Lời Cảm Ơn Trước hết chúng em xin chân thành cảm ơn Quý thầy cô trong khoa Công
Ngh
ệ Thông Tin trường Cao Đẳng Nguyễn Tất Thành đã tận tình giúp đỡ, dạy dỗ
cho chúng em nhi
ều kiến thức bổ ích trong suốt thời gian học ở trường cũng như
đã t
ạo điều kiện cho chúng em được làm khóa luận này.
Đ
ặc biệt chúng em xin gởi lời cảm ơn đến thầy Nguyễn Duy Thái đã tận tình
giúp đ
ỡ chúng em trong suốt thời gian làm khóa luận. Thầy đã trang bị cho chúng
em k
ỹ năng làm việc và những kinh nghiệm quý báu sau những lần gặp khó khăn.
Lu
ận văn của chúng em sẽ khó hoàn thành nếu không có sự giúp đỡ của thầy.
Chúng con c
ũng cảm ơn cha mẹ và gia đình luôn ủng hộ, tạo điều kiện tốt nhất
cho chúng con trong vi
ệc làm luận văn này.
Xin c
ảm ơn các bạn sinh viên CNTT khóa 2005 đã giúp đỡ, đóng góp cho
chúng tôi nhi
ều ý kiến quý báu.
Lu
ận văn được hoàn thành với một kết quả nhất định. Dù đã rất nổ lực, cố gắng
nh
ưng chắc chắn sẽ không tránh khỏi sai sót. Chúng em rất mong được sự cảm
thông và s

tin, th
ư mục… rất tiện lợi. Tuy nhiên hệ điều hành Symbian lại có kích thước khá
l
ớn nên chỉ có thể chạy trên những thiết bị di động tương đối cao cấp. Hơn nữa việc
xây d
ựng ứng dụng dùng Symbian API cũng khá phức tạp.
Đ
ối lập với Symbian API là công nghệ J2ME với kích thước nhỏ gọn, tiện
d
ụng, được hỗ trợ bởi hầu hết các thiết bị di động. Chúng ta có thể nói đối tượng
c
ủa ngôn ngữ J2ME là rộng hơn rất nhiều so với C++ trên nền Symbian.
J2ME là m
ột ngôn ngữ nhỏ, gọn nhưng rất chặt chẽ và dể nắm bắt. Nó là ngôn
ng
ữ được các tổ chức mã nguồn mở ủng hộ mạnh mẽ và phát triển nhanh chóng.
Th
ật khó so sánh giữa các dòng ngôn ngữ lập trình với nhau vì mỗi loại đều có
ưu và khuyết điểm riêng. Trong luận văn của mình, chúng em chọn nghiên cứu và
vi
ết chương trình ứng dụng trên các thiết bị di động có hỗ trợ J2ME sử dụng hệ
qu
ản trị cơ sở dữ liệu Firebird, mặt khác chúng em cũng muốn thử sức ở một lĩnh
v
ực khá mới mẽ là tiếp cận với phần mềm mã nguồn mở.
Ứng dụng mà chúng em chọn thực hiện trong khóa luận này là:“Chương
trình qu
ản lý việc mua bán sách trên thiết bị di động”. Đối với những người dân
trí th
ức đặc biệt là những bạn sinh viên thì việc mua sách là chuyện rất bình thường

ầu sách. Chúng ta không thể nào tải hết lên thiết bị di động được.
Ngoài ra, các h
ạn chế của các thiết bị di động cũng buộc người lập trình phải chọn
gi
ải thuật thật hiệu quả và phải luôn tính toán nhằm tối ưu hóa chương trình. Mặt
khác, đ
ối với người lập trình, sự hạn chế của thư viện hàm trong ngôn ngữ Java
đ
ược hỗ trợ cho các thiết bị di động là một vấn đề không dễ giải quyết. Những hạn
ch
ế đã nêu thật sự là một thách thức lớn mà đề tài bắt buộc phải vượt qua.
Vì m
ột số điều kiện đặc biệt của các thiết bị di động, nên hiện nay ứng dụng
này ch
ỉ chạy trên chương trình giả lập. Tuy nhiên, chúng em hy vọng trong tương
lai g
ần ứng dụng này sẽ được ứng dụng trên thiết bị di động cụ thể và có thể ứng
d
ụng vào thực tiễn.
V
ới việc xây dựng thành công ứng dụng này chúng tôi hy vọng trong một
t
ương lai không xa nó sẽ được phát triển thành các ứng dụng cho việc mua bán
trong các h
ệ thống siêu thị, đặt vé máy tàu hỏa, đặt vé máy bay… qua các thiết bị di
Trang 3

động nhỏ gọn. những thiết bị này sẽ trở thành một công cụ giao dịch không thể
thi
ếu trong thời đại mới, thời đại của thương mại điện tử toàn cầu.

1.2 Lập trình trên thiết bị động sử dụng j2me 4
1.3 Một số công cụ hổ trợ j2me 6
Chương 2: Khái quát về j2me, j2ee, MVC, JSP, Servlet và hệ quản trị
CSDL FireBird 9
2.1 Giới thiệu j2me 9
2.1.1 Khái niệm j2me 9
2.1.2 Kiến trúc j2me 9
2.2 Giới thiệu j2ee 12
2.2.1 Khái niệm j2ee 12
2.2.2 Kiến trúc j2ee 13
2.3 Cơ chế giao tiếp j2me và j2ee 14
2.4 Giới thiệu mô hình MVC 14
2.5 Giới thiệu về JSP 15
2.5.1 Khái niệm 15
2.5.2 Mô hình hoạt động của JSP 15
2.6 Giới thiệu về Servlet 16
2.6.1 Khái niệm 16
2.6.2 Đặc điểm của Servlet 16
2.7 Giới thiệu hệ quản trị CSDL FireBird 16
2.7.1. Khái niệm 16
2.7.2. Lý do dùng hệ quản trị CSDL Firebird 16
Chương 3: Phân tích thiết kế ứng dụng 18
3.1 Khảo sát hiện trạng 18
3.2 Quy trình nghiệp vụ mua bán sách 18
3.2.1 Trên server 18
3.2.2 Trên Client di động 19
3.3 Phân tích và xác định yêu cầu 19
3.3.1 Danh sách các yêu cầu nghiệp vụ 19
3.3.2 Các yêu cầu phi chức năng 21
3.4 Thiết kế ứng dụng 22


TpHCM, ngày……tháng……năm……
Giáo viên hướng dẫn


Nội dung khóa luận chia làm 5 chương:
- Ch
ương 1: Tổng quan về lập trình trên thiết bị di động. Chương này nêu
nh
ững tình hình sử dụng các thiết bị di động ở Việt Nam, hoạt động phát
tri
ển phần mềm cho các thiết bị này. Giới thiệu một số các phần mềm công
c
ụ hỗ trợ ứng dụng phát triển phần mềm trên thiết bị di động bằng ngôn
ng
ữ Java.
- Ch
ương 2: Khái quát về J2ME, J2EE, MVC và hệ quản trị CSDL
Firebird. Ch
ương này trình bày các khái niệm, kiến trúc, chức năng của
J2ME, J2EE và h
ệ quản trị CSDL Firebird.
- Ch
ương 3: Phân tích thiết kế ứng dụng. Phân tích các yêu cầu nghiệp vụ.
Đ
ặc tả chi tiết ứng dụng ở mức phân tích, thiết kế.
- Ch
ương 4: Thử nghiệm, cài đặt và hướng dẫn sử dụng. Chương này giới
thi
ệu về trình giả lập được khóa luận chọn thử nghiệm. Hướng dẫn cài đặt
và cách s
ử dụng các chức năng của chương trình.
- Ch
ương 5: Tổng kết, đánh giá, hướng phát triển. Nhận xét đánh giá về

t Bị Di ð
Di ð Di ð
Di ðộng
ngng
ng Trang 4

Chương 1:
Tổng Quan Về Lập Trình Trên Thiết Bị Di Động

1.1 Tổng quan về thị trường thiết bị di động ở Việt Nam
S
ố lượng thiết bị di động ngày càng tăng ở Việt Nam, nhiều người đã coi
nh
ững thiết bị này như một vật không thể thiếu trong cuộc sống hằng ngày. Cùng
v
ới sự gia tăng số lượng người dùng thì các ứng dụng dành cho thiết bị di động
c
ũng tăng theo tương ứng. Hàng loạt các ứng dụng cho thiết bị di động đã trình làng
và r
ất được chào đón. Đây có thể được coi là một cuộc cách mạng trong lĩnh vực di
đ
ộng, nó biến những thiết bị di động nhỏ bé của bạn thành một chiếc máy tính thu
nh
ỏ, với những thiết bị này bạn có thể đọc báo, tiểu thuyết, tra cứu thông tin…
Có th
ể nói thị trường di động Việt Nam là một thị trường rất hấp dẫn đối với
các nhà s

ng 1: Tổng Quan V
ng Quan Vng Quan V
ng Quan Về L
L L
Lập Trì
p Trìp Trì
p Trình Trên Thi
nh Trên Thinh Trên Thi
nh Trên Thiết B
t Bt B
t Bị Di ð
Di ð Di ð
Di ðộng
ngng
ng Trang 5

JAR cũng giảm đi. Việc giảm kích thước rất có ý nghĩa bởi vì các
thi
ết bị MIDP thường có bộ nhớ giới hạn.
- Ti
ền kiểm tra (Pre-verify):
B
ộ kiểm tra trong J2SE tốn ít nhất là 50KB, không kể việc tiêu tốn
vùng nh
ớ heap và thời gian xử lý. Để giảm việc tiêu tốn này cho
J2ME, vi
ệc kiểm tra tập tin class sẽ được chia thành hai giai đoạn.

ển IDE đã đưa ra các bản mở rộng cho các sản phẩm
IDE c
ủa họ để hỗ trợ thêm J2ME. Ngoài ra, các nhà cung cấp chuyên nghiệp
khác c
ũng đã phát triển các IDE dành riêng cho J2ME.
1.2.2.1 M
ột IDE cho J2ME cần phái cung cấp các tiện ích sau
- Qu
ản lý project: Quản lý tập tin nguồn và các thông số MIDlet
- Trình so
ạn thảo: Soạn thảo mã nguồn và các tài nguyên
Ch
ChCh
Chương 1: T
ng 1: Tng 1: T
ng 1: Tổng Quan V
ng Quan Vng Quan V
ng Quan Về L
L L
Lập Trì
p Trìp Trì
p Trình Trên Thi
nh Trên Thinh Trên Thi
nh Trên Thiết B
t Bt B
t Bị Di ð
Di ð Di ð
Di ðộng
ngng
ng

project có th
ể được chép thủ công vào thư mục bên trong thư mục project.
N
ếu một thư viện cần cho tất cả project, nó có thể được chép vào thư mục
apps/lib.
Khi Ktoolbar project được tạo ra, cấu trúc thư mục project sẽ được thiết
l
ập. Ngoài ra các tập tin JAD và manifest cũng được phát sinh dựa vào các
thông s
ố của MIDlet suite đã được xác định. Tuy nhiên, không có tập tin
ngu
ồn nào được phát sinh cho MIDlet. Lập trình viên phải viết các tập tin
ngu
ồn này từ đầu Ktoobar không hỗ trợ nạp nhiều project trong một GUI.
Trình so
ạn thảo WTK không cung cấp một trình soạn thảo tích hợp nào.
Thay vào đó, l
ập trình viên phải sử dụng một trình soạn thảo của hãng thứ
ba.
Ch
ChCh
Chương 1: T
ng 1: Tng 1: T
ng 1: Tổng Quan V
ng Quan Vng Quan V
ng Quan Về L
L L
Lập Trì
p Trìp Trì
p Trình Trên Thi

J2ME thì đây v
ẫn là một công cụ có ích. Bằng việc tạo lập sẵn một cấu trúc
th
ư mục, nó cho phép lập trình viên có thể xây dựng ngay ứng dụng mà
không c
ần quan tâm về việc tổ chức các tập tin, tài nguyên trong dự án. Khi
m
ột lập trình viên đã trở nên thành thạo với việc phát triển ứng dụng J2ME
thì có th
ể chuyển sang sử dụng một công cụ khác.
1.3.2 Borland Jbuilder 2006:
Môi tr
ường làm việc của Jbuilder cho J2ME hoàn toàn giống như môi
tr
ường phát triển các ứng dụng Java bình thường nhưng có thêm các tabs và
options trong các h
ộp thoại để hỗ trợ J2ME và hai winzard mới: MIDP
MIDlet wizard và MIDP Displayable wizard. Trong phiên b
ản Jbuilder
Professionnal và Enterprise, trình duy
ệt Archive Builder có thể tạo ra một
MIDlet suite v
ới các tập tin manifest và JAD tương ứng. Jbuilder 2006 cũng
c
ần cài đặt WTK 2.1 được sử dụng như một môi trường giả lập. Ngoài ra
Jbuilder còn cung c
ấp các hướng dẫn cho việc tích hợp thêm các J2ME JDK
khác, ch
ẳng hạn như Nokia Developer Suite for J2ME và Siemens Mobility
Toolkit (SMTK).

- Chuy
ển đổi JDK
- Các MIDP wizards
- Bộ thiết kế trực quan (visual designer) cho các thành phần giao diện
MIDP
- Công c
ụ gỡ rối MIDlet
- Đóng gói file JAD và JAR
- N
ạp dữ liệu thông qua OTA (Over The Air Provisioning)
Tóm l
ại: Chức năng thiết kế giao diện của Jbuilder là một công cụ hữu ích
trong vi
ệc tạo lập giao diện MIDP. Tuy nhiên, chức năng này lại không hỗ
tr
ợ đầy đủ các thành phần giao diện hiện có và trong nhiều trường hợp mã
ngu
ồn phát sinh cần được chỉnh sửa thêm mới hoạt động đúng theo ý muốn.

Ch
ChCh
Chương
ng ng
ng 2: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j22: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j2EE, MVC
EE, MVCEE, MVC

tr
ạng, tầng này sẽ chứa nhiều API chuyên biệt hơn.
Ch
ChCh
Chương
ng ng
ng 2: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j22: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j2EE, MVC
EE, MVCEE, MVC
EE, MVC, JSP, S
, JSP, S, JSP, S
, JSP, Servlet và H
và H và H
và Hệ Quản Trị
CSDL Firebird

Trang 10

Được thiết kế để nhắm vào thị trường các thiết bị cấp thấp, các thiết bị này
thông th
ường là máy nhắn tin, điện thoại di động và PDA. Các thiết bị này có
giao di
ện đơn giản, bộ nhớ khoảng 32K đến 512KB, băng thông nhỏ, trong các
thi
ết bị này, việc truyền thông trên mạng không dựa vào nghi thức TCP/IP. Vì
tài nguyên b
ộ nhớ hạn chế nên CLDC được gắn với Java không dây (Java
Wireless), d
ạng như cho phép người sử dụng mua và tải về những ứng dụng

ph
ục vụ riêng cho các thiết bị này. Máy ảo KVM thực chất là một bộ phận con
c
ủa các máy ảo trên môi trường J2SE và J2EE nên cũng có nhiều hạn chế.
Ch
ChCh
Chương
ng ng
ng 2: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j22: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j2EE, MVC
EE, MVCEE, MVC
EE, MVC, JSP, S
, JSP, S, JSP, S
, JSP, Servlet và H
và H và H
và Hệ Quản Trị
CSDL Firebird

Trang 11

2.1.2.3.1. Một số hạn chế
- Không hỗ trợ kiểu dữ liệu float: Việc xử lý số float đòi hỏi nhiều tài
nguyên x
ử lý, ngoài ra các thiết bị di động không có những cấu hình
ph
ần cứng dành riêng cho việc xử lý số float trong J2ME.

2.1.2.4. MIDP – Mobile Information Device Profile
Đây là Profile được định nghĩa dành riêng cho các thiết bị di động và là
thành ph
ần chính trong J2ME. MIDP cung cấp các chức năng cơ bản cho hầu
h
ết các thiết bị di động phổ biến nhất là các máy điện thoại di động và các máy
PDA. Tuy nhiên MIDP c
ũng có nhiều hạn chế lớn cũng chỉ vì được thiết kế
cho các máy di đ
ộng có cấu hình rất thấp.

Ch
ChCh
Chương
ng ng
ng 2: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j22: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j2EE, MVC
EE, MVCEE, MVC
EE, MVC, JSP, S
, JSP, S, JSP, S
, JSP, Servlet và H
và H và H
và Hệ Quản Trị
CSDL Firebird

Trang 12

2.2. Giới thiệu J2EE
2.2.1. Khái ni

m
ột phần mềm thương mại bằng cách xây dựng & tích hợp những linh kiện độc
l
ập và đa hệ, bạn có thể phân rã trách nhiệm xây dựng các linh kiện cho các nhóm
l
ập trình viên độc lập. Nếu là người tiêu thụ với vai trò lập trình viên, với J2EE,
b
ạn không cần phải mua trọn gói một thư viện phần mềm lớn cho vài nhu cầu nhỏ,
thay vào đó, b
ạn sẽ mua từng linh kiện J2EE vừa đủ nhu cầu, điều này tiết kiệm
chi phí và t
ạo tính chủ động cho người tiêu thụ. J2EE phù hợp cho những ứng
d
ụng quy mô lớn với giá thành thấp.

Ch
ChCh
Chương
ng ng
ng 2: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j22: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j2EE, MVC
EE, MVCEE, MVC
EE, MVC, JSP, S
, JSP, S, JSP, S
, JSP, Servlet và H
và H và H

ChCh
Chương
ng ng
ng 2: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j22: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j2EE, MVC
EE, MVCEE, MVC
EE, MVC, JSP, S
, JSP, S, JSP, S
, JSP, Servlet và H
và H và H
và Hệ Quản Trị
CSDL Firebird

Trang 14

2.3. Cơ chế giao tiếp giữa J2ME và J2EE
HTTP là m
ột giao thức liên lạc giữa Clien/Server lý tưởng cho các ứng dụng java
di đ
ộng. Đối với mỗi đặc tả, thiết bị tương thích MIDP phải hỗ trợ HTTP. Các giao
th
ức khác như TCP hay UDP là tùy chọn. Bởi vì không phải tất cả các thiết bị MIDP
đ
ều hỗ trợ tuyền thông socket hay datagram, do đó triển khai HTTP trên thiết bị di
đ
ộng cho phép tối ưu hóa khả năng chuyển đổi giữa các thiết bị từ các nhà sản xuất
khác nhau.
Một lợi điểm khác của giao thức HTTP được hưởng truy xuất không lỗi thông qua
t

Mô hình MVC chia các component ứng dụng thành 3 loại khác nhau đó là Model-
View-Controller m
ỗi components đảm nhận một trách nhiệm nhất định, các
components đ
ều độc lập với các components khác. Nhiệm vụ của các components là:
• View: Người dùng tương tác với ứng dụng thông qua components View.
View có trách nhi
ệm lấy request và gửi yêu cầu đến controller, nhận kết quả
t
ừ controller hiển thị cho người dùng.HTML, JSPs, các thư viện Tag và các
File ngu
ồn là các thành phần của components View.
• Controller: Là trung gian giữa Model và View, Controller có trách nhiệm
nh
ận yêu cầu từ View sau khi nhận yêu cầu controller sẽ thực thi Business
logic thích h
ợp từ Model, sau đó điều khiển components View xuất dữ liệu
cho User.ActionSevlet, Action, ActionForm và Struts-config.XML là các
thành phần của Controller.
• Model: Đảm nhận nhiệm vụ cung cấp dữ liệu từ cơ sở dữ liệu và lưu thông
tin vào CSDL, t
ất cả các Business đều được thực thi ở Model.Truy xuất dữ
li
ệu,sự hợp lệ của dữ liệu và data saving logic là các thành phần của Model.
2.5. Giới thiệu về JSP (Java Server Pages)
2.5.1. Khái ni
ệm
Là công ngh
ệ xây dựng trên ngôn ngữ Java. Nó thừa kế tất cả những ưu điểm
c

2.6. Giới thiệu về Servlet
2.6.1. Khái ni
ệm
Servlet dùng đ
ể mở rộng các chức năng của Java-enable server. Dùng để thay
th
ế cho CGI Script. Servlet chạy trong Java Virtural Machine. Không bắt
bu
ộc Web browser phải hỗ trợ Java.

H 2.05 Sơ đồ hoạt động của Servlet
2.6.2. Đặc điểm Servlet
- Không ph
ụ thuộc nền
- Có th
ể làm việc trên nhiều web servers.
- Là công ngh
ệ đầu tiên của Java để tạo ra web Application
Ch
ChCh
Chương
ng ng
ng 2: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j22: Khái Quát J2ME, j2
2: Khái Quát J2ME, j2EE, MVC
EE, MVCEE, MVC
EE, MVC, JSP, S
, JSP, S, JSP, S
, JSP, Servlet và H
và H và H

ảm thiểu sự dư thừa dữ liệu, tránh được sự không đồng nhất về dữ liệu. Tính
nh
ất quán của dữ liệu sẽ được đảm bảo. Ch
ChCh
Chương 3: Phân Tích Thi
ng 3: Phân Tích Thing 3: Phân Tích Thi
ng 3: Phân Tích Thiết K
t Kt K
t Kế

Ứng D
ng Dng D
ng Dụng
ngng
ng Trang 18

ChCh
Chương 3: Phân Tích Thi
ng 3: Phân Tích Thing 3: Phân Tích Thi
ng 3: Phân Tích Thiết K
t Kt K
t Kế

Ứng D
ng Dng D
ng Dụng
ngng
ng Trang 19

• Thống kê: Khi cần thiết nhân viên thống kê sẽ thống kê sách tồn kho, sách đã
bán, sách cần bổ sung theo yêu cầu
• Phân quyền: Admin sẽ phân quyền, tạo nhóm người dùng khi cần thiết.
3.2.2 Trên Client di động
- Vào trang web xem các đầu sách mà trang web đang có.
- Chọn sách cần mua và sách đó sẽ được cho vào giỏ hàng.
- Nếu người dùng tiếp tục chọn những sách khác thì những sách đó cũng lần
lượt được đưa vào giỏ hàng.
- Nếu người dùng đổi ý, muốn thay đổi sách đã chọn thì có thể cập nhật lại
giỏ hàng của mình.
- Người dùng chọn lệnh Thanh Toán và màn hình tiếp nhận thông tin khách
hàng xuất hiện, khách hàng tiến hành nhập các thông tin cần thiết.
- Khi không hiểu về cách thức thanh toán và chuyển giao sách khách hàng có
thể xem hướng dẫn trên trang web.