BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

 TIỂU LUẬN:
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
THEO DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC
CHỦ ĐỀ “MẮT. CÁC TẬT CỦA MẮT VÀ
CÁCH KHẮC PHỤC” VẬT LÝ 11 THPT
GVHD: TS Phạm Thế Dân
HVTH: Bùi Thị Mai
Phạm Hà Nguyên
Nguyễn Thị Thu Sang
Trương Thị Linh Châu
TP. Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 4 năm 2013 MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN 2
1.1 Dạy học dự án (DHDA) 2
1.2 Mục tiêu, đặc điểm của DHDA 3
1.3 Các loại dự án học tập 4
1.4 Các giai đoạn của tiến trình DHDA 4
1.5 Các bước chuẩn bị của giáo viên và học sinh cho một dự án học tập 5
1.6 Vai trò của giáo viên và học sinh trong DHDA 9

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi tiến hành đề tài: “Vận dụng mô hình dạy học
dự án vào dạy học chủ đề “Mắt. Các tật của mắt và cách khắc phục” – Vật lý 11 nâng
cao THPT”
Với đề tài này, chúng tôi đã tiến hành:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của mô hình dạy học dự án.
- Nghiên cứu cấu trúc nội dung về Mắt – Các tật của mắt – vật lý THPT.
- Vận dụng mô hình dạy học dự án vào thiết kế tiến trình dạy học cho kiến thức
thuộc chủ đề “Mắt. Các tật của mắt và cách khắc phục”.

2

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO
DỰ ÁN
1.1 Dạy học dự án (DHDA)
- Khái quát về DHDA
+ Dự án:
Thuật ngữ dự án, tiếng Anh là Project, có nguồn gốc tiếng La tinh có nghĩa là
phác thảo, dự thảo, thiết kế và ngày nay được hiểu theo nghĩa phổ thông là một đề án,
một dự thảo hoặc một kế hoạch cần được thực hiện nhằm đạt mục đích đã đề ra.
Khái niệm Project được sử dụng trong các trường dạy kiến trúc – xây dựng ở Ý
từ cuối thế kỉ XVI. Từ đó tư tưởng dạy học theo dự án lan sang Pháp cũng như một số
nước châu Âu khác và Mỹ, trước hết là trong các trường đại học và chuyên nghiệp.
+ Khái niệm DHDA:
Có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau về dạy học dự án. Dạy học dự án
được nhiều tác giả coi là một mô hình dạy học vì khi thực hiện một dự án, có nhiều
phương pháp dạy học cụ thể được sử dụng.
Vậy, DHDA là một mô hình dạy học lấy hoạt động của học sinh làm trung tâm.
Kiểu dạy học này phát triển kiến thức và kĩ năng của học sinh thông quan quá trình
học sinh giải quyết một bài tập tình huống gắn với thực tiễn bằng những kiến thức theo
nội dung môn học – được gọi là dự án. Dự án đặt học sinh vào vai trò tích cực như:

của nhóm…
Đặc điểm của DHDA:
- Thiết lập mối liên hệ giữa nội dung học tập với cuộc sống ngoài học đường,
hướng tới các vấn đề của thực tiễn sinh động đang diễn ra
- Phát triển những kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề thực tiễn.
- Tạo cơ hội cho người học tự tìm hiểu chính mình, tự khẳng định mình
- Phát triển những kĩ năng sống: giao tiếp, hợp tác, quản lý, điều hành, ra quyết
định,…
- Phát triển kĩ năng tư duy bậc cao (tổng hợp, đánh giá)
- Tạo điều kiện cho nhiều phong cách, tiềm năng học tập khác nhau, tạo môi
trường cho sự hỗ trợ, thúc đẩy lẫn nhau của người học vì sự phát triển toàn diện.
- Làm cho nhiệm vụ học tập tới tất cả mọi người học.
4

- Kết quả thực hiện dự án phải là những sản phẩm có thể trưng bày, trình bày
được, đó là kết quả của việc giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống.
1.3 Các loại dự án học tập
Dạy học dự án có thể phân loại theo nhiều phương diện khác nhau. Sau đây là
một số cách phân loại dạy học dự án
- Phân loại theo chuyên môn:
+ Dự án trong một môn học: trọng tâm nội dung nằm trong một môn học.
+ Dự án liên môn: trọng tâm nội dung nằm ở nhiều môn khác nhau.
+ Dự án ngoài chuyên môn: là các dự án không phụ thuộc trực tiếp vào môn học.
- Phân loại theo sự tham gia của người học:
+ Dự án cho nhóm học sinh
+ Dự án cho cá nhân.
- Phân loại theo sự tham gia của giáo viên
+ Dự án dưới sự hướng dẫn của một giáo viên.
+ Dự án dưới sự hướng dẫn của nhiều giáo viên.
- Phân loại theo quỹ thời gian:

Kết quả thực hiện dự án có thể được công bố dưới dạng bài thu hoạch, báo cáo
bằng văn bản, bài trình diễn powerpoint. Sản phẩm của dự án cũng có thể là những
hành động phi vật chất, chẳng hạn việc biểu diễn một vở kịch, việc tổ chức một buổi
tuyên truyền nhằm tạo ra các tác động xã hội, phòng triển lãm trưng bày tranh ảnh…
Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữa các nhóm học sinh trong một lớp,
có thể được giới thiệu trước toàn trường, hay toàn xã hội.
Giai đoạn 5: đánh giá dự án
Giáo viên và học sinh đánh giá quá trình thực hiện và kết quả cũng như kinh
nghiệm đạt được. Có những phương pháp đánh giá khác nhau như: trao đổi bằng thư,
đánh giá toàn lớp, đánh giá đồng đẳng, tự đánh giá, học sinh nêu câu hỏi, đánh giá các
nhóm…
1.5 Các bước chuẩn bị của giáo viên và học sinh cho một dự án học tập
- Triển khai bài học thành dự án, xác định các chuẩn kiến thức và thiết lập
mục tiêu học tập
6

Xuất phát từ nội dung bài học, giáo viên phải xác định nội dung kiến thức và kỹ
năng người học cần đạt được, phải có ý đồ tổ chức bài học thành dự án và suy nghĩ về
ý tưởng dự án.
+ Giáo viên luôn cần phải nhìn thấy, phải tìm thấy những vấn đề thực tiễn đang
diễn biến trong cuộc sống xung quanh có liên quan đến nội dung bài học.
+ Giáo viên phải nhìn thấy những vấn đề lớn mà thế giới đang phải đối mặt, ví
dụ: khủng hoảng năng lượng, ô nhiễm môi trường, thiên tai như bão lụt, động đất,
sóng thần, nóng lên của khí hậu…
+ Biết từ bỏ những nội dung mà chương trình buộc phải dạy theo các phương
pháp truyền thống.
+ Lựa chọn các nội dung thích hợp và chỉnh sửa cho phù hợp với mục tiêu của dự
án.
- Xây dựng bộ câu hỏi định hướng bài dạy
Sử dụng bộ câu hỏi định hướng bài dạy nhằm khuyến khích người học vận dụng

- Khái niệm quan trọng nào mà ta hướng tới? Học sinh của ta phải ghi nhớ điều
gì trong vòng 3 năm tới?
- Làm thế nào để cho nội dung bài học trở nên có ý nghĩa hơn đối với học sinh?
Nội dung môn học ảnh hưởng đến cuộc sống thực của các em như thế nào? Tại sao các
em lại phải quan tâm đến những điều đó?
- Xem xét việc viết các câu hỏi bằng ngôn ngữ của “người lớn” trước để bao hàm
những kiến thức thiết yếu, rồi sau đó hãy viết lại chúng bằng ngôn ngữ phù hợp với
học sinh.
- Đừng bận tâm vào câu chữ, chỉ nên tập trung vào suy nghĩ. Tránh xa các câu
hỏi yêu cầu định nghĩa hoặc kiến thức về một quá trình đơn giản.
 Câu hỏi bài học (CHBH)
CHBH là những câu hỏi có liên quan trực tiếp đến dự án, hỗ trợ việc nghiên cứu
câu hỏi khái quát.
CHBH có các đặc điểm:
- Đưa ra các chỉ dẫn liên quan đến chủ đề và môn học cụ thể đối với các CHKQ:
các CHBH định hướng một bộ các bài học cụ thể, chúng được thiết kế để chỉ ra và
khai thác những CHKQ thông qua chủ đề.
- Không có câu trả lời đúng duy nhất: Các CHBH thường mở ra và gợi ý những
hướng nghiên cứu, bàn luận. Chúng khai thác các phương tiện, tính phức tạp phong
8

phú của vấn đề. Chúng được dùng để khởi đầu cho một sự tranh luận, hợp tác chứ
chưa phải dẫn đến một câu trả lời rõ ràng mà giáo viên mong muốn.
- Được thiết kế nhằm khuyến khích và duy trì hứng thú của học sinh: các CHBH
sẽ có hiệu quả cao hơn nếu như chúng được thiết kế với mục đích khuyến khích người
học. Những câu hỏi như thế thường khuyến khích sự tranh luận và làm phương tiện để
duy trì sự khám phá của người học.
VD: Từ CHKQ ở trên ta sẽ có một số CHBH như:
- Trong sản xuất nông nghiệp, điện có vai trò như thế nào?
- Trong công nghiệp, điện có vai trò như thế nào?

hình thành các câu hỏi mang tính định nghĩa hoặc quá trình.
- Thiết kế dự án
Trước một nội dung dự định thực hiện một dự án, giáo viên cần phải nghiêm túc
trả lời các câu hỏi:
+ Trong thực tế những ai cần những kiến thức này (người học đóng vai là các nhà
tư vấn để tư vấn về các vấn đề thực tế)
+ Chọn ra một đối tượng cụ thể (lựa chọn nội dung kiến thức cần vận dụng hoặc
cần xây dựng)
+ Đưa ra dự án (người học đóng vai là các nhà lập dự án) gồm: mục tiêu của dự
án, giải pháp thực hiện dự án, công việc chính cần thực hiện (thực hiện giải pháp), địa
điểm thực hiện dự án, kết quả dự án thu được.
1.6 Vai trò của giáo viên và học sinh trong DHDA
Phương pháp dạy học dự án là một trong những phương pháp dạy học tích cực,
lấy học sinh làm trung tâm. Điều này được thể hiện rõ nét nhất qua vai trò của học sinh
và giáo viên.
 Vai trò của học sinh:
- Phải tham gia tích cực, chủ động ở cả 3 giai đoạn học tập: nhập dữ liệu, xử lí dữ
liệu và xuất dữ liệu. Giai đoạn thứ 3 là giai đoạn hoạt động quan trọng, thể hiện kết
quả của 2 giai đoạn trước và là giai đoạn người học được phát huy khả năng sáng tạo,
khả năng giải quyết vấn đề của mình.
- Người học đóng vai trò là những chuyên gia thuộc những ngành nghề khác
nhau trong xã hội, hoàn thành vai trò của mình dựa trên những kiến thức và kĩ năng
nhất định.
10

- Người học được giao những nhiệm vụ cụ thể, có thật trong cuộc sống bằng
những kiến thức theo sát chương trình học, có phạm vi liên môn và bằng những kĩ
năng sống của người lớn, thông qua đó người học được rèn luyện kĩ năng sống như: kĩ
năng hợp tác làm việc, kĩ năng đưa ra những quyết định chín chắn, kĩ năng lập kế
hoạch và đưa ra nhiệm vụ, chủ động giải quyết các vấn đề phức tạp,…

- DHDA đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp.

Kết luận chương 1:
Tóm lại phương pháp DHDA là một phương pháp dạy học tích cực. Trong quá
trình học tập học sinh sẽ phải tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng các kiến thức thu
được để thực hiện dự án. Qua đó tạo cơ hội cho học sinh tự khẳng định mình phát triển
kĩ năng sống hướng tới kĩ năng tư duy bậc cao và đạt được các mục tiêu giáo dục
trong thời kì đổi mới với chất lượng và hiệu quả cao. Phương pháp dạy học này là sự
cố gắng tăng cường sự liên môn, sự tích hợp kiến thức đã học vào những ứng dụng
trong đời sống hằng ngày.

12

CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ
ÁN VÀO DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “MẮT. CÁC TẬT CỦA MẮT VÀ CÁCH
KHẮC PHỤC” VẬT LÍ 11 NÂNG CAO THPT
2.1 Thiết kế chuẩn kiến thức cơ bản
 Mắt
- Cấu tạo của mắt về phương diện quang hình học.
- Khái niệm sự điều tiết của mắt.
- Các khái niệm điểm cực viễn và điểm cực cận, khoảng nhìn rõ của mắt, góc
trông vật, năng suất phân ly của mắt.
- Điều kiện nhìn rõ của mắt và vận dụng để xác định năng suất phân ly của mắt.
 Các tật của mắt và cách khắc phục
- Đặc điểm của mắt cận, mắt viễn, mắt lão và các cách khắc phục tật cận thị, viễn
thị và lão thị.
- Xác định được độ tụ của kính cận, kính viễn và kính lão cần đeo cũng như điểm
nhìn rõ vật gần nhất, xa nhất khi đeo kính.
2.2 Thiết kế vấn đề, ý tưởng của dự án
Tật khúc xạ làm cho mắt không nhìn được bình thường, thị lực giảm ở mức độ

- Ứng dụng công nghệ thông tin trong học tập.
- Làm việc theo nhóm.
- Viết và trình bày báo cáo trước đám đông.
- Học tập tích cực, chủ động, sáng tạo.
- Vận dụng lí thuyết vào thực tiễn.
- Công nghệ thông tin: sử dụng phần mềm Microsoft Office
2.3.3 Thái độ
- Hứng thú trong quá trình làm dự án.
- Độc lập, tự giác, tự chịu trách nhiệm trước nhóm.
- Yêu thích quá trình thiết kế và chế tạo sản phẩm.
- Hòa nhập vào cộng đồng.
14

2.4 Thiết kế bộ câu hỏi định hướng
 Câu hỏi khái quát
Chúng ta cảm nhận được thế giới xung quanh bằng cách nào?
 Câu hỏi bài học
Sự khác nhau của mắt thường, mắt cận thị và mắt viễn thị khi nhìn vật.
 Câu hỏi nội dung
+ Mắt:
Câu 1
- Cấu tạo của mắt ?
- Về phương diện sinh học mắt được cấu tạo bởi những bộ phận nào?
- Những bộ phận này có gì đặc biệt?
- Về phương diện quang hình học mắt có cấu tạo như thế nào?
- Tiêu cự của thấu kính thay đổi nhờ bộ phận nào trong mắt?
Câu 2
- Ảnh của vật qua mắt hiện lên màng lưới nnhư thế nào ?
- Khi khoảng cách từ vật đến mắt thay đổi, thì làm sao để ảnh vẫn luôn hiện lên
màng lưới?

Câu 2: Cực cận của mắt lão có vị trí như thế nào?
Câu 3: Tại sao cực cận của mắt lão lại xa vậy?
Câu 4: Điểm khác biệt của mắt lão so với mắt viễn là gì?
2.5 Thiết kế tài liệu hỗ trợ học sinh
o Một số sản phẩm minh họa: bài trình diễn powerpoint mẫu, brochure
mẫu.
o Các nguồn tài liệu tham khảo.
o Website để cung cấp thông tin cho những ai muốn tìm hiểu sâu hơn.
o Nội dung bài học.
2.6 Thiết kế bài tập dự án cho học sinh
Để thực hiện dự án “Đột phá mới trong việc khắc phục các tật về mắt” trước tiên,
học sinh phải tìm hiểu về cấu tạo của mắt và các khoảng nhìn vật của mắt. Sau đó tìm
hiểu đặc điểm về các tật khúc xạ của mắt. Cách khắc phục trước nay và đến hiện tại có
cách khắc phục nào tối ưu nhất.
Để thực hiện được dự án học sinh cần xây dựng cơ sở lí thuyết thông qua bộ câu
hỏi định hướng mà giáo viên đưa ra.
16

Giải pháp thực hiện dự án:
- Tổ chức học tập: Chia lớp thành 3 nhóm (mỗi nhóm cử một nhóm trưởng và
một thư ký)
Nhóm 1: Tìm hiểu cấu tạo về mắt.
Nhóm 2: Tìm hiểu đặc điểm các tật của mắt, nguyên nhân.
Nhóm 3: Tìm hiểu cách khắc phục các tật của mắt.
Phân công thực hiện (căn cứ vào yêu cầu, nội dung của dự án, nhóm trưởng
nghiên cứu, phân công công việc cho các thành viên. Thư kí có nhiệm vụ cập nhật
(nhật ký làm việc) và tổng hợp kết quả thực hiện theo kế hoạch).
- Địa điểm thực hiện dự án (ở nhà và trong lớp học).
Với dự án này, GV đặt ra yêu cầu HS phải thiết kế:
o Một bài thuyết trình Powerpoint

phù hợp
10 Sáng tạo
10 Có logic
10 Cuốn hút
10
Phiếu 2: Phiếu đánh giá bài trình diễn (điểm tối đa: 100, sau đó quy đổi ra
thang điểm 10)
17

TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ
ĐIỂM TỐI
ĐA
ĐIỂM CỦA
GIÁO VIÊN
ĐIỂM CỦA
HỌC SINH
Nội dung


5 Hình thức
Trang trí cho powerpoint phù hợp
với nội dung.
10 Có hình ảnh minh họa và video
kèm theo.
10 Nói
Thực tập trước khi nói.
2 Nói rõ và dễ hiểu
2 Trình bày tự tin.

Hoàn thành đúng thời gian
20 Thường xuyên thảo luận nhóm
20 Nghiêm túc khi làm việc
20 Chủ động tìm hiểu thêm thông tin
mới
20 Nhóm có lập kế hoạch làm việc và
phân công rõ ràng hay không?
20
Phiếu 4: Phiếu đánh giá của các thành viên trong nhóm với nhau
Mỗi thành viên trong nhóm chấm điểm cho các thành viên còn lại trong nhóm
mình (thang điểm 100, sau đó quy đổi ra thang điểm 10) theo các tiêu chí sau:
TIÊU CHÍ
ĐIỂM TỐI
ĐA
ĐIỂM CỦA

19

2.9 Tổ chức hoạt động dạy và học
Bảng kế hoạch dạy học dự án: Đột phá mới trong khắc phục các tật về mắt.

Tiết
Hoạt động GV
Hoạt động HS
Trước khi thực hiện dự án
Tiết 1
- Giới thiệu dự án
- Thảo luận bộ câu hỏi định hướng
- Phân nhóm
- Giao nhiệm vụ cho từng nhóm
- Đưa ra phương pháp học nhóm
hiệu quả
- Đưa cách đánh giá cho HS trong
khi thực hiện dự án
- Hướng dẫn tài liệu tham khảo cho
HS
- Hướng dẫn cách chọn lọc thông
tin
- Dặn dò học sinh thực hiện dự án
nghiêm túc
- Lắng nghe và cùng nhau thảo luận
câu hỏi định hướng
- Chia nhóm dưới sự hướng dẫn của

của mắt, nguyên nhân.
Tiết 3
- Tổ chức nhóm 1 thuyết trình
- Tổ chức thảo luận về vấn đề của
nhóm 1.
- Tổng kết, đánh giá nhóm 1. Rút
kinh nghiệm cho nhóm còn lại
- Tổ chức thuyết trình và thảo luận
vấn đề của nhóm 2
- Tổng kết, đánh giá nhóm 2.

- Nhóm 1 thuyết trình, chia sẻ thông
tin với các bạn trong lớp về cấu tạo
của Mắt - khoảng nhìn thấy của mắt.
- Thảo luận cùng nhóm 1 cấu tạo của
máy ảnh.
- Các nhóm khác nêu thắc mắc vấn đề
chưa hiểu (nếu có), yêu cầu nhóm 1
trả lời.
- Nhóm 2 thuyết trình vấn đề các tật
của mắt.
- Thảo luận và nêu những thắc mắc
đối với bài thuyết trình của nhóm 2.
Chuẩn bị bài thuyết trình cho tiết sau:
+ Nhóm 3: Tìm hiểu cách khắc phục
các tật của mắt, đặc biệt là phương
pháp Lasik.

trang web cũng như tìm kiếm thông tin trên Internet.
Tuy nhiên phương pháp dạy học này vẫn còn nhiều bất lợi: đó là nó chỉ áp dụng
được đối với một số nội dung kiến thức nhất định và mất rất nhiều thời gian.

22

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Đỗ Hương Trà, Các kiểu tổ chức dạy học hiện đại trong dạy học Vật lí ở
trường phổ thông, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm.
[2] Bộ giáo dục và đào tạo (2007), Sách giáo khoa Vật lí 11, NXB Giáo dục.
[3] Bộ giáo dục và đào tạo (2007), Sách giáo viên Vật lí 11, NXB Giáo dục.
[4] Intel (2007), Intel teach to the future.
[5] Nguyễn Đăng Thuấn, Luận văn thạc sĩ giáo dục học: “Vận dụng mô hình dạy
học dự án vào dạy học chương Các định luật bảo toàn – Vật lí 10 THPT nhằm phát
huy tính tích cực, tự lực và kĩ năng làm việc theo nhóm của học sinh”, 2010.