z
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
***************
TIỂU LUẬN
NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CHỦ NGHĨA MAC-LENIN
ĐỀ TÀI:
NHÀ NƯỚC VÀ VẤN ĐỀ NÂNG CAO VAI TRÒ NHÀ NƯỚC
TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY Ở NƯỚC TA
Giáo viên hướng dẫn ThS.Trần Huy Quang
Sinh viên thực hiện Lê Thị Huyền
Lớp A8-TC-K48
Khoa Tài Chính-Ngân Hàng

Hà Nội,tháng 11 năm 2014
1
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU
NỘI DUNG CHÍNH
I. KHÁI NIỆM VÀ BẢN CHẤT NHÀ NƯỚC
1. Khái niệm và bản chất Nhà nước:
2. Bản chất Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam:
II. THỰC TRẠNG VAI TRÒ NHÀ NƯỚC TA
1. Vai trò Nhà nước trong việc ban hành pháp luật và thực hiện các biện
pháp bảo đảm thi hành pháp luật.
2. Nhà nước ban hành các chính sách kinh tế vĩ mô, điều tiết, điều phối các
chính sách kinh tế - xã hội, đặc biệt trong nền kinh tế thị trường.
3. Nhà nước đầu tư, cung cấp hàng hoá dịch vụ xã hội cơ bản:
4. Giữ vai trò là người bảo vệ những nhóm người yếu thế và dễ bị tổn
thương trong xã hội (người già, trẻ em, người tàn tật…)
5. Hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, giao thông; phòng chống

vai trò của nhà nước, sau khi đã được học tập và tham khảo các chuyên đề
của môn học Những nguyên lý triết học Mác - Lênin, em xin chọn đề tài:
“Nhà nước và nâng cao vai trò của Nhà nước trong điều kiện hiện nay ở
nước ta”.

3
NỘI DUNG CHÍNH
I. KHÁI NIỆM VÀ BẢN CHẤT NHÀ NƯỚC
1. Khái niệm và bản chất Nhà nước:
- Khái niệm Nhà nước:
Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, một bộ máy
chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lý đặc
biệt nhằm duy trì trật tự xã hội, thực hiện mục đích bảo vệ địa vị của giai
cấp thống trị trong xã hội có giai cấp đối kháng, của giai cấp công nhân và
nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản trong xã hội xã hội
chủ nghĩa.
- Bản chất của Nhà nước:
Theo quan điểm lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, Nhà nước xét về
bản chất, là một hiện tượng thuộc thượng tầng kiến trúc, tồn tại dựa trên một
cơ sở kinh tế nhất định; là công cụ để duy trì sự thống trị của giai cấp này
đối với giai cấp khác, là một tổ chức quyền lực đặc biệt, có bộ máy chuyên
trách để cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lý nhằm thực hiện và
bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị trong xã hội có giai cấp đối kháng.
Bản chất của nhà nước thể hiện dưới hai đặc tính cơ bản:
+ Thứ nhất, là tính giai cấp: thể hiện ở chỗ Nhà nước chỉ sinh ra và tồn
tại trong xã hội có giai cấp, Nhà nước là công cụ thống trị trong xã hội để
thực hiện ý chí của giai cấp cầm quyền, củng cố và bảo vệ trước hết lợi ích
của giai cấp thống trị. Bản chất của nhà nước chỉ rõ nhà nước đó là của ai,
do giai cấp nào tổ chức và lãnh đạo, phục vụ lợi ích của giai cấp nào.
Trong xã hội bóc lột (xã hội chiếm hữu nô lệ, xã hội phong kiến, xã hội tư

Điều 3 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm
1992 khẳng định: Nhà nước bảo đảm và phát huy không ngừng trước hết là
vai trò làm chủ của nhân dân, sau là bảo vệ và nghiêm trị mọi hành động
xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và của nhân dân nhằm thực hiện mục tiêu
xây dựng đất nước giàu mạnh, thực hiện công bằng xã hội, mọi người có
cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện.
Trong phạm vi tiểu luận này, em tập trung nghiên cứu vai trò của Nhà
nước trong một số lĩnh vực quản lý sau:
5
1. Vai trò Nhà nước trong việc ban hành pháp luật và thực hiện các
biện pháp bảo đảm thi hành pháp luật.
Một xã hội văn minh là xã hội sống và làm việc theo pháp luật. Nói
cách khác, tất cả mọi mặt của xã hội phải tuân theo pháp luật. Không có
pháp luật thì mọi quan hệ xã hội không được điều chỉnh bằng một ý chí
thống nhất, không có trật tự kỷ cương.
Nhà nước ta trong những năm vừa qua đã ban hành hệ thống pháp
luật nhằm thể chế hóa đường lối của Đảng, tạo khuôn khổ pháp lý cho công
cuộc đổi mới, đồng thời xây dựng được hệ thống các chế tài và biện pháp
đảm bảo cho pháp luật được thực thi có hiệu quả.
Hiện nay chúng ta đã có nhiều Luật và Bộ luật, cùng các văn bản
hướng dẫn thi hành điều chỉnh hầu hết các lĩnh vực trong đời sống kinh tế -
xã hội.
2. Nhà nước ban hành các chính sách kinh tế vĩ mô, điều tiết, điều phối
các chính sách kinh tế - xã hội, đặc biệt trong nền kinh tế thị trường.
- Trong sự phát triển kinh tế thị trường ở nước ta, Nhà nước có vai trò
to lớn trong việc bảo đảm sự ổn định cho phát triển và tăng trưởng kinh
tế. Sự “ổn định” ở đây thể hiện sự cân đối, hài hòa các quan hệ nhu cầu, lợi
ích giữa người và người, tạo ra sự đồng thuận xã hội trong hành động vì
mục tiêu phát triển của đất nước. Nhà nước là những công cụ tạo ra sự đồng
thuận xã hội, từ đó ổn định xã hội cho phát triển và tăng trưởng kinh tế, các

phần lớn những tác động tiêu cực của hệ thống thị trường, trong khi vẫn duy
trì được quyền sở hữu và quyền tự do. Nhà nước là tác nhân quan trọng,
không thể thiếu được trong một nền kinh tế, tuy nhiên điều đó không có
nghĩa là Nhà nước có thể bao biện, làm thay cho tất cả các hoạt động thị
trường. Nhà nước chỉ chú trọng tới những lĩnh vực mà thị trường không thể
7
làm được, hoặc mức độ làm không thể hoàn hảo bằng sự can thiệp của Nhà
nước.
3. Nhà nước đầu tư, cung cấp hàng hoá dịch vụ xã hội cơ bản:
Đây là chức năng Nhà nước cấp phép, kiểm dịch, kiểm định, giám sát,
kiểm tra các lĩnh vực hoạt động; sản xuất và cung ứng các loại hàng hóa
dịch vụ công cộng (giao thông, phát thanh, vệ sinh môi trường…). Hàng hoá
dịch vụ công cộng là thứ hàng hoá không thể định giá chính xác được, cho
nên tư nhân không thể cung cấp.
4. Giữ vai trò là người bảo vệ những nhóm người yếu thế và dễ bị tổn
thương trong xã hội (người già, trẻ em, người tàn tật…)
Người lao động và nhóm yếu thế là hai nhóm chiếm số lượng lớn
trong dân số Việt Nam. Theo thống kê, nước ta hiện có trên 45 triệu lao
động. Các dịch vụ xã hội và các chương trình hỗ trợ người lao động tập
trung vào hỗ trợ tìm việc làm, dạy nghề, đảm bảo về công việc, các chế độ
về bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm xã hội, bồi thường tai nạn lao động…
nhằm bảo đảm một mức sống tối thiểu cho những người bị mất thu nhập
hoặc khả năng kiếm sống vì nguyên nhân tuổi già, tai nạn lao động, bệnh
nghề nghiệp, thất nghiệp… Về nhóm người yếu thế, hiện Việt Nam có
khoảng 7,3 triệu người cao tuổi, 5,3 triệu người tàn tật, 2,5 triệu trẻ em có
hoàn cảnh đặc biệt. Các dịch vụ hỗ trợ nhóm yếu thế tập trung vào hỗ trợ
đảm bảo cuộc sống, chăm sóc y tế cho trẻ em và người cao tuổi.
Nhà nước rất quan tâm đến chính sách xã hội và đã có nhiều nỗ lực
trong việc hoàn thiện khung khổ chính sách trong lĩnh vực này. Các dịch vụ
xã hội đang được hình thành và phát triển dựa trên nhu cầu của thực tế, đặc

đường lối, quan điểm của Đảng là điều kiện tiên quyết để Nhà nước ta thực
hiện đúng vai trò chức năng của mình, giữ vững định hướng xã hội chủ
nghĩa.
2. Xây dựng Nhà nước ta là một nhà nước dân chủ đích thực
9
Nhân dân Việt Nam là chủ đất nước Việt Nam. Nhà nước là của dân,
do dân lập ra qua bầu cử tự do và hoạt động vì dân, thực hiện chức năng
quản lý nhà nước vì dân. Bản chất dân chủ của Nhà nước Việt Nam phải
được thể hiện trong cuộc sống thực tế. Quyền làm chủ của dân phải được
thực hiện trong mọi lĩnh vực của đời sống. Nhà nước có nghĩa vụ thực hiện
và bảo đảm các quyền tự do dân chủ của công dân. Người dân có quyền làm
và có điều kiện làm những công việc mà pháp luật không cấm. Quyền làm
chủ của dân còn thể hiện ngay trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà
nước; qua nội dung thực chất của pháp luật và qua việc thi hành pháp luật.
Phát huy tính chất dân chủ của Nhà nước Việt Nam thể hiện cụ thể
như sau:
- Qua hệ thống pháp luật, từ Hiến pháp đến các văn bản quy phạm
pháp luật của Nhà nước; cách thức Nhà nước xây dựng, ban hành, thi hành
luật pháp; mức độ tham gia của dân vào việc xây dựng luật pháp và các
quyết định quan trọng của Nhà nước;
- Tinh thần dân chủ trong cách thức tổ chức, xây dựng các cơ quan
Nhà nước; trong cơ chế vận hành, trong mối quan hệ giữa các cơ quan ấy;
trong sự phân công quyền lực và sự kiểm soát lẫn nhau giữa các quyền lực
nhà nước.
- Ý thức dân chủ của cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước. ý
thức này thể hiện qua mối quan hệ giữa những cán bộ, công chức, nhất là
những người có chức, có quyền với dân, qua mối quan hệ giữa các cơ quan
nhà nước với các tổ chức, các đoàn thể của dân.
- Hiệu quả, tác động thực tế của sự giám sát xã hội của dân đối với
hoạt động của cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức nhà nước.

11
Mức độ hiện đại của bộ máy nhà nước được thể hiện trước hết ở trình
độ nhận thức, kiến thức, kỹ năng thực hành và tính chuyên nghiệp cao của
đội ngũ cán bộ, công chức. Trình độ hiện đại của cán bộ, công chức được
đánh giá bằng hiệu quả, hiệu suất, năng lực sáng tạo; đồng thời phải xây
dựng một chính phủ có chất lượng cao, một chính phủ chuyên nghiệp, một
chính phủ điện tử, một chính phủ tiết kiệm và có hiệu năng cao.
Bộ máy quản lý hành chính nhà nước ở trình độ hiện đại phải được tổ
chức và vận hành một cách khoa học, tinh gọn, các bộ phận hoạt động ăn
khớp như các chi tiết một cỗ máy, một dây chuyền sản xuất, trách nhiệm,
thẩm quyền của từng đơn vị, từng cá nhân rõ ràng, minh bạch, không chồng
chéo, trùng lặp về chức năng, trách nhiệm.
5. Tăng cường hiệu lực và hiệu quả của hệ thống pháp luật
Pháp luật là công cụ để Nhà nước quản lý toàn xã hội. Muốn thực
hiện vai trò của Nhà nước cần hoàn thiện các cơ chế pháp luật như: Đẩy
mạnh xây dựng pháp luật; tăng cường năng lực của các thiết chế xây dựng
và thi hành pháp luật; phát triển hệ thống thông tin và phổ biến, giáo dục
pháp luật; tăng cường khả năng tiếp cận của nhân dân đối với hệ thống pháp
luật; phát triển hệ thống đào tạo nguồn nhân lực làm công tác pháp luật; đẩy
mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật.
Đảng lãnh đạo xây dựng nhà nước pháp quyền thì phải đặt nhiệm vụ
xây dựng luật pháp và thi hành luật pháp lên hàng đầu, bảo đảm cho luật
pháp thể hiện đúng ý chí, nguyện vọng và quyền lực của nhân dân, thực sự
bảo vệ được các quyền dân chủ của công dân và con người Việt Nam. Một
nhà nước mạnh là một nhà nước quản lý đất nước, quản lý xã hội bằng pháp
luật theo mục tiêu chính trị đã xác định, làm cho pháp luật có hiệu lực cao
trong thực tế.
12
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo trình Triết học Mác - Lênin, 2002, NXB Chính trị quốc gia