TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
***************
TIỂU LUẬN
NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CHỦ NGHĨA MAC-LENIN
ĐỀ TÀI:
NHÀ NƯỚC VÀ VẤN ĐỀ NÂNG CAO VAI TRÒ NHÀ NƯỚC
TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY Ở NƯỚC TA
Giáo viên hướng dẫn T.s Trần Huy Quang
Sinh viên thực hiện Phạm Thị Thu giang
Lớp A8-TC-K48
Khoa Tài Chính-Ngân Hàng
Hà Nội,tháng 11 năm 2014
2
Mục lục
LI M U 2
NI DUNG 3
i.Li luận chung về nhà nớc 3
1.Các quan điểm trớc Mac về nhà nớc 3
2.Quan điểm của chủ nghĩa Mac-Lênin 3
2.1.Nhà nớc là gì? 3
2.2.Nguồn gốc của nhà nớc 4
2.3.Bản chất của nhà nớc 4
2.4.Đặc trng cơ bản của nhà nớc 4
2.5.Chức năng của nhà nớc 5
2.6.Các kiểu và hình thức của nhà nớc 6
2.7. Nhà nớc ccvs-nhà nớc XHCN 6
II.Nhà nớc XHCN Việt Nam 8
1.T tởng HCM về Nhà nớc pháp quyền XHCN 8
2.Vai trò của nhà nớc XHCN ở nớc ta hiện nay 10
3.Nhng bin phỏp nõng cao vai trũ ca nh nc trong iu kin nc ta hin

nghèo,không phân chia giai cấp,không đáu tranh giai cấp.Quyền lực trong xã hội
cộng sản nguyên thuỷ là quyền lực xã hội với hệ thống quản lí rất đơn giản không
mang tính giai cấp.
Lực lơng sản xuất phát triển đã dẫn đến sự ra đời chế độ t hữu và từ đó xã
hội phân chia thành các giai cấp đối kháng và cuộc đáu tranh giai cấp không thể
điều hoà đợc xuất hiện.nhà nớc đã ra đời và tồn tại trong xã hội có giai cấp,là bộ
máy cỡng chế đặc biệt nằm trong tay của giai cấp thống trị,là công cụ sắc bén nhất
để duy trì sự thông trị giai cấp.Nhà nớc không chỉ là ngời bảo vệ lợi ích của giai cấp
thông trị mà còn quan tâm đến nhiều lĩnh vực khác trong xã hội.
Trong lịch sử đã chứng minh,Nhà nớc không chỉ có chc năng quản lí lãnh
thổ,quản lí trật tự xã hội mà còn có một chức năng nữa là chức năng kinh tế,đòi hỏi
ngay từ khi Nhà nớc xuất hiện.
2.Quan điểm của chủ nghĩa Mac-Lênin về Nhà nớc
2.1.Nhà nớc là gì?
Nhà nớc là một bộ máy trấn áp đặc biệt nhằm duy trì sự thống trị của giai
cấp này đói với giai cấp khác.Nó chỉ xuất hiện trong chính nội tại xã hội khi trong
tổ chức ấy xuất hiện hai tiền đề:sự ra đời và phát triển của chế độ t hữu tài sản và
mâu thuẫn đối kháng giai cấp không thể điều hoà đợc thì Nhà nớc ra đời.
5
Nht quỏn vi t tng ca C.Mỏc v Ph.ng-ghen, V.I.Lờ-nin tip tc khng
nh rng, nh nc l mt hin tng lch s, s tn ti v tiờu vong ca nú l tựy
thuc vo nhng iu kin c th; nh nc ch l mt t chc thng tr ca mt
giai cp
(1)

2.2. Ngun gc nh nc
Nguồn gốc sâu xa của s ra đời Nhà nớc là s ra đời của quan hệ sản xuất chiếm
hữu t nhân về t liệu sản xuất làm xuất hiên giai cấp.Các mâu thuẫn có lợi ích trái
ngơc nhau do đó dẫn đến đối kháng,cuôc đấu tranh giai cấp không thể điều hoà đợc
bùng nổ.Cuộc đấu tranh này làm cho xã hội không phát triển đợc hoặc diệt vong.Để

nhà nớc làm công cụ chuyên chính của một giai cấp nhằm bảo vệ sự thống trị
giai cấp đó đối với toàn xã hội.Chức năng xã hội của nhà nớc là chức năng nhà nớc
thực hiện sự quản lí những hoạt động chung vì sự tồn tại của xã hội,thoả mãn một
số nhu cầu chung của cộng đồng dân c nằm dới sự quản lí của nhà nớc.
b.Chức năng đối nội và chức năng đối ngoại
Chức năng đối nội của nhà nớc nhằm duy trì trật tự trong xã hội theo lợi ích
của giai cấp thống trị.Chức năng đối ngoại của nhà nớc nhằm bảo vệ biên giới lãnh
thổ quốc gia và thực hiện mối quan hệ với bên ngoài vì lợi ích của giai cấp thống trị
cũng nh lợi ích quốc gia khi chúng không mâu thuẫn với nhau.
2.6.Các kiểu và hình thức của nhà nớc
7
a.Kiểu nhà nớc:là khái niệm để chỉ bộ máy thống trị đó thuộc về giai cấp nào,
tồn tại trên cơ sở chế độ kinh tế nào,tơng ng với hình thái kinh tế xã hội nào.Trong
lịch sử đã tồn tại 4 kiểu nhà nớc là:nhà nớc chủ nô,phong kiến,t sản,vô sản.
b.Hình thức nhà nớc:là khái niệm dùng để chỉ cách thức tổ chức và phơng thức
thực hiện quyền lực nhà nớc.Nhà nớc chủ nô có phân biệt chính thể quân chủ và
chính thể cộng hoà,chính thể quý tộc và chính thể dân chủ Nhà n ớc phong kiến có
phân biệt hình thức chính thể phong kiến tập quyền và phân quyền.Nhà nớc t sản có
chế độ cộng hoà đại nghị,quân chủ lập hiến,chế độ tổng thống.
2.7.Nhà nớc chuyên chính vô sản-nhà nớc XHCN
Chuyên chính vô sản theo đinh nghĩa của Lênin là chức năng của nhà nc vụ
sn trong thi k quỏ tin lờn ch ngha xó hi trn ỏp kiờn quyt mi s
ngúc u tr li ca giai cp t sn va b p tan, tin hnh u tranh giai cp
cng c thnh qu ca cỏch mng. Nhng im c trng ca chuyờn chớnh vụ sn
l nú khụng b ph thuc vo bt c quy tc phỏp lut hay gii hn no v o c,
tụn giỏo, m Lenin v cỏc ngi k tc mỡnh gi cỏc quy chun nhõn o thụng
thng ú l "o c tiu t sn " (khụng cn thit phi tuõn th).C.Mac khẳng
định: Giữa xã hội t bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kì cải
biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia.Thích ứng với thời kì ấy là một thời kì
quá độ chính trị,và nhà nớc của thời kì ấy không thể là cái gì khác hơn là nền

thiếu dân chủ và mở rộng không ngừng dân chủ .Phát triển dân chủ đến cùng,tìm
ra những hình thức của sự phát triển ấy,đem thí nghiệm những hình thức ấy trong
9
thực tiễn là một vân đề có tính quy luật của sự phát triển và hoàn thiện nhà n ớc
vô sản.
Chuyên chính vô sản còn phải làm nghĩa vụ quốc tế của mình,bằng việc giúp
đõ cho cuộc đấu tranh của các dân tộc vì hoà bình,độc lập dân tộc,dân chủ và tiến
bộ xã hội.Đảng cuả giai cấp công nhân là ngời lãnh đạo toàn xã hội để thực hiện
những nhiêm vụ chung này.Sự lãnh đạo của Đảng đảm bảo bản chất của giai cấp vô
sản nhà nớc,là điều kiện để giữ tính nhân dân của nhà nớc đó.
Nhà nớc vô sản có thể tồn tại dới nhiều hình thức khấc nhau.Kiểu công xã ở
công xã Pari,hình thức Xôviêt,hình thức dân chủ nhân dân
II.Nhà nớc XHCN Việt Nam
1.T tởng Hồ Chí Minh về nhà nớc phấp quyền XHCN
T tởng Hồ Chí Minh về nhà nớc là một tài sản quý giá trong di sản cách
mạng của Ngời.Tìm hiểu t tởng của Hồ Chí Minh về nhà nớc cần xuất phát từ hạt
nhân t tởng về quyền lực và chủ thể quyền lực nhà nớc,từ đọ triển khai thành các t t-
ởng về cơ chế tổ chức và vận hành quyền lực nhà nớc.T tởng Hồ Chí Minh về nhà n-
ớc pháp quyền XHCN,đó là nhà nớc của dân ,do dân ,vì dân.
a.Nhà nớc của dân
Quan điểm nhất quán của Hồ Chí Minh là xác lập tất cả mọi quyền lực trong
nhà nớc và trong xã hội đều thuộc về nhân dân.Trong 24 năm lam chủ tịch nớc Hồ
Chí Minh đã lãnh đạo soạn thảo hai bản hiến pháp,đó là hiến pháp năm 1946 và
hiến pháp năm 1959.Quan điểm của Ngời đợc thể hiện trong các bản hiến pháp
đó.Hiến pháp năm 1946 nêu rõ:Tát cả quyền bính trong nớc là của toàn thể nhân
dân Việt Nam,không phân biệt nòi giống,gái trai,giàu nghèo,giai cấp, tôn giáo
vàtất cả công dân Viêt Nam đều ngang quyền về mọi phơng diện:chính trị,kinh
tế,văn hoá Tất cả công dân Việt Nam đều có quyền bình đẳng tr ớc pháp luật,đều
10
đợc tham gia chính quyền và công cuộc kiến quốc tuỳ theo khả năng và đức hạnh

tiêu,tất cả đều vì lợi ích của nhân dân,ngoài ra không có bất cứ một lợi ích nào
khác.Đó là một nhà nớc trong sạch,không có bất kì một đặc quyền,đặc lợi nào.
Hồ Chí Minh khẳng định dân là gốc của nớc,Ngời luôn tâm niệm phảI làm
sao cho dân có chỗ ăn,phảI làm sao cho dân có chỗ mặc,phảI làm sao cho dân có
chỗ ở,phải làm sao cho dân đợc học hành.Một nhà nớc vì dân theo quan điểm của
Ngời la từ chủ tịch nớc đến công chức bình thờng đều phảI làm công bộc,đầy tớ cho
nhân dân chứ không phảI làm quan cách mạng để đè đầu cỡi cổ nhân dân nh dới
thời đế quốc thực dân.
Sau đây là một số trích dẫn về nhà nớc pháp quyền XHCN: Đại hội VI của
Đảng khẳng địnhNhà nớc ta là công cụ của chế độ làm chủ tập thể XHCN.Trong
thời kì quá độ ,đó là nhà nớc chuyên chính vô sản thực hiện chế độ dân chủ
XHCN.Dới sự lãnh đạo của Đảng ,chức năng của nhà nớc là thể chế hoá bằng pháp
luật quyền hạn ,lợi ích,nghĩa vụ của nhân dân lao động và quản lí kinh tế xã hội
theo pháp luật .Đại hội VII của Đảng nhấn mạnh việcxây dựng nhà nớc XHCN,
nhà nớc của nhân dân,do nhân dân,vì nhân dân. Đại hội VIII của Đảng tiếp tục
khẳng định và làm rõ hơn việctăng cờng pháp chế XHCN,xây dựnh nhà nớc pháp
quyền.Quản lí xã hội bằng pháp luật,đồng thời coi trọng giáo dục,nâng cao đạo
đức. Kì họp thứ 10 của quốc hội khoá X nớc cộng hoà XHCN Việt Nam khẳng
định:Nhà nớc CHXHCN Việt Nam là nhà nớc pháp quyền XHCN của nhân dân
,do nhân dân,vì nhân dân.Tất cả quyền lực thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên
minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức
12
2.Vai trß cña nhµ níc XHCN ë níc ta hiÖn nay:
Quản lý nhà nước nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp
hoá – hiện đại hoá là quá trình Nhà nước xây dựng và vận hành cơ chế quản lý kinh
tế phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hôi, phù hợp với các quy luật kinh tế khách
quan để tác động vào hệ thống kinh tế làm biến đổi về lượng, thay đổi mối quan hệ
về chất của các bộ phận hợp thành hệ thống kinh tế theo hướng công nghiệp hoá –
hiện đại hoá.
Tuy nhiên, một hệ thống thị trường hoàn chỉnh và đồng bộ lại không phải là có

hiện nay:
Để nâng cao vai trò và hiệu lực quản lý của Nhà nước, điều trước tiên là nhà
nước phải tập trung làm tốt các chức năng của mình là Nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa song nội dung và cách thức thực hiện chức năng đó thì phải đổi mới một
cách căn bản so với thời kế hoạch hóa tập trung quan liệu trước đây.
Một là, Nhà nước định hướng sự phát triển bằng các chiến lược, quy hoạch, kế
hoạch và cơ chế chính sách trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc của thị trường. Cụ
thể là Nhà nước không buông lỏng hay thả nổi công tác quy hoạch, kế hoạch,
nhưng phải đổi mới công tác đó cho phù hợp với yêu cầu xã hội nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế, phát huy tối đa
mọi lợi thế so sánh của quốc gia, vùng và địa phương, thu hút mọi nguồn lực tham
gia phát triển kinh tế xã hội.
14
Hai là, Nhà nước tạo môi trường pháp lý và cơ chế chính sách thuận lợi để phát
huy các nguồn lực của xã hội cho phát triển, các chủ thể hoạt động kinh doanh bình
đẳng, cạnh tranh lành mạnh, công khai, minh bạch có trật tự kỷ cương. Việc Quốc
hội điều chỉnh, bổ sung, xây dựng mới hàng loạt các luật có liên quan đến quản lý
nền kinh tế trong mấy năm gần đây chẳng phải đã thể hiện tinh thần đó hay sao?
Ba là, Nhà nước hỗ trợ phát triển, xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế -
xã hội quan trọng, hệ thống an sinh xã hội. Về mặt này, chắc chắn không ai trong
chúng ta cho rằng những cố gắng của Nhà nước ta vừa qua tuy rất lớn nhưng đã là
đủ.
Bốn là, Nhà nước phải bảo đảm tính bền vững và tích cực của các cân đối kinh
tế vĩ mô, hạn chế các rủi ro và tác động tiêu cực của cơ chế thị trường. Sự tác động
của Nhà nước đến thị trường chủ yếu là thông qua cơ chế, chính sách và các công
cụ kinh tế, đồng thời cũng sử dụng kịp thời, có hiệu quả một số biện pháp cần thiết
khi thị trường trong nước hoạt động không có hiệu quả hoặc thị trường khu vực và
thế giới có biến động lớn.
Ở đây, cũng cần nhấn mạnh đến việc tiếp tục đổi mới các chính sách kinh tế vĩ
mô, bảo đảm tính ổn định và sự phát triển bền vững của nền tài chính quốc gia.

sau hơn 20 năm đỏi mới đã cho thấy sự trởng thành trong việc quản lí nền kinh tế
của nhà nớc ta.Có thể trong một tơng lai không xa,với những thay đổi cần thiết nhà
nớc ta sẽ hoàn thiện hơn,đa kinh tế đất nớc đI lên,sánh vai với các cờng quốc trên
thế giới.Sẽ có rất nhiều việc phảI làm để thực hiện đợc mục tiêu trên trong tơng
lai,là sinh viên trờng đại học Ngoi Thng,em tự thấy đợc trách nhiệm của mình
cần phải học tập, nghiên cứu để trong tơng lai có thể góp phần phát triển nền kinh
tế của đát nớc.
Danh mục tài liệu tham khảo
17
1.C.Mác và Ph.Angghen:toàn tập,Nxb.chính trị quốc gia,Hà nội,1995,t.19,tr.47.
2. GS,TS.Nguyễn Ngọc Long,GS,TS.Nguyễn Hữu Vui-giáo trình triêt học Mac-
Lênin,nxb chính trị quốc gia,hà nội, 2006,t2,tr340
3. Hiến pháp Việt nam và các luật về tổ chức bộ máy nhà nớc,nxb.lao động-xã
hội,hà nội,2002,tr77
4. V.I.Lênin:toàn tập,Nxb Tiến bộ,Matxcơva,1981,t32,tr303
18
19