhan
Run nh run hơi thở chạm tơ vàng

Ta muốn say cánh bớm với tình yêu
Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều
Và non nớc, và cây và cỏ rạng
Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng
Cho no nê thanh sắc của thời tơi
Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngơi !"
(Vội vàng)
Trong tốc độ và trong cờng độ, từ quan niệm đến t thế và động tác, tâm
hồn Xuân Diệu luôn luôn trẻ trung, sôi nổi, rạo rực. Thơ ông say đắm tình
yêu đời, cuồn cuộn, bỏng cháy nỗi khát khao hởng thụ đến tuyệt đỉnh, đến
tận cùng hơng sắc muôn màu của trần gian. Tấm lòng yêu đời mãnh liệt ấy,
tâm hồn trẻ trung và cờng tráng ấy không thể không in đậm dấu ấn trong
những hình ảnh không gian của thơ Xuân Diệu. Không gian nghệ thuật trong
thơ Xuân Diệu là sự phản chiếu tuyệt vời tình yêu cuộc sống của nhà thơ.
Không gian nghệ thuật là diện mạo của thế giới. Ngời ta cảm thụ về
không gian chính nhờ bởi những vật thể lấp đầy nó. Mong muốn và chờ đợi
gì ở cuộc đời, nhà thơ sẽ nhìn thấy một không gian tơng xứng.
6
Website: Email : Tel : 0918.775.368
"Không gian trần thế trong thơ Xuân Diệu la sự đối lập hoàn toàn với
thế giới h vô, thiên đờng và địa ngục. Ông đã tự tay dựng lấy phần không
gian của mình sao cho thật vui tơi, chan hoà. Đó là nơi gặp gỡ của những tình
cảm yêu đời, yêu ngời tha thiết, nơi con ngời có quyền "cảm xúc", "hẹn hò",
"yêu" "tơng t", "thở than", "sầu" là thế giới kỳ diệu của thiên nhiên với
những "nụ cời xuân", những đêm trăng "huyền diệu", những "sơng mờ"
Đọc thơ và gửi hơng cho gió ngời ta rất dễ hình dung ra mặt bằng ấm áp và
vui tơi trong thơ Xuân Diệu".
(Lý Hoài Thu. Sđd, tr-102)
Trong không gian thơ Xuân Diệu luôn vằng vặc một vầng trăng. "Thơ
Xuân Diệu là cả một thế giới trăng với đủ mọi hình hài, dáng vẻ và mọi trạng

Đợi gió thu về để lả lơi"
"Ô kìa bóng nguyệt trần truồng tắm
Lộ cái khuôn vàng dới đáy khe"
(Hàn Mặc Tử)
Vờn là khoảng không gian tràn đầy hơng và sắc của trần gian.
Giữa vờn ánh ỏi tiếng chim vui
Thiếu nữ nhìn sơng chói mặt trời
Sao buổi đầu Xuân êm ái thế!
Cánh hồng biếc những nụ cời tơi
ánh sáng ôm trùm những ngọn cao
Cây vàng rung nắng, lá xôn xao;
Gió thơm phơ phất bay vô ý
8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Đem đụng cành mai sát nhánh đào.
Tóc liễu buông xanh quá mỹ miều
Bên màu hoa mới thắm nh kêu;
Nỗi gì âu yếm qua không khí
Nh thoảng đa mùi hơng mến yêu....
(Nụ Cời Xuân)
Vờn cời bằng bớm, hót bằng chim;
Dớt nhánh, không còn một chút đêm
Những tiếng tung hô bằng ánh sáng
Ca đời hng phục trẻ trung thêm....
(Lạc Quan)
Vờn là điểm hội tụ của gió, nắng, chim, hoa, ong, bớm, ánh sáng long
lanh và âm thanh náo nức. Tất cả đều tơi rói, sáng rực, phơi phới, rạng ngời
trong vẻ hân hoan ban mai và điều này mới là quan trọng, là đặc trng cho
thiên nhiên, cho các vật thể không gian của thơ Xuân Diệu: ở đó muôn vật
đều " vừa tầm với bắt của tay ngời " (Lạc Quan)

thắm tơi của đủ các loài hoa.
" Cánh hồng kết những nụ cời tơi"
(Nụ cời xuân)
Vàng tơi, thợc dợc cánh hơi xoà
ửng rạng phù dung nghiêng mặt hoa
(Lạc Quan)
10
Website: Email : Tel : 0918.775.368
" Chen lá lục, những búp lài mở nửa
Hớp bóng trăng đầy miệng nhỏ xinh xinh;
Hoa lài xanh dới ánh nguyệt tuôn trời
ánh nguyệt trắng trên hoa lài đúc sữa"
(Hoa đêm)
" Gió thu hoa cúc vàng lng dậu
Sắc mạnh huy hoàng áo trạng nguyên
(Thu)
Trong số các loài cây mà Xuân Diệu đa vào không gian thơ ông thì
hình nh liễu đợc chú ý nhiều hơn cả. Liễu đợc nhìn nhận nh là một biểu tợng
của mùa, xanh thắm tốt tơi hay bơ phờ, ủ rủ cùng trời đất và lòng ngời. Khi
thì:
"Tóc liễu buông xanh quá mĩ miều"
Khi thì:
"Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang
Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng
Liễu đợc chú ý đặc tả có lẽ một phần vì dáng nét của liễu tha thớt, yêu
kiều, rất phù hợp với quan niệm về một vẻ đẹp mong manh sơng khói của
nghệ sĩ lãng mạn. Nhng có lẽ một phần còn là vì liễu rất gần với những gì
thuộc về thế giới của tình yêu, của ái ân, của phụ nữ. Trong thơ Xuân Diệu
liễu gắn bó nhiều hơn cả chính là với ngời đàn bà cả xa lẫn nay.
"Gót sen vàng liễu yếu chạy về đâu"

12
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Có một điều khá lý thú là trong không gian thơ Xuân Diệu, thấp
thoáng một số gơng mặt tuổi trẻ, nhng chủ yếu là gơng mặt thiếu nữ. Ngời ta
có thể hiểu vì đây là thơ của một thi sĩ đàn ông, một chàng trẻ tuổi đa tình.
Và sự lấn át hẳn về số lần xuất hiện của dung nhan thiếu nữ so với hình bóng
nửa kia của nhân loại chứng tỏ rất rõ ràng một lần nữa là tình yêu chiếm một
vị trí quan trọng nhất trong tâm hồn nhà thơ Xuân Diệu. Đến mức chỉ còn đối
tợng của ái tình là hiện ra thật rõ rệt còn những gơng mặt khác, ngoài tầm
chú ý cao độ của chủ thể thì nhoè phai, mờ nhạt hẳn.
Gơng mặt đó khi thì bừng sáng long lanh nh buổi bình minh:
"Thiếu nữ nhìn sơng chói mặt trời"
Khi tơi tắn trong niềm vui
"Em vui đi răng nở ánh trăng rằm"
"Thiếu nữ làm duyên đứng mỉm cời"
Khi bâng khuâng
"Thiếu nữ bâng khuâng đợi một ngời"
Khi rầu rĩ, mơ màng
"ít nhiều thiếu nữ buồn không nói
Tựa cửa nhìn song nghĩ ngợi gì"
Nhng đều nhận đợc những nâng niu, âu yếm của nhà thơ. Và dờng nh
cả tạo vật cũng đẹp một cách đầy nữ tính trong thơ Xuân Diệu. Cả không
gian thơ Xuân Diệu tràn ngập những duyên dáng, tình tứ, tha thớt, yêu kiều,
tơi thắm, dịu dàng vốn là những đặc tính của một nhan sắc yêu kiều đầy nữ
tính. Trăng đợc hình dung nh "vú mộng tràn đầy". Liễu đợc nhìn nh suối tóc
dài thiếu nữ:
"Tóc liễu buông xanh quá mĩ miều"
Và cả trời đất có khi cũng tràn ngập sức quyến rũ của tuổi trăng tròn lẻ:
13
Website: Email : Tel : 0918.775.368

lãng mạn.
2. Không gian nghệ thuật trong thơ Xuân Diệu tràn ngập âm sắc
quyến rũ của trần gian, phản chiếu một cách sinh động nỗi đam mê lớn
lao đối với cuộc đời và khát vọng sống mãnh liệt của thi sĩ.
Đây là một không gian của sức sống, của niềm vui, của những giá trị
tích cực, của thế giới đợc nhìn từ phơng diện đáng yêu nhất, sung mãn
nhất...Không gian nghệ thuật ấy đợc xây dựng bởi những chất liệu của thực
tại, là không gian của những cái " ở đây" và " bây giờ". Thơ Xuân Diệu là
một bài ca về trần gian hiện tại trong dung mạo yêu kiều nhất của nó. Đây
chính là điểm phân biệt thơ Xuân Diệu với thơ nhiều thi sĩ lãng mạn khác
cùng thời, cùng trào lu với ông.
Không gian nghệ thuật hân hoan, tơi rói trong thơ Xuân Diệu thật khác
so với không gian tĩnh lặng, cao rộng đến rợn ngợp trong thơ Huy Cận mà ở
đó con ngời chỉ là những chấm nhỏ đơn côi.
" Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu
Đâu tiếng làng xa vãn chợ chiều
Nắng xuống, trời lên sâu chót vót
Sông dài, trời rộng, bến cô liêu..."
(Tràng Giang)
Xét về phơng diện này. Xuân Diệu ở vào thế hoà hợp " hữu nghị", tơng
giao thân ái với không gian. Còn Huy Cận lại thờng rợn ngợp, khắc khoải với
mặc cảm bị chìm đi, bị khuất lấp, bị bỏ mặc, bị tan biến trong một không
gian khổng lồ ở tầm vũ trụ và trống vắng đến mức đe doạ.
Không gian nghệ thuật thơ Xuân Diệu bao giờ cũng đợc cảm nhận từ
thời điểm hiện tại, đợc tạo dựng bởi những vật liệu thực có thể cảm nhận và
kiểm chứng rằng các giác quan. Đó là một thế giới sinh động và hiện hữu.
Trái lại, trong thơ của một thi sĩ nổi tiếng hoài cổ là Chế Lan Viên, không
15
Website: Email : Tel : 0918.775.368
gian nghệ thuật lại đợc lấp đầy bởi những đầu lâu và xơng cốt, oan hồn và ma