Không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch
Luận văn
Đề tài: Không gian nghệ
thuật trong thơ Lý Bạch
SVTH: Trần Thị Khương K28 Văn - Sử Trang 1
Không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch
Mục lục
SVTH: Trần Thị Khương K28 Văn - Sử Trang 2
Không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch
A . MỞ ĐẦU
I. Lý do chọn đề tài:
Trong lịch sử xã hội phong kiến Trung Quốc, đời Đường có vị trí khá
đặc biệt. Nếu đời Hán là một triều đại có chế độ phong kiến trung ương tập
quyền vững mạnh đầu tiên của Trung Quốc thì đời Đường là thời kỳ cực thịnh
của xã hội phong kiến đó. Ở đời Đường, Trung Quốc là một quốc gia phát
triển, phồn vinh trên tất cả các phương diện kinh tế, chính trị, xã hội văn hoá.
Thời đó các nghành nghệ thuật đều phát triển (hội hoạ, âm nhạc, kiến
trúc, điêu khắc, văn học……) trong đó phát triển nhất là hội hoạ và văn học.
Trong văn học thì thơ là bộ phận có thành tựu cao nhất.
Trung Quốc là một nước có truyền thống về thơ, từ kinh thi đến thơ hiện
đại, thơ đều có những đặc sắc riêng. Những người Trung Quốc cũng như thế
giới đều công nhận thơ Đường là đỉnh cao của thơ ca nhân loại.
Thơ Đường phản ánh một cách toàn diện xã hội đời Đường, thể hiện
quan niệm, nhận thức, tâm tư...của con người đời Đường một cách sâu sắc,
nội dung phong phú được thể hiện bằng hình thức hoàn mỹ. Thành tựu trên
các phương diện của thơ Đường đều đạt đến đỉnh cao.
Thơ Đường là sự kế thừa và phát triển cao độ của thơ cổ điển Trung
Quốc. Nó là Tập Đại Thành cho nên những phương diện của thi pháp thơ cổ
điển Trung Quốc đều tiêu biểu.
Thi pháp thơ Đường mà chúng ta đề cập đến ở đây thuộc về thi pháp
miêu tả nghiên cứu thi pháp thơ của một thời đại một giai đoạn trong tiến
hơn , đầy đủ hơn về không gian nghệ thuật trong thơ ông từ giúp chúng ta
khai thác đầy đủ, toàn diện về vẻ đẹp nghệ thuật cũng như nội dung trong thơ
Lý Bạch nói riêng và trong thơ đường nói chung.
SVTH: Trần Thị Khương K28 Văn - Sử Trang 4
Không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch
II. Lịch sử nghiên cứu vấn đề :
Lý Bạch là một nhà thơ có ảnh hưởng lớn đối với thi đàn đời Đường và
thơ ca nhiều thế hệ sau. đọc thơ Lý Bạch ai cũng thấy rõ nét ngang tàng khí
phách phóng khoáng, ý chí mạnh mẽ, lời hay…ông có một phong cách riêng
mà không có một nhà thơ nào có. Lý Bạch được gọi là thi tiên bởi chất lãng
mạn trữ tình trong thơ ông phóng khoáng, hoành tráng đa dạng ở trong các đề
tài quen thuộc người khác đã viết. Sau Khuất Nguyên thơ Lý Bạch đã khắc
hoạ thêm đươc những cảm hứng thi ca, những ngôn từ điêu luyện, tự nhiên
với sắc thái lãng mạn nên dễ chinh phục mọi người. Đặc biệt tác phẩm của
ông có đề tài và chủ đề phong phú và có giá trị. Mọi tác phẩm của ông cũng
như phong cách thơ đều được giới nghiên cứu phê bình chú ý. Đặc biệt là vấn
đề không gian nghệ thuật.
Đã có rất nhiều tác giả say sưa nghiên cứu về vấn đề này nhưng mỗi
người lại tìm hiểu khai thác ở những cái nhìn, khía cạnh khác nhau về không
gian nghệ thuật trong thơ ông.
Ta đã từng biết đến cuốn Thi Pháp Thơ Đường của tác giả Nguyễn Thị
Bích Hải (NXB Thuận Hoá_Huế 1995) đã nghiên cứu một cách tổng thể về
con người trong thơ đường, không gian, thời gian nghệ thuật, thể loại và kết
cấu, ngôn ngữ thơ Đường đã góp phần làm rõ không gian nghệ thuật đặc trưng
trong thơ Lý Bạch đó là kiểu không gian thiên nhiên, có một sự thống nhất cao
độ, giữa cái cao cả và cái đẹp
Hồ Sỹ Hiệp với cuốn Lý Bạch được dùng trong tủ sách văn học nhà
trường ( NXB Bến Tre - 2002 ) giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về cuộc đời, thân
thế, sự nghiệp, quá trình sáng tác thơ ca đồng thời giới thiệu một số tác phẩm
tiêu biểu đưa ra ý kiến bình luận. tuy ở mức độ khái quát nhưng vấn đề không
một nét nghệ thuật, một mô típ nghệ thuật trong thơ Lý Bạch vì vậy mà
SVTH: Trần Thị Khương K28 Văn - Sử Trang 6
Không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch
nghiên cứu về không gian nghệ thuật chính là một cách giúp chúng ta cảm
nhận về thơ Lý Bạch.
2. Phạm vi nghiên cứu :
Ở bài tập lớn này chúng tôi đã đi vào nghiên cứu các vấn đề sau : Trước
hết giúp người đọc hiểu biết về cuộc đời và sự nghiệp của nhà thơ Lý Bạch.
Sau đó là giới thiệu chung về một số khái niệm về không gian và thời gian
nghệ thuật, các kiểu không gian trong thơ Đường. Đặc biệt là sẽ đi sâu nghiên
cứu kỹ, cụ thể về không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch. Để bài nghiên cứu
được sâu sắc thì ngoài ra chúng tôi còn điểm qua phần so sánh không gian
nghệ thuật trong thơ Lý Bạch và thơ Đỗ Phủ để thấy được sự giống nhau và
khác nhau về cách nhìn nhận của hai nhà thơ lớn cùng thời về một vấn đề
không gian nghệ thuật.
IV. Phương pháp nghiên cứu.
1. Tìm đọc các tài liệu nói về tác giả Lý Bạch.
2. Phân tích - chứng minh.
3. Thống kê - phân loại.
4. Diễn dịch - quy nạp.
5. So sánh - đối chiếu.
6. Trao đổi - đàm thoại
V. Đóng góp của đề tài
Từ xưa cho tới nay đã có rất nhiều nhà nghiên cứu đi sâu vào tìm hiểu
thơ Đường nói chung và nhà thơ Lý Bạch nói riêng. Song mỗi người lại đi tìm
hiểu ở những vấn đề khác nhau với nhiều khía cạnh và góc độ nào đó. Trong
đó không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch cũng được nhiều nhà nghiên cứu
quan tâm và đã khám phá về nó. Tuy vậy ở đề tài này chúng tôi cũng muốn
một lần nữa tìm hiểu về không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch để có thể
hiểu rõ cảm nhận thật sâu sắc và toàn diện về không gian nghệ thuật một vấn
qua… Núi sông hùng vĩ là một trong những nhân tố tạo ra thiên tài Lý Bạch
Thiếu thời Lý Bạch rất tài hoa. Từ nhỏ ông đã giỏi thơ phú, trọng
nghĩa khinh tài, thích múa kiếm, thích làm hiệp sách. Lúc nhỏ ông được học
nhiều, tư chất thông minh. Chính Lý Bạch cho ta biết: Ngũ tuế tụng lục giáp,
Thập tuế quan bách gia (5 tuổi đã đọc sách dạy can chi, 10 tuổi đã xem sách
bách gia chi tử), Thập ngũ quan kỳ thư, Tác phú lăng Tương Như (15 tuổi đã
xem những sách lạ, làm phú lấn át cả Tư Mã Tương Như). Ngoài ra còn học
đấu kiếm. Kiếm là người bạn thân suốt đời,cũng là vật ký thác lý tưởng của
nhà thơ. Năm 18 tuổi ông lên Đái Thiên Sơn đọc sách và giao du với một số
đạo sĩ. Từ 20 tuổi, ông đi chơi nhiều nơi danh lam thắng cảnh ở đất Thục, 25
tuổi nhà thơ xuống núi Nga Mi, Từ giã cha mẹ, quê hương, chống kiếm viễn
du.
Năm 26 tuổi Lý Bạch rời Ba Thục. Vốn là người say cảnh thiên nhiên
hùng vĩ, non xanh nước biếc, trước khi lên kinh thành, Lý Bạch du ngoạn hồ
Động Đình, đến vùng sông Tương, qua Giang Hạ, Kim Lăng, Dương Châu,
vào Ngô Việt lại quay về Giang Hạ, rồi đến An Lục. Ở An Lục ông lấy vợ.
Vợ ông là cháu gái quan tể tướng nhà Đường hồi hưu là Hứa Ngữ Sử, ở đây
SVTH: Trần Thị Khương K28 Văn - Sử Trang 9
Không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch
ông quen Mạnh Hạo Nhiên hai người gắn bó mãi sau này và đã có nhiều bài
thơ viết về mạnh Hạo Nhiên.
Khát vọng tham gia chính trường của Lý Bạch lúc này thật mạnh. Theo
ông đi thưởng ngoạn phong cảnh chủ yếu là để mở rộng giao du, tạo điều kiện
cho việc tham dự vào trường chính trị lập nên công danh sự nghiệp. Lý Bạch
cho rằng kẻ sĩ, kẻ đại trượng phu phải có chí tang bồng hồ thỉ, phải có chí bốn
phương (Thư gửi Bùi Trưởng Sử). Ông cho mình là kẻ hùng tài, với tài năng
kiệt xuất một ngày kia có thể từ địa vị khách áo vải nhảy lên hàng khanh
tướng, làm rõ lời bàn của Quản Trọng, Án Anh, tính mưu chước của đế
vương, đem tài năng, trí tuệ nguyện giúp nhà vua để cho thiên hạ yên ổn, bốn
biển thanh bình (Thư để lại thay Thọ Sơn đáp Mạnh Thiếu Phủ).
Lý Lân mời Lý Bạch ra giúp ông nhận lời, nhưng khi Lý Lân bị giết Lý Bạch
bị kết tội mưu phản, phải đi đày Quý Châu, đi được nửa đường thì được ân
xá. Năm 761, ông còn xin gia nhập ngũ để truy kích tàn quân Sử Triều Nghĩa
nhưng giữa đường thì bị bệnh phải trở về và năm sau đó thì mất, để lại cho
đời gần 1000 bài thơ và một số bài văn xuôi khác.
II. Sự nghiệp thi ca của Lý Bạch
Lý Bạch là một nhà thơ nổi danh thời thịnh Đường. Cùng với Đỗ Phủ
và Bạch Cư Dị, ông là một trong 3 nhà thơ lớn của Đường thi Trung Quốc. Sự
nghiệp sáng tác thơ ca của ông được kéo dài mãi cho đến tận những năm cuối
đời. Tuyệt đại bộ phận thơ Lý Bạch là trữ tình, trong đó có bộ phận không
nhỏ mang đậm màu sắc lãng mạn. Qua thơ văn ông, trước hết có thể dựng lại
tâm tư, hình ảnh một kẻ sĩ hoài bão, có tài năng có tâm hồn lạc quan, hào
phóng.
1. Nội dung tư tưởng trong thơ Lý Bạch
SVTH: Trần Thị Khương K28 Văn - Sử Trang 11
Không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch
Lý Bạch vốn là người tự do, ông đọc sách nhiều. Tuy tam giáo bao trùm
đời sống tư tưởng, nhưng thâm tâm Lý Bạch, đã hình thành một lối sống tự do
cho riêng mình, lấy tài mình để, ngang dọc với đời ,với ý nghĩ không chịu
khuất mình, không cầu cạnh ai, giao thiệp ngang hàng với các bậc vương hầu,
… Ý chí lớn như thế nên Khổng Tử, người được thiên hạ coi là bậc thánh ông
cũng chẳng coi ra gì. Đã có lần ông diễu Khổng Tử:
Sở Cuồng chính là ta
Hát rong cười Khổng Tử…
Yêu thiên nhiên, thích bản chất trời cho của vũ trụ tư tưởng của Lý
Bạch thiên về đạo Lão… Có lẽ ông đọc nhiều Lão -Trang nên trong sáng tác
của ông người ta còn thấy những dấu ấn của những tư tưởng của Trang Tử.
Lý Bạch còn mang trong mình tư tưởng kiếm khách, hiệp khách. Trong
thơ ông thường hay nhắc đến Kịch Mạnh, một nghĩa hiệp nổi tiếng thời Chiến
Quốc. Ông có cả một bài thơ ca ngợi các bậc vung kiếm dẹp những chuyện
Hơi gió còn chuyển lay vạn thế.
(Lâm chung Ca)
Cho đến năm cuối đời ông vẫn cất lên tiếng nói hào sảng
Ra cửa vợ con níu áo hỏi
Chinh Tây bao độ trở về ông
Trở về nếu đeo hoàng Kim ấn
Chớ thấy Tô Tần chẳng xuống khung!
(Từ biệt vợ lên đường tòng quân)
Tư tưởng hăm hở tiến thủ giúp nước cứu đời nói trên có bắt nguồn từ
phần tích cực nhập thế của nho gia, song trong thơ ông lại thường xuất hiện
những vần thơ phê phán nho giáo khá sắc sảo:
Ông đồ nước lỗ học ngũ kinh
SVTH: Trần Thị Khương K28 Văn - Sử Trang 13
Không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch
Bạc đầu nhai hết từng chương cú
Hỏi ông giúp đời thế nào đây
Lơ mơ như người mây khói phủ
… Việc đời đã chẳng hiểu chi chi
(Giễu ông đồ nước Lỗ)
Tinh thần lạc quan phong khoáng của ông in đậm nét trong hàng loạt
bài thơ miêu tả cảnh non sông hùng vĩ của đất nước trung hoa, từ sông Hoàng
Hà, Trường Giang cho đến hồ Động Đình, từ núi Thái Sơn, núi Thái Hoàng
cho đến con đường đi lên đất Thục khó, khó hơn đường đi lên trời xanh (Thục
đạo chi nan, nan cư thướng thanh thiên).
Tinh thần lạc quan, hào phóng, yêu đời của ông in đậm trong hình ảnh
những người phụ nữ hái sen (Thái liên khúc) trong tiếng ca điệu múa của
người nông dân thuần hậu (Tặng Uông Lân), trong hình bóng lộng lẫy của
người thợ rèn giữa đêm khuya thanh vắng :
Cửa lò rực trời đất
Khói tím nhảy tia hồng
bướng bỉnh cô độc, nên từ đó đôi khi không khỏi cảm thấy bế tắc rồi đi tìm
những lối thoát tiêu cực, coi đời như một giấc mộng lớn (ngày xuân say rượu
tỉnh dậy nói chí mình) hoặc dùng rượu để giải sầu.
Sầu lai, ẩm tử nhị thiên thạch
( Sầu đến, nốc hai nghìn thạch rượu )
Song, rượu không chỉ làm cho nhà thơ say tuý luý mà quên hết sự đời .
Cất chén tiêu sầu, sầu cứ sầu
Rút dao chặt nước, nước cứ chảy
(Cử bôi tiêu sầu, sầu cánh sầu
SVTH: Trần Thị Khương K28 Văn - Sử Trang 15
Không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch
Trừu đao đoạn thuỷ, thuỷ cánh lưu)
(Trên lầu Tạ Diễu….)
Bình vàng, rượu trong, cốc đáng vạn
Mâm ngọc, nhắm quý, giá mười ngàn
Dằn chén, ném đũa, nuốt không được
Vung gươm bốn mặt lòng mênh mang
Lý Bạch muốn điều hoà những mâu thuẫn trong tư tưởng tình cảm bằng
một lối sống độc đáo theo tinh thần của lão tử công thành, thân thoái:
Việc xong phủi áo cút
Chẳng cho đời biết ai
( Hiệp khách hành )
Nguyện một phen tôn thờ minh chủ
Khi công thành quay trở về rừng cũ
( viết để lại khi từ biệt Vương Tư Mã Trung )
Lối ứng xử đó trước hết phản ánh mâu thuẫn trong quan điểm sống của
Lý Bạch. Một bên là tinh thần hăm hở, lập công, khát vọng công danh, một
bên là tinh thần bảo mạng, ý muốn ẩn dật. Tuy nhiên đây không phải là câu
chuyện cá nhân. Thỏ khôn chết, chó săn bị phanh thây; chim cao hết, cung tốt
ném vào kho; nước địch bị phá, mưu thần đi đời, (lời Hàn Tín nói về cách đối
vào thế giới thần thoại, truyền thuyết lung linh huyền ảo, cũng như lách vào
mỗi sự vật nhỏ nhoi, bình thường để rồi dựng nên hình ảnh chân thực mà sinh
động, gần gũi mà mới mẻ, bình thường mà kỳ lạ. Khoa trương nhân cách hoá,
những thủ pháp phổ biến để xây dựng hình tượng của nhà thơ, đã được vận
dụng một cách sáng tạo và bạo dạn. Bạo dạn tới mức phi lý nhưng ngẫm nghĩ
kỹ, ta lại thấy thật hợp lý. Khi phân tích câu Hoa tuyết Yên Sơn lớn như chiếu
(Bắc phong hành). Lỗ Tấn viết: Hoa tuyết Yên Sơn lớn như chiếu, là khoa
SVTH: Trần Thị Khương K28 Văn - Sử Trang 17
Không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch
trương, song Yên Sơn rốt cuộc quả là có hoa tuyết, vì vậy nó vẫn bao hàm cái
thực ở trong đó, khiến chúng ta lập tức biết được ở, Yên Sơn vốn có cái lạnh
đến dường ấy. Nếu nói Hoa tuyết Quảng Châu lớn như chiếu thì chỉ biên
thành một câu nói đùa.
Thiên nhiên trong thơ Lý Bạch không chỉ được khắc hoạ thông qua sự
lãnh hội thẩm mỹ của nhà thơ mà có khi còn là hoá thân của nhà thơ, là người
bạn thân tình của nhà thơ nữa. Bởi vậy thủ pháp nhân cách hoá được tác giả
sử dụng một cách phổ biến trong những bài thơ viết về thiên nhiên. Trong thơ
Lý Bạch hầu như mọi sự vật trong thiên nhiên đều có thể hiểu tâm sự của nhà
thơ, của con người
Gió xuân xót ly biệt
Chẳng khiến Liễu xanh cành
(Đinh Lao Lao)
Nhìn nhau mãi không chán
Ta với núi Kinh Đình
(Ngồi một mình trước Kinh Đình)
Thủ pháp nhân cách hoá làm cho sự vật dù yên tĩnh, vô tư cũng trở nên
đầy sức sống. Tuy vậy tác giả không tuỳ tiện gán ghép ý muốn chủ quan của
mình vào sự vật. Qua các ví dụ trên, ta thấy nhà thơ rất tôn trọng đặc điểm
vốn có của sự vật được nhân hoá
Trong thơ ca của mình, Lý Bạch từng ca ngợi hoặc dẫn dựng những câu
Sớm như tơ mà tối đã như sương…
Và cũng chỉ Lý Bạch mới viết nổi bài thơ Nguyệt hạ độc chước (uống
rượu dưới trăng) này:
Trong hoa rượu đã sẵn bình,
Người thân cũngchẳng có, một mình uống thôi
SVTH: Trần Thị Khương K28 Văn - Sử Trang 19
Không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch
Gọi trăng nâng chén ta mời
Một trăng, một bóng với người là ba
Trăng kia uống được đâu mà
Bóng kia lẵng nhẵng theo ta chẳng rời
bạn cùng nhé! Bóng, trăng ơi
Chơi xuân cho kịp kẻo hoài mất xuân…
Một điểm nửa trong thơ Lý Bạch là tính chất bình dị, tự nhiên, đây cũng
là sản phẩm tát yếu của tính cách không trói buộc. Bản thân Lý Bạch đã từng
nêu chủ trương:
Nước trong sẽ nở hoa sen,
Thiên nhiên là đẹp,chớ nên vẽ vời
Nhiều bài thơ Lý Bạch giản dị như một bài dân ca và giống dân ca rất
nhiều mặt:
Trường An trăng một mảnh
Đập vải tiếng muôn nhà
Gió thu thổi về mãi
Đưa đến tình ải xa
Bao giờ dẹp xong giặc
Để chàng thôi xông pha
Thơ Lý Bạch không bị gò bó theo khuôn khổ, luật lệ và không bị hạn
chế về câu chữ, cách gieo vần, có khả năng diễn đạt được nhiều sắc thái, tình
cảm cũngnhư phản ánh được nhiều vấn đề xã hội rộng lớn. Hình thức này phù
hợp với tư tưởng bay bổng phóng khoáng của thi tiên Lý Bạch, vì thế đọc thơ
dài tạo thành viễn cảnh nghệ thuật. Không gian nghệ thuật gắn với cảm thụ về
không gian, nên mang tính chủ quan. Ngoài không gian vật thể, có không gian
tâm tưởng (gần nhau đây mà xa biết bao nhiêu. Giữa hai đứa mênh mông là
SVTH: Trần Thị Khương K28 Văn - Sử Trang 21
Không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch
biển rộng - Tố Hữu). Do vậy không gian nghệ thuật có tính độc lập tương đối,
không gian quy được vào không gian địa lý. Không gian, nghệ thuật trong tác
phẩm văn học có tác dụng mô hình hoá các mối liên hệ của bức tranh thế giới
như thời gian, xã hội, đạo đức, tôn ti trật tự. Không gian nghệ thuật có thể
mang tính địa điểm, tính phân giới, dùng để mô hình hoá các phạm trù thời
gian như bước đường đời, con đường cách mạng. Không gian nghệ thuật có
thể mang tính cản trở, để mô hình hoá các kiểu tính cách con người.
Không gian nghệ thuật có thể là không có tính cản trở, trong cổ tích,
làm cho ước mơ công lý được thực hiện dễ dàng. Ngôn ngữ của không gian
nghệ thuật rất đa dạng và phong phú
Các cặp phạm trù cao - thấp, xa - gần, rộng - hẹp, cong - thẳng,
bên này- bên kia, vững chắc - bập bênh, ngay - lệch… đều được dùng để biểu
hiện các phạm vị giá trị phẩm chất của đời sống xã hội.
Không gian nghệ thuật chẳng những cho thấy cấu trúc nội tại của tác
phẩm văn học, các ngôn ngữ tượng trưng, mà còn cho thấy quan niệm về thế
giới, chiều sâu cảm thụ của tác giả hay của một giai đoạn văn học. Nó cung
cấp cơ sở khách quan để khám phá tính độc đáo cũng như nghiên cứu loại
hình của các hình tượng nghệ thuật.
Trong thi pháp thơ Đường của Nguyễn Thị Bích Hải cho rằng: Trong
tác phẩm nghệ thuật con người xuất hiện với tư cách là hình tượng con người
và không gian tượng trưng cũng chỉ là hình tượng không gian. Không gian
nghệ thuật là hình thức tồn tại của hình tượng. Vậy không gian nghệ thuật là
hình tượng không gian trong tác phẩm (Trần Đình Sử - giáo trình thi pháp
học)
Góc mái ngư ông về viễn phố
SVTH: Trần Thị Khương K28 Văn - Sử Trang 23
Không gian nghệ thuật trong thơ Lý Bạch
trong truyện Kiều thường xuất hiện không gian vũ trụ nhưng trong hát
phường vải lại là không gian của đời thường
Khi phân tích không gian nghệ thuật trong thơ, chúng ta có thể phân
tích theo ba chiều của không gian vật lý mà trung tâm của nó chính là con
người. Phải biết phát hiện không gian tầm thường, không gian vũ trụ, phát
hiện được tính chất động, tĩnh, thực, hư của nó. Từ đó tìm hiểu mối quan hệ
khăng khít giữa nó với thế giới nghệ thuật. Nhưng quan trọng nhất là xem xét
không gian nghệ thuật như một quan niệm về thế giới và con người; như một
phương thức chiếm lĩnh thực tại, một hình thức thể hiện cảm xúc và khái quát
tư tưởng thẩm mĩ, để từ đó lý giải khả năng phản ánh hiện thực của một hệ
thống thơ nhất định
II. Những kiểu không gian nghệ thuật trong thơ Đường
Trong thơ Đường có 2 kiểu con người chủ yếu: Con người vũ trụ
và con người xã hội, tương ứng với hai kiểu con người đó cũng có hai kiểu
không gian vũ trụ và không gian đời thường.
1. Không gian vũ trụ
Trong thơ Đường tuy có hai kiểu không gian nghệ thuật, nhưng không
gian vũ trụ vẫn chiếm ưu thế.
Trong bài Thử tìm hiểu tứ thơ của thơ Đường, sau khi thực hiện một
phép thống kê, Nhữ Thành Lý giải rằng: Bầu trời và thiên nhiên là cái nền của
thơ Đường. Vì thơ Đường cốt nêu lên tình huống thống nhất chủ yếu là tính
thống nhất của con người với thiên nhiên cho nên tất yếu nó hướng về thiên
nhiên.
Sở dĩ thơ Đường thể hiện tính thống nhất giữa con người với thiên
nhiên vì quan niệm nghệ thuật về con người của nó (của thơ Đường) là con
người vũ trụ. Là con người vũ trụ nó phải đứng giữa đất trời, ở vị trí trung
tâm của vũ trụ, và từ một điểm (điểm trung tâm), con người nhìn ra mọi phía
SVTH: Trần Thị Khương K28 Văn - Sử Trang 24
Copyright: Tài liệu đại học ©