Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Mục Lục
A. Đặt vấn đề trang 3
B. Nội dung chính . trang 5
I.T tởng và quan điểm của Đạo gia trang 5
I.1 T tởng triết học trong Đạo gia ... trang 5
I.1.1 T tởng Đạo của Đạo gia ... trang 5
I.1.2 T tởng Đức của Đạo gia trang 9
I.2 Quan điểm về đời sống xã hội . trang 10
I.2.1 Vô vi ... trang 10
I.2.2 Hữu vi . trang 14
I.3 Quan điểm về nhận thức .. trang 15
II. Những ảnh hởng của Đạo gia .. trang 16
II.1 Trong nhận thức t duy .. trang 17
II.2 Trong văn hoá nghệ thuật .. trang 19
II.3 Trong chính trị ... trang 20
II.3.1 Đối với các nhà nớc nói chung ... trang 20
II.3.2 Đối với nhà nứơc XHCN Việt Nam .. trang 21
II.4 Trong kinh tế .. trang 22
III. Mối quan hệ của Đạo gia với các nền triết học khác . trang 23
C. Kết luận . trang 25
Giá trị hạn chế và những ứng dụng của Đạo gia
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
A. Đặt vấn đề
rong thời kì khởi đầu của triết học cổ Trung Quốc. Thời kỳ "Bách gia ch tử"
đã xuất hiện nhiều nhà t tởng lớn và hình thành các các trờng phái triết học
khá hoàn chỉnh. Và trong đó có sự xuất hiện của Đạo gia với ngời sáng lập là Lão tử.
Đạo gia lấy con ngời và xã hội làm trung tâm của sự nghiên cứu, và giải thích những
vấn đề về thực tiễn chính trị và đạo đức của xã hội. Đạo gia có sự thu nhập nhiều t t-
ởng phổ biến từ thời nhà Chu. Những t tởng vũ trụ luận về thiên địa, ngũ hành, thuyết

chúng ta nên hiểu theo Đạo để làm điều thiện, tránh cái ác, hình thành nhân cách con
ngời tốt hơn chứ không trở nên mê tín dị đoan, cúng bái gây ảnh hởng tới không
những bản thân mà còn cả những ngời khác và xã hội.
Trong đề tài nghiên cứu này chúng ta chỉ đề cập đến t tởng Đạo gia trong cuốn
Đạo Đức Kinh và bàn về Lão tử . Đồng thời có thêm những tìm hiểu và đánh giá của
tôi về những bản chú giải cuốn Đạo Đức Kinh và những lý luận của một vài tác giả đã
nghiên cứu về Đạo gia. Đồng thời xét Đạo gia trong mối liên hệ với Phật giáo, Nho
giáo và ảnh hởng của Đạo gia tới xã hội cổ, con ngời xa và nay. Xét đến những mối
quan hệ biện chứng đứng đắn. Và cả những mặt hạn chế còn có của Đạo gia. Qua đó
chúng ta có thể hiểu đợc một cách căn bản nội dung và bản thể của Đạo.
3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
B. Những nội dung chính

I. T tởng và quan điểm của Đạo gia
I.1 T tởng triết học trong Đạo gia

Đạo gia do Lão tử sáng lập vào khoảng những năm 580-500 trớc công nguyên.
Lão tử họ Lý, tên Nhĩ, tự là Đam, ngời ở xóm Khúc Nhân, làng Lệ, huyện Khổ, nớc
Sở thời Xuân Thu. Trong lịch sử triết học cổ đại Trung Hoa, Lão tử lần đầu tiên dùng
hình thức t duy lý luận sáng lập hệ thống lý luận triết học hoàn chỉnh lấy Đạo làm
trọng tâm, trở thành vị thuỷ tổ của học phái Đạo gia. Đạo gia dùng phơng thức suy
luận độc đáo để quan sát hiện tợng xã hội, quan sát sự phát triển của giới tự nhiên,
tìm hiểu quy luật tự nhiên, mở rộng phạm vi suy nghĩ của con ngời từ nhân sinh đến
vũ trụ. Đạo gia đi sâu đến vấn đề vũ trụ bản thể luận, rồi từ đó hớng sang nghiên cứu
nhân sinh luận va chính trị luận. Nó thực sự có vai trò quan trọng đối với con ngời và
cả xã hội.
Chúng ta sẽ xem xét bản thể của Đạo gia trong cuốn Đạo Đức Kinh. Đạo Đức
Kinh có 81 chơng và khoảng 5000 chữ đợc chia làm hai phần Thợng Kinh và Hạ
Kinh. Thợng Kinh gồm 37 chơng luận chữ Đạo nên còn đợc gọi là Đạo Kinh. Hạ

5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
chẳng thể thấy đợc, thấy đợc không phải nó. Làm sao lấy trí mà hiểu đợc cái hình
dung của cái không hình dung đợc."
Đạo là nguyên thuỷ của trời đất là nguồn gốc nguyên nhân sinh thành thế giới,
Lão tử nói Đạo chính là mẹ của vạn vật. Bản thân đạo là Vô và là Hữu, là vô hình và
là hữu hình. Do đó Đạo trở nên quá huyền diệu, khó nói danh trạng. Đạo trở thành
huyền vi và sâu thẳm và nói có sự kết hợp hài hoà của Vô và Hữu.
" Vô là cái gốc của trời đất,
Hữu là mẹ của muôn loài
Hai cái đó, đồng với nhau.
Cùng một gốc, tên khác nhau.
Đồng nên gọi huyền. Huyền rồi lại huyền.
Đó là cửa vào ra của mọi huyền diệu trong trời đất."
Đạo đợc viết trong Đạo Đức Kinh với một t duy biên chứng hết sức sâu sắc. Về
mặt bên ngoài cái Vô của Đạo ở chỗ nó không thể nắm bắt đợc vì nó không phải là
vật. Cái Hữu của Đạo là cái chúng ta hiểu đợc từ Đạo hay còn gọi là đạt Đạo. Đạo có
Vô và có cả Hữu, một sự kết hợp hài hoà, chọn vẹn và đầy đủ. Đó là cái hay của Đạo,
cái toàn vẹn của Đạo. Trong một chân trời tri thức nhỏ bé, khi chúng ta đạt đợc Đạo
thì chính chúng ta đã nắm đợc cái Vô và Hữu của Đạo mà có thể chính chúng ta cũng
không hay biết.Ta có thể thấy sự quay vòng của Đạo từ không có thành có rồi trở về
không có và biến thành huyền diệu. Ta có thể nhận thấy việc kế thừa những t tởng
Âm dơng ngũ hành trong viêc thể hiện Đạo. Cũng nh hai thế lực Âm và Dơng luôn
thống nhất với nhau, Đạo thể hiện sự thống nhất qua Vô và Hữu nhng ở một tầm cao
hơn. Mặt Vô trở thành đặc tính cơ bản của Đạo, mặt Hữu là biểu hiện của Đạo trong
thế giới tự nhiên.
Trong nền văn hoá Trung Quốc, hệ t tởng triết học thờng thiên về những vấn đề
thuộc đời sống thực tiễn chính trị- đạo đức của xã hội, về những hiện tợng di dịch
6
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

Đạo còn là chúa tể của vạn vật và là phép tắc của vạn vật. Đạo thể hiện quan
điểm đó đầu tiên ở việc sinh ra cả trời đất và vạn vật. Theo Đạo gia Đạo là cái gốc
của trời đất, nó tồn tại từ xa đến nay, sinh ra quỷ, thần, thợng, đế, trời, đất. Đạo
không cao, không sâu, có lâu mà không già. Không một ai có thể đo lờng đợc Đạo.
Quả thật Đạo tồn tại mà cũng chính nh không tồn tại. Một sự rộng lớn bao la mang
tầm vóc vĩ mô của Đạo. Đạo bao trùm vạn vật không đâu là không có Đạo. Và Đạo
còn ảnh hởng vạn vật thông qua các quy tắc của Đạo. ảnh hởng tới cả tiến trình hình
thành và phát triển thế giới. Lão tử cho rằng ảnh hởng này qua vô vi và tự nhiên. Đó
chính là " Đạo pháp Tự Nhiên" của Đạo gia. Trong Đạo Đức Kinh đã khẳng định
rằng chỉ có một khuôn phép của Đạo, một luật pháp cho hành động và tác động của
Đạo, đó là Tự nhiên: " Ngời bắt chớc đất, đất bắt trớc trời, trời bắt chớc Đạo, Đạo bắt
chớc chính bản thân mình gọi là Tự Nhiên". Ta có thể thấy tất cả cái rộng lớn nhất
bao quát nhất của thế giới là đất, trời. Chúng cũng phải tuân theo Đạo. Phạm trù tác
động của Đạo là vô tận, rộng lớn không cùng. Vậy ngời ngộ đợc Đạo thật sự sẽ ra
sao?
Tất cả những quan điểm trên đều cho thấy "Đạo" đã thể hiện một trình độ t duy
khái quát cao về những vấn đề tự nhiên và xã hội. "Đạo" đã có sự nhìn nhận thế giới
trong tính chỉnh thể thống nhất của nó.
Đạo còn là quy luật biến hoá tự thân của vạn vật, quy luật ấy gọi là Đức.
I.1.2 T tởng Đức của Đạo gia
Khi Đạo sinh ra vạn vật thì Đức là cái bao bọc nuôi dỡng tới thành thục vạn
vật. Đức cũng nh Đạo cũng là một khái niệm đợc khái quát cao, nó đợc diễn tả và đợc
đặt trong chính mối quan hệ huyền diệu với bản thân nó. Đạo Đức Kinh có nói về
8
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Đức nh sau: " Đức cao là không có Đức, Đức cao thì không làm". Ngụ ý rằng Đức mà
chân chính cao cả thì bề ngoài xem nh không có Đức, nhng thật ra lại là Đức cao
nhất. Chính sự huyền diệu đó mà Đức có thể hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau. Nó
chính là luân lí kèm theo đức hạnh, đạo hạnh, là ý nghĩa, là cuộc sống của con ngời.
Đức là đặc tính riêng biệt của một sự vật. Đức cũng là sự thể hiện toàn bộ nhân cách

phù hợp với tự nhiên, không làm gì trái với tự nhiên. Nhiều ngời hiểu "Vô Vi" là "
Không Làm Gì Cả" nhng nó là một quan niệm hết sức sai lầm. Vô Vi không phải nh
vậy, nó là không dùng t tâm mà xen vào việc của ngời khác, không dùng lòng tham
cá nhân mà xen vào mọi việc. Hành sự hợp lẽ, thuận theo quy luật của tự nhiên. Lão
tử còn khẳng định: " Làm nh không làm, nh thế có đặng không". Ông cho rằng nớc
mềm mại uyển chuyển nhng có thể chảy đến bất kỳ nơi nào, và với một khối lợng lớn
thì có thể làm lở cả đất đá, san phẳng cả núi đồi. Nh vậy chính nớc cũng nhờ cái Vô
Vi mà có đợc sức mạnh, mặc dù nó là cái mềm yếu, luôn bị đánh giá coi thờng khi
xem nó với sắt, đồng.Còn đối với các nhà trị nớc Lão tử đa ra biện pháp:" lấy Vô Vi
mà sử sự, lấy bất ngôn mà dạy đời". Để lập quân bình trong xã hội phải trừ xử những
"thái quá" nâng đỡ cái " bất cập". Lấy nhu nhợc thắng cơng thờng", "lấy yếu thắng
mạnh"," tri túc" không cạnh tranh bạo động", "công thành thân thoái", " dĩ đức báo
oán".Trong lịch sử có rất nhiều ngời ứng dụng cái Vô Vi này vào cuộc sống của
mình. Với lập luận thực tiễn cây có phát triển có lớn mạnh thì rồi cũng có lúc tàn.
Đấy chính là quy luật của tự nhiên. Cũng nh ta không thể mong trẻ mãi không già. N-
ớc không thể tồn tại mà không diệt vong. Khi trẻ phải biết cống hiến hết mình cho đất
nớc, về già trí lực đã cạn phải biết nhờng chỗ cho lớp trẻ thay thế, không tham quyền
cố vị đó là thuận theo tự nhiên.
10